PROBLEEM 1
Leerdoelen:
1. Hoe wordt het bestanddeel wederrechtelijk uitgelegd in theorie?
2. Hoe wordt het bestanddeel wederrechtelijk uitgelegd in de jurisprudentie?
3. Wanneer is een gedraging wel/niet wederrechtelijk/ welke uitzonderingsgebieden kent ons materieel
strafrecht, waardoor een bepaalde gedraging niet wederrechtelijk is?
Bronnen:
- C. Kelk & F. de Jong, Studieboek materieel strafrecht: H4
- S.R. Bakker en J.P. Cnossen, Annotatie bij HR 25 september 2018, NBSTRAF 2018/319
- HR 31 oktober 2006, NJ 2007/79 (Leestafel zooien)
- HR 22 april 2008, NJ 2008/375 (Sport- en spelsituatie)
- HR 25 september 2018, NJ 2019/453 (Sliding)
LEERDOEL 1 HOE WORDT HET BESTANDDEEL WEDERRECHTELIJK UITGELEGD IN
THEORIE?
Inleiding
Wederrechtelijk gedrag is gedrag dat strijdig is met normen van behoren,
van maatschappelijke betamelijkheid, van gebruik en gewoonte en dus
met alle zowel geschreven als ongeschreven verplichtingen, kortom: met
het gehele objectieve recht dat in de samenleving onder de
samenlevingsgenoten geldt.
• Daarom is het een diffuus begrip: wederrechtelijkheid is eigenlijk
veeleer een algemeen normatief dan een specifiek juridisch
begrip.
Strafrecht = ultimum remedium
Het legaliteitsbeginsel brengt mee dat precies moet worden vastgesteld waar de grenzen liggen tussen
strafbaar en niet strafbaar wederrechtelijk gedrag.
ð Het verbiedt een analogische wetstoepassing in aansprakelijkheiduitbreidende zin
Van alle denkbare gedragingen in de samenleving is een deel wederrechtelijk, waarvan weer een deel
strafbaar is gesteld.
1e gevolg: van álle normschendingen, dus een klein deel van alle wederrechtelijke gedragingen, wordt
strafbaar gesteld. M.a.w. het strafrecht stelt selectief normschendingen strafbaar.
2e gevolg: de schending van één norm wordt soms partieel strafbaar gesteld.
De wederrechtelijkheid is in ieder geval een stilzwijgend element van het strafbare feit is. In
uitzonderingsgevallen heeft de wetgever de wederrechtelijkheid evenwel opgenomen als bestanddeel
in de delictsomschrijving.
ð Hoe dan ook, het uitgangspunt in het strafrecht is dat iedere delictsomschrijving een
omschrijving is van een wederrechtelijke gedraging en dat de vervulling van de
delictsomschrijving meebrengt dat er sprake moet zijn geweest van een wederrechtelijke
gedraging.
ð Het vervullen van de delictsomschrijving levert in ieder geval het vermoeden van
wederrechtelijkheid op.
1
, Wederrechtelijkheid als wettelijk bestanddeel
Er is een veel directere weg voor de wetgever om het wederrechtelijkheidsgehalte van een concrete
strafbare gedraging buiten twijfel te stellen: door het begrip wederrechtelijk als bestanddeel in de
delictsomschrijving op te nemen.
• Vaak wordt het woord ‘wederrechtelijk’ gekozen, maar ook andere termen worden gebruikt:
o ‘Zonder daartoe gerechtigd te zijn’ (art. 435 Sr)
o ‘Zonder voorafgaande schriftelijke toestemming’ (art. 151a Sr)
o ‘Zonder verlof van het bevoegd gezag’ (art. 430 Sr)
• In sommige strafbepalingen is de wederrechtelijkheid voorts door de wetgever wel
gepositiveerd, docht ligt deze opgesloten in een ander bestanddeel. Voorbeeld:
o Het kwalificerende bestanddeel mishandeling in de delictsomschrijving van art. 300 Sr
o ‘Ontuchtige’ (art. 245 Sr)
o ‘Binnendringen’ (art. 138 Sr)
Reden voor opname wederrechtelijkheid als bestanddeel in de delictsomschrijving: soms is het nodig in
de delictsomschrijving een term te gebruiken die kernachtig gevallen terzijde schuift, welke anders
onder de delictsomschrijving zouden vallen en waarvoor die delictsomschrijving beslist niet bedoeld is.
