Samenvatting Biologie: heide

Heide
Wat is heide?
 Vroeger
o Elke gemeenschappelijke heideplaats werd als ‘heide’ betiteld maar was
eerder argrarische gebruiksvorm en niet de vegetatie
o Mensen die niet conform waren met de kerk werden hiernaar gestuurd en
werden ‘heidenen’
 Een dwergstruikenformatie met geen of weinig bomen of hoge struiken en met een
doorgaans goed ontwikkelde moslaag
 Verschil heide en hei
o Heide: de vegetatie die vooral uit heideplanten bestaat
o Hei: de heideplanten zelf
 Ontstaan
o Niet natuurlijk, door menselijk beheer
o => kan enkel door actief beheer in stand gehouden worden  het beletten
van de bosvorming
o Voor de rest is de natuurlijke ontwikkeling vrij
o = halfnatuurlijk landschap

Ontstaan en evolutie van heide
 Eeuw geleden: arme zandbodems in Vlaanderen overdekt met heidevelden
o Arme zandgronden waren dunbevolkt en lagen ver uit elkaar
 8000 v.C.
o NW-winden droegen zandkorrel verder
o Dennen en berkenbos kwam in voedselarme zandbodems
o Op open plekken: dwergstruiken zaols struikhei en dopheisoorten
 Toen kwamen de veetelers
o Leefden met zijn vee ten koste van het omringende bos
o => bodem raakte uitgeput
 Vroege middeleeuwen
o Ontbossing in versneld tempo => bodem verarmde verder
o Heistruiken vonden steeds meer geschikte milieuomstandigheden en gingen
domineren (hei is met uiterst weinig tevreden) => geen concurrentie =>
uitgestrekte heidevelden ontstaan
o Hei leverde voer voor schaapskudden, bron van vlees, melk en wol, maar
vooral levensnoodzakelijke mest (meststof voor kleine akkertjes rondom de
dorpen)
o => gronden rondom dorper steeds rijker, verderaf gelegen heide schraler




 19e eeuw
o Kringloop doorbroken want kunstmest ging dierlijke mest vervangen

, o Inkoop van goedkope Australische wol
o => natuurlijke successie (heide evolueerde spontaan weer naar bos want werd
niet meer gebruikt)  werd economisch gestimuleerd (pijnbossen voor
mijnhout)
o Tijdens en na WO2 veel heide opgeofferd aan land- en bosbouw en villabouw,
aanleg weekendverblijven, industrievestiging, wegenbouw
 Enkele heidegebieden konden bewaard worden als natuurreservaat

De heide als biotoop
Voedselarme bodem
 Grofkorrelige zandbodem  zeer doorlaatbaar  planten weinig kans om
regenwater op te slorpen
 Zuurtegraad laag (3,5-5)
 Bestaat grotendeels uit kwartszand (SiO2)
o Kwartskorrels kunnen geen water absorberen, weerstaan aan elke aantasting
=> komen geen minerale voedingsstoffen vrij en er kunnen geen kleimineralen
worden gevormd
 => planten moeten zelf zorgen voor wateropslag, hebben kenmerken van xerofyten
o Meeste heideplanten: kleine taaie blaadjes en houtachtige stengels
(verdamping beperken)
o
Kenmerkend: ontstaan van een podzolprofiel (voorwaarde 1)
 Bovenaan een laag waar de (schaarse) mineralen
uitspoelen (A-horizont)
o Strooisellaag (Ao): plantenresten in verschillende
stadia van de vertering, de ruwe humus
o Zwarte humuslaag (Ar): arm aan mineralen, rijk
aan humuszuren => humuszuren tasten
mineralen aan en spoelen uit
o Loodzandlaag (Az): Soms uitspoeling zo erg dat
bodem grijswit verkleurt
 Daaronder laag waarin opgeloste mineralen inspoelen
en vastgelegd worden onder vorm van weinig oplosbare
verbindingen (B-horizont)
o Aanrijkingshorizont (B): op grotere diepte
worden mineralen terug afgezet
o Na verloop van tijd minder doorlatend voor water en plantenwortels
o Ijzerbandje afgezet dat zo goed als geen water meer doorlaat => regenwater
stagneert => schijngrondwaterspiegel
 Nog dieper bleekgele moedergesteente, weinig of niet beïnvloed door biologische
processen (C-horizont)

Maritiem klimaat (voorwaarde 2)
 Veel regen, hoge luchtvochtigheid, matig warme zomers, niet te strenge winters

Voldoende lichtintensiteit (voorwaarde 3)
 Actief beheer: beletten van bosvorming