samenvatting onderzoeksmethoden hoofdstuk 2 tm 6 en 10

2024/2025
Methoden en technieken van onderzoek




Alle stof uit het boek onderzoeksmethoden
(10e editie)

,Onderzoeksmethoden hoofdstuk 3
Kenmerken van wetenschap:

1. Het streven naar kennis  deze kennis kan uiteindelijk ondergebracht worden in een theorie:
er is sprake van theorievorming. Het doel is om patronen in de werkelijkheid te ontdekken en
deze weer te geven in een theorie
2. Wetenschap is empirisch  wetenschappelijke uitspraken moeten gebaseerd zijn op
zintuigelijke waarnemingen
3. Systematische benadering  we kunnen wetenschap onderscheiden van pseudowetenschap.
Echte wetenschap wordt gekenmerkt door een aantal methodologische spelregels  deze
leveren wetenschappelijke standaarden op die ervoor moeten zorgen dat de wetenschap zich
kan ontwikkelen.
4. Wetenschap moet systematisch en kritisch zijn
5. Wetenschap is cumulatief elke wetenschapper bouwt verder op het werk van voorgangers,
en daarom is het van belang dat elk wetenschappelijk onderzoek begint met een
literatuuroverzicht

Fundamenteel wetenschappelijk onderzoek:

- Doel: het ontwikkelen of toetsen van theorieën voor het oplossen van een kennisprobleem
- Gedreven door nieuwsgierigheid van onderzoeker(s)
- Wordt uitgevoerd volgens de methodologische spelregels van de wetenschap
- De onderzoeker is zelf geheel verantwoordelijk voor de formulering van het kennisprobleem

Praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek:

- Doel: het ontwikkelen van interventies en het evalueren van oplossingen voor
praktijkproblemen die bestaan bij personen, groepen of organisaties buiten de wetenschap.
- Kennis kweken die nodig is voor het praktisch handelen en besluitvormen
- Wordt uitgevoerd volgens de methodologische spelregels van de wetenschap
- Sprake van theorievorming
- Grote rol voor geldende praktijknormen

Praktijkgericht niet-wetenschappelijk onderzoek is praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek die
niet aan de wetenschappelijke eisen voldoet:

- Doel: ondersteunen en vormen van besluiten m.b.t. dagelijkse problemen
- Komt veelal voor in de praktijk

Fundamenteel wetenschappelijk onderzoek en praktijkgericht wetenschappelijk onderzoek gaan vaak
samen met elkaar  VB: een onderzoeker die onderzoek doet naar armoede, zal zich focussen op de
vraag hoeveel armoede er is in Nederland, maar zal daarbij ook de praktijkgerichte vraag krijgen hoe
dit het best opgelost kan worden.

De empirische cyclus heeft verschillende fases:

1. Observatie
2. Inductie
3. Deductie
4. Toetsing
5. Evaluatie

, Er zijn maar weinig onderzoeken die daadwerkelijk elke fase doorlopen van de empirische cyclus. De
empirische cyclus is vooral typerend voor fundamenteel wetenschappelijk onderzoek.

Een onderzoek begint altijd met de formulering van een kennisprobleem, vaak gebaseerd op een
eerdere literatuurstudie. De belangstelling voor dit probleem komt vaak voort uit observaties van een
gedeelte van de sociale werkelijkheid. Kennisprobleem  de bestaande kennis bevat vaak
ontbrekingen of is niet voldoende om bepaalde vragen te beantwoorden.

Explorerend (inductief) onderzoek:

- Veel kennis ontbreekt nog en er bestaat nog geen goede en volledige theorie
- Probleemstelling-dataverzameling-inductie
- De dataverzameling om tot inductie te komen is vaak kleinschalig van aard

Toetsend (deductief) onderzoek:

- Er bestaat al een theorie, maar de onderzoeker weet niet zeker of deze klopt
- Deductie-dataverzameling-toetsing-evaluatie
- De dataverzameling om tot deductie te komen is vaak grootschalig van aard

Dataverzameling:

- De onderzoeker identificeert de relevante verschijnselen in een onderzoeksveld en benoemt
deze
- Op basis van observaties, maak je mogelijke empirische regelmatigheden of samenhang
tussen verschijnselen zichtbaar
- ‘het zou kunnen zijn dat…’etc.
- Het is belangrijk om te weten welke gegevens je wil verzamelen: welke, bij wie, wanneer, en
waar?

Inductie (theorie):

- Het vinden van empirische regelmatigheden of verbanden in een verzameling gegevens
(inductie)
- Aan de hand van concrete observaties een algemenere uitspraak formuleren
- Leidt niet tot absolute zekerheid, maar het kan onderzoekers wel in staat stellen om
hypothesen te formuleren
- Veronderstelling/exploratieve hypothese  er wordt nog gezocht naar een theorie, het begin
van het zoeken naar een interpretatie of verklaring die deel uitmaakt van een theorie.
- Constructie van een theorie op basis van geanalyseerde gegevens hypothesen formuleren
en dit proberen te vormen tot een samenhangend geheel, dat het fenomeen kan
interpreteren of verklaren

Theorie  samenhangend geheel van uitspraken waarmee geprobeerd wordt een bepaald aspect
van de werkelijkheid te voorspellen, beschrijven of verklaren. Binnen een theorie worden begrippen
met elkaar in verband gebracht. Het doel van een theorie: een verklaring geven voor empirisch
vastgestelde verschijnselen.

Verklaren  het aangeven van een oorzaak voor een verschijnsel

Hypothesen  belangrijke, concrete, toetsbare uitspraken die afgeleid zijn uit bepaalde theorieën.
Een uitspraak over bepaalde feiten die men verwacht waar te nemen in het onderzoek.

Deductie  redeneren van algemeen naar specifiek.