ð Het opnemen van de wederrechtelijkheid in de delictsomschrijving beperkt deze
delictsomschrijving.
Twee opvattingen over de betekenis van het bestanddeel wederrechtelijk
1. Er is de opvatting waarin een eng wederrechtelijkheidsbegrip wordt gehanteerd
o O.m. Van Veen heeft benadrukt dat in iedere strafbepaling welke het begrip
‘wederrechtelijk’ bevat dit begrip een eigen, specifieke betekenis toekomt in
overeenstemming met het doel en de strekking van de desbetreffende bepaling
o Komt neer op het toekennen van een beperkte, enge betekenis aan het begrip
wederrechtelijkheid omdat het van het ruime scala wederrechtelijkheid in het
algemeen slechts één bepaald facet vertegenwoordigt
o Van Veen heeft daarom de term ‘facetwederrechtelijkheid’ geïntroduceerd
o De betekenis varieert naar gelang de strekking van de bepaling waarin de
wederrechtelijkheid voorkomt
§ Het is die betekenis waarin de wederrechtelijkheid dan ook steeds bewezen
zal moeten worden
2. Tegen de opvatting van de facetwederrechtelijkheid staat een heel andere opvatting, en wel
één die de wederrechtelijkheid zeer ruim interpreteert, namelijk als strijd met het objectieve
recht
o De betekenis van wederrechtelijkheid is, waar zij als bestanddeel in een
delictsomschrijving is opgenomen, steeds min of meer gelijk aan de betekenis van het
element wederrechtelijkheid
o Wederrechtelijkheid kan dan worden bewezen, zodra kan worden vastgesteld dat de
gedraging van de verdachte in strijd is met normen van behoren, van
maatschappelijke betamelijkheid en dus met het objectieve recht
2
Leerdoelen:
1. Hoe wordt het bestanddeel wederrechtelijk uitgelegd in theorie?
2. Hoe wordt het bestanddeel wederrechtelijk uitgelegd in de jurisprudentie?
3. Wanneer is een gedraging wel/niet wederrechtelijk/ welke uitzonderingsgebieden kent ons materieel
strafrecht, waardoor een bepaalde gedraging niet wederrechtelijk is?
Bronnen:
- C. Kelk & F. de Jong, Studieboek materieel strafrecht: H4
- S.R. Bakker en J.P. Cnossen, Annotatie bij HR 25 september 2018, NBSTRAF 2018/319
- HR 31 oktober 2006, NJ 2007/79 (Leestafel zooien)
- HR 22 april 2008, NJ 2008/375 (Sport- en spelsituatie)
- HR 25 september 2018, NJ 2019/453 (Sliding)
LEERDOEL 1 HOE WORDT HET BESTANDDEEL WEDERRECHTELIJK UITGELEGD IN
THEORIE?
Inleiding
Wederrechtelijk gedrag is gedrag dat strijdig is met normen van behoren,
van maatschappelijke betamelijkheid, van gebruik en gewoonte en dus
met alle zowel geschreven als ongeschreven verplichtingen, kortom: met
het gehele objectieve recht dat in de samenleving onder de
samenlevingsgenoten geldt.
• Daarom is het een diffuus begrip: wederrechtelijkheid is eigenlijk
veeleer een algemeen normatief dan een specifiek juridisch
begrip.
Strafrecht = ultimum remedium
Het legaliteitsbeginsel brengt mee dat precies moet worden vastgesteld waar de grenzen liggen tussen
strafbaar en niet strafbaar wederrechtelijk gedrag.
ð Het verbiedt een analogische wetstoepassing in aansprakelijkheiduitbreidende zin
Van alle denkbare gedragingen in de samenleving is een deel wederrechtelijk, waarvan weer een deel
strafbaar is gesteld.
