Samenvatting: Embryologie
Tijdens de embryologie: celdood speelt een paradoxