Farmacologie – samenvatting 2019 – 2020
INLEIDING
Farmacologie = de leer of kennis van de geneesmiddelen
= de studie van de eigenschappen van medicijnen en hun effecten op levende organismen
“Pharmacon” = drug / medicijn (Gr.)
“-logie” = studie van
Klinische farmacologie (farmacotherapeutica) = studie van effecten van medicijn op ziekte
Farmacon = stof die na toediening een specifiek effect heeft op het lichaam
Farmacie = ontwikkelen en bereiden van geneesmiddelen (GM)
Oorsprong van medicatie:
· Over de eeuwen heen:
o Religieuze doelen, ter genezing of als genotsmiddel (vb. opium, alcohol, …)
o Initieel vaak plantaardige oorsprong: tabak, strychnine, digitalis, atropine, …
· Vanaf 19e eeuw:
o Synthetiseren van farmaca → veiliger en effectiever
o Minerale en dierlijke oorsprong
· Nu: Genetically Engineered Drugs
Herkomst van geneesmiddelen:
Plantaardig Pyrethrines, morfine
Dierlijk Wolvet, hormonen
Scheikundige industrie
Bacteriën , schimmels Antibiotica, vaccins
Recombinant DNA technologie Epo, insuline
Geneesmiddelen onderzoek:
KLINISCH ONDERZOEK
· Registratieprocedure geneesmiddel
· Grondig kwalitatief onderzoek FASE 1 : gezonde vrijwilligers
· Preklinisch onderzoek (in vitro / proefdieren)
FASE 2 : patiënten (informed consent)
· Klinisch onderzoek (4 fasen)
· Geneesmiddelencommissie → registratie FASE 3 : clinical trial
· Merknaam + bijsluiter → handel
FASE 4 : na – onderzoek
Naamgeving van geneesmiddelen (EX!)
· Scheikundige naam
· Generische naam (soortnaam) = verwijzing naar actieve bestanddeel
o vb. meloxicam
· Merknaam
o vb. Metacam → meloxicam
o vb. Acticam → meloxicam
· Na verloop patent → generische geneesmiddelen op de markt → goedkoper!
· Generisch geneesmiddel = actieve bestanddeel verkocht zonder echte merknaam
(vb. paracetamol)
1
, Farmacologie – samenvatting 2019 – 2020
Na diagnose van de aandoening:
1 Bepaling type geneesmiddel voor therapie
2 Formulering geneesmiddel + toedieningsweg
3 Dosis + ratio bepalen
kennis van verschillende soorten geneesmiddelen is belangrijk!
Aflevering van geneesmiddelen:
· Vrij verkrijgbaar = zonder voorschrift
· Medisch voorschrift
o R = recipe (= naam, vorm, dosis)
o DT = da tales (= totale hoeveelheid)
o S = signatura (= posologie = in welke dosis hoe vaak medicijn gegeven moet worden)
· Magistrale bereidingen = apotheker maakt zelf medicatie
· Farmaceutische producten
2
, Farmacologie – samenvatting 2019 – 2020
Plaatsen van GM – toediening:
Intra - auriculair
(in het oog)
Subcutaan Intra – musculair
(SC) (IM)
Intra – nasaal Spot – on / pour – on
Tot in de longen
Per oraal (PO)
Rectaal
Intra veneus
(IV) Intra – articulair
(IA)
3
, Farmacologie – samenvatting 2019 – 2020
HOOFDSTUK 1 – FARMACOKINETIEK EN FARMACODYNAMIE
Farmacologie is gebaseerd op 2 begrippen:
· Farmacokinetiek = de wijze waarop de farmaca door het lichaam worden verwerkt
“Wat doen wij / het dier met het farmacon?”
· Farmacodynamie = de wijze waarop de farmaca op het lichaam inwerken
“Wat doet het farmacon met ons / het dier?”
1.1. FARMACOKINETIEK
1.1.1. ALGEMEEN
Farmacokinetiek = de complexe opeenvolging van gebeurtenissen die
optreden nadat een geneesmiddel toegediend wordt aan een patiënt
· Concentratie van GM is een koers tegen de tijd..
· GM wordt eerst geabsorbeerd in de bloedbaan
· Distributie naar verschillende vloeistoffen en weefsels in het
lichaam
· Lichaam begint met afbraak en uitscheiding van GM → mindere werking na verloop van tijd
geneesmiddel herhaaldelijk en op vaste tijdsintervallen herhalen!!
· Aanvangdosis = eerste toediening aan zeer hoge dosis
· Vervangingsdosis = dosis die overeenkomt met de hoeveelheid geneesmiddel dat
uitgescheiden wordt
· Onderdosering → minder effectieve spiegels in de weefsels
· Overdosering → toxische spiegels in de weefsels
1.1.2. ABSORPTIE
Absorptie = het vermogen dat alle weefsels van het lichaam in meerdere mate bezitten, om van
buitenaf komende stoffen, in zich op te nemen
· Met bepaalde snelheid:
o Toedieningsvorm
o Toedieningsweg
o Fysio-chemische eigenschappen
· In bepaalde hoeveelheid:
o Komt alle werkzame stof vrij?
o Is alle werkzame stof geabsorbeerd?
o First pass effect?