1e gevolg: van álle normschendingen, dus een klein deel van alle wederrechtelijke gedragingen, wordt
strafbaar gesteld. M.a.w. het strafrecht stelt selectief normschendingen strafbaar.
2e gevolg: de schending van één norm wordt soms partieel strafbaar gesteld.
De wederrechtelijkheid is in ieder geval een stilzwijgend element van het strafbare feit is. In
uitzonderingsgevallen heeft de wetgever de wederrechtelijkheid evenwel opgenomen als bestanddeel
in de delictsomschrijving.
ð Hoe dan ook, het uitgangspunt in het strafrecht is dat iedere delictsomschrijving een
omschrijving is van een wederrechtelijke gedraging en dat de vervulling van de
delictsomschrijving meebrengt dat er sprake moet zijn geweest van een wederrechtelijke
gedraging.
ð Het vervullen van de delictsomschrijving levert in ieder geval het vermoeden van
wederrechtelijkheid op.
1
, Wederrechtelijkheid als wettelijk bestanddeel
Er is een veel directere weg voor de wetgever om het wederrechtelijkheidsgehalte van een concrete
strafbare gedraging buiten twijfel te stellen: door het begrip wederrechtelijk als bestanddeel in de
delictsomschrijving op te nemen.
• Vaak wordt het woord ‘wederrechtelijk’ gekozen, maar ook andere termen worden gebruikt:
o ‘Zonder daartoe gerechtigd te zijn’ (art. 435 Sr)
o ‘Zonder voorafgaande schriftelijke toestemming’ (art. 151a Sr)
o ‘Zonder verlof van het bevoegd gezag’ (art. 430 Sr)
• In sommige strafbepalingen is de wederrechtelijkheid voorts door de wetgever wel
gepositiveerd, docht ligt deze opgesloten in een ander bestanddeel. Voorbeeld:
o Het kwalificerende bestanddeel mishandeling in de delictsomschrijving van art. 300 Sr
o ‘Ontuchtige’ (art. 245 Sr)
o ‘Binnendringen’ (art. 138 Sr)
Reden voor opname wederrechtelijkheid als bestanddeel in de delictsomschrijving: soms is het nodig in
de delictsomschrijving een term te gebruiken die kernachtig gevallen terzijde schuift, welke anders
onder de delictsomschrijving zouden vallen en waarvoor die delictsomschrijving beslist niet bedoeld is.
ð Het opnemen van de wederrechtelijkheid in de delictsomschrijving beperkt deze
delictsomschrijving.
Twee opvattingen over de betekenis van het bestanddeel wederrechtelijk
1. Er is de opvatting waarin een eng wederrechtelijkheidsbegrip wordt gehanteerd
o O.m. Van Veen heeft benadrukt dat in iedere strafbepaling welke het begrip
‘wederrechtelijk’ bevat dit begrip een eigen, specifieke betekenis toekomt in
overeenstemming met het doel en de strekking van de desbetreffende bepaling
o Komt neer op het toekennen van een beperkte, enge betekenis aan het begrip
wederrechtelijkheid omdat het van het ruime scala wederrechtelijkheid in het
algemeen slechts één bepaald facet vertegenwoordigt
o Van Veen heeft daarom de term ‘facetwederrechtelijkheid’ geïntroduceerd
o De betekenis varieert naar gelang de strekking van de bepaling waarin de
wederrechtelijkheid voorkomt
§ Het is die betekenis waarin de wederrechtelijkheid dan ook steeds bewezen
zal moeten worden
2. Tegen de opvatting van de facetwederrechtelijkheid staat een heel andere opvatting, en wel
één die de wederrechtelijkheid zeer ruim interpreteert, namelijk als strijd met het objectieve
recht
o De betekenis van wederrechtelijkheid is, waar zij als bestanddeel in een
delictsomschrijving is opgenomen, steeds min of meer gelijk aan de betekenis van het
element wederrechtelijkheid
o Wederrechtelijkheid kan dan worden bewezen, zodra kan worden vastgesteld dat de
gedraging van de verdachte in strijd is met normen van behoren, van
maatschappelijke betamelijkheid en dus met het objectieve recht
2
