Volledige samenvatting INLEIDING BESTUURSKUNDE (17/20)

Inleiding bestuurskunde

Cluster 1: Wat is bestuurskunde?

Hoofdstuk 1: Introductie tot de bestuurskunde: sferen in
de samenleving

1. Inleiding

 In dit hoofdstuk: begrip bestuurskunde verder uitdiepen

- Besturen = Sturen = Vorm geven aan de samenleving (+ de rol van de
OVERHEID daar in)
o Essentie bestuurskunde: kijken naar hoe de overheid de
samenleving gaat aansturen
 Er zijn veel maatschappelijke problemen die de overheid moet
oplossen
 Overheidsmachine doet niets anders dan de
samenleving in een bepaalde richting te duwen

- Samenleving = politiek georganiseerd verband
o Mensen, groeperingen, organisaties…: staan voortdurend in
interactie met elkaar
 DAARBOVEN: overheid die het maatschappelijk verkeer
richting probeert te geven

o Kan op verschillende niveaus: van globaal niveau tot lokaal niveau

o Is tijds- en plaatsgebonden


2. Vier sferen, vanuit het individu bekeken

- Samenleving (= driehoek) bestaat uit de verhouding tussen 4 sferen
o Die 4 sferen hebben elk hun eigen kenmerken

o 1. De staat
 Hierover gaat deze cursus + de politiek

o 2. Gemeenschappen
 Mensen leven in gemeenschap met elkaar
 Behoort tot de private sfeer

1

, o 3. De markt
 Sfeer van de economie
 Mensen proberen welvaart te creëren

o 4. Civil society
 Organisaties die tot de private sfeer behoren MAAR publieke
diensten leveren

- Die 4 sferen verschillen van elkaar  3 lijnen in driehoek tonen dit aan
o Onderscheid tussen publieke en private sfeer
 Publieke sfeer: alles die met de overheid te maken heeft

 Private sfeer: hiermee bemoeit de overheid zich NIET
 Bv. De markt en gemeenschappen

o Onderscheid tussen profit-sfeer en non-profit-sfeer
 Profit-sfeer: entiteiten in de samenleving willen winst maken,
geld genereren

 Non-profit-sfeer: deel in de samenleving die NIET op winst
gericht is
 Bv. Overheid

o Onderscheid tussen formele en informele sfeer
 Formele sfeer: delen in de samenleving die geregeld worden
door voorschriften (wetten, decreten)

 Informele sfeer: hier wordt NIETS geregeld door voorschriften

 Driehoek: heel belangrijk!! (zie boek)
o Vanbuiten studeren



2.1. De sfeer van de gemeenschappen


Het individu (de persoon) in de gemeenschap
 Het individu (wij) = personen die van alles gaan doen in de samenleving

- In een democratie en vrije samenleving: individuen hebben de autonomie
om in de private sfeer op een informele manier ons leven zo leuk mogelijk
te maken
o Zien we in de driehoek

o Privaat-informeel: gezin, vriendenkring, relaties,…

o Is meestal op liefde en loyauteit gebaseerd

2

,  DUS niet gebaseerd op voorschriften
 Is een vrije keuze (in theorie!)


o Individuen hebben heel wat rechten en vrijheden (in theorie!)
 Worden in de formele sfeer van de samenleving
voorgeschreven

 MAAR in de praktijk worden individuen vaak begrensd door…
o Socio-economische positie
 Sommige mensen leven in armoede  hun keuzes zijn voor
een stuk beperkt  daardoor hebben ze minder kansen
 Bv. Sommige studenten hebben geen geld om een kot
te huren
 minder studeren  minder kansen

o Onderlinge afhankelijkheid
 Enkele decennia geleden: man ging werken <-> vrouw: thuis
om voor kinderen te zorgen en huishouden te doen
 DUS geen theoretische keuze voor vrouwen

o Door overheid
 Overheid schrijft voor wat je wel/niet mag doen in de
samenleving

 Voorbeeld: enkele jaren geleden  rechtse regering in Polen
 Zijn voorstel: heel Polen moet een LGBT-vrije zone zijn
o Dus hij vond het kunnen dat de overheid een
aantal individuele vrijheden ging beknotten


2.2. De sfeer van de staat


Het individu (de persoon) en de staat
 Hoe zit de verhouding van personen met de staat?

- Op elk moment van de dag hebben we met de staat (overheid) te maken!
o Publieke sector doet van alles
 Verplichten een aantal zaken
 Bv. Burgers moete belastingen betalen

 Ondersteunen burgers om dingen te doen
 Bv. Overheid steunt ons  we kunnen relatief
goedkoop verder studeren

 Verhinderen ons om bepaalde dingen te doen
 Bv. Je mag niet door rood licht rijden  anders: boete

o Dit gebeurt via wetten, decreten, regels en voorschriften

3

,  DUS: dwang!

- Burger heeft ‘voice’
o De overheid kan ons dwingen om dingen te doen

o MAAR burgers hebben ‘voice’: burgers hebben het recht om zijn of
haar stem te laten horen
 Verkiezingen, vrijheid van meningsuiting, protest

- De staat kan ‘groot’ of ‘klein’ zijn
o Is een ideologisch beladen discussie
 Bv. ‘Overheid is te groot’  liberalen vinden dit
 België: land met heel groot overheidsbeslag
o DUS overheid is hier groot

o Laatste jaren: België werd vooral een surveyerende staat
 Bv. Beveiligingscamera’s  de overheid houdt ons in de gaten
 Bv. Vingerafdrukken op identiteitskaarten in de hele EU
 Bv. In coronapandemie: overheid kan diep indringen in het
leven van mensen

 Staat = GEEN vast gegeven kan constant fluctueren
o Afhankelijk van allerlei zaken
 Waar je woont
 Omstandigheden,…


2.3. De sfeer van de markt


- Werkt via het principe van vraag en aanbod, marktsturing
o Bv. Grote vraag naar laptops  veel bedrijven gaan laptops gaan
producereen

- De markt staat in contact met de burgers
o MAAR op andere manier dan de overheid
 Markt legt burgers NIETS op

o Burger  wordt gezien als klant/consument van for-profit bedrijven

- Exit als optie
o Burger kan perfect beslissen om uit de markt te stappen

o Kan NIET t.o.v. staat!
 Sommige burgers proberen dit wel (autonome burger) MAAR
kan in principe niet!

- Markt vs. overheid
o Overheid kan op bepaald moment beslissen dat iets dat door de
overheid geregeld werd, nu geprivatiseerd wordt


4