AUC = Area Under Curve = oppervlakte onder curve
· Verloop tussen plasmaconcentratie en de tijd
· Maat voor biologische beschikbaarheid van
geneesmiddel
4
INLEIDING
Farmacologie = de leer of kennis van de geneesmiddelen
= de studie van de eigenschappen van medicijnen en hun effecten op levende organismen
“Pharmacon” = drug / medicijn (Gr.)
“-logie” = studie van
Klinische farmacologie (farmacotherapeutica) = studie van effecten van medicijn op ziekte
Farmacon = stof die na toediening een specifiek effect heeft op het lichaam
Farmacie = ontwikkelen en bereiden van geneesmiddelen (GM)
Oorsprong van medicatie:
· Over de eeuwen heen:
o Religieuze doelen, ter genezing of als genotsmiddel (vb. opium, alcohol, …)
o Initieel vaak plantaardige oorsprong: tabak, strychnine, digitalis, atropine, …
· Vanaf 19e eeuw:
o Synthetiseren van farmaca → veiliger en effectiever
o Minerale en dierlijke oorsprong
· Nu: Genetically Engineered Drugs
Herkomst van geneesmiddelen:
Plantaardig Pyrethrines, morfine
Dierlijk Wolvet, hormonen
Scheikundige industrie
Bacteriën , schimmels Antibiotica, vaccins
Recombinant DNA technologie Epo, insuline
Geneesmiddelen onderzoek:
KLINISCH ONDERZOEK
· Registratieprocedure geneesmiddel
· Grondig kwalitatief onderzoek FASE 1 : gezonde vrijwilligers
· Preklinisch onderzoek (in vitro / proefdieren)
FASE 2 : patiënten (informed consent)
· Klinisch onderzoek (4 fasen)
· Geneesmiddelencommissie → registratie FASE 3 : clinical trial
· Merknaam + bijsluiter → handel
FASE 4 : na – onderzoek
Naamgeving van geneesmiddelen (EX!)
· Scheikundige naam
· Generische naam (soortnaam) = verwijzing naar actieve bestanddeel
o vb. meloxicam
· Merknaam
o vb. Metacam → meloxicam
o vb. Acticam → meloxicam
· Na verloop patent → generische geneesmiddelen op de markt → goedkoper!
· Generisch geneesmiddel = actieve bestanddeel verkocht zonder echte merknaam
(vb. paracetamol)
1
, Farmacologie – samenvatting 2019 – 2020
Na diagnose van de aandoening:
1 Bepaling type geneesmiddel voor therapie
2 Formulering geneesmiddel + toedieningsweg
3 Dosis + ratio bepalen
kennis van verschillende soorten geneesmiddelen is belangrijk!
Aflevering van geneesmiddelen:
· Vrij verkrijgbaar = zonder voorschrift
· Medisch voorschrift
o R = recipe (= naam, vorm, dosis)
o DT = da tales (= totale hoeveelheid)
o S = signatura (= posologie = in welke dosis hoe vaak medicijn gegeven moet worden)
· Magistrale bereidingen = apotheker maakt zelf medicatie
· Farmaceutische producten
2
, Farmacologie – samenvatting 2019 – 2020
Plaatsen van GM – toediening:
Intra - auriculair
(in het oog)
Subcutaan Intra – musculair
(SC) (IM)
Intra – nasaal Spot – on / pour – on
Tot in de longen
Per oraal (PO)
Rectaal
Intra veneus
(IV) Intra – articulair
(IA)
3
, Farmacologie – samenvatting 2019 – 2020
HOOFDSTUK 1 – FARMACOKINETIEK EN FARMACODYNAMIE
Farmacologie is gebaseerd op 2 begrippen:
· Farmacokinetiek = de wijze waarop de farmaca door het lichaam worden verwerkt
“Wat doen wij / het dier met het farmacon?”
· Farmacodynamie = de wijze waarop de farmaca op het lichaam inwerken
“Wat doet het farmacon met ons / het dier?”
1.1. FARMACOKINETIEK
1.1.1. ALGEMEEN
Farmacokinetiek = de complexe opeenvolging van gebeurtenissen die
optreden nadat een geneesmiddel toegediend wordt aan een patiënt
· Concentratie van GM is een koers tegen de tijd..
· GM wordt eerst geabsorbeerd in de bloedbaan
· Distributie naar verschillende vloeistoffen en weefsels in het
lichaam
· Lichaam begint met afbraak en uitscheiding van GM → mindere werking na verloop van tijd
geneesmiddel herhaaldelijk en op vaste tijdsintervallen herhalen!!
· Aanvangdosis = eerste toediening aan zeer hoge dosis
· Vervangingsdosis = dosis die overeenkomt met de hoeveelheid geneesmiddel dat
uitgescheiden wordt
· Onderdosering → minder effectieve spiegels in de weefsels
· Overdosering → toxische spiegels in de weefsels
1.1.2. ABSORPTIE
Absorptie = het vermogen dat alle weefsels van het lichaam in meerdere mate bezitten, om van
buitenaf komende stoffen, in zich op te nemen
· Met bepaalde snelheid:
o Toedieningsvorm
o Toedieningsweg
o Fysio-chemische eigenschappen
· In bepaalde hoeveelheid:
o Komt alle werkzame stof vrij?
o Is alle werkzame stof geabsorbeerd?
o First pass effect?
AUC = Area Under Curve = oppervlakte onder curve
· Verloop tussen plasmaconcentratie en de tijd
· Maat voor biologische beschikbaarheid van
geneesmiddel
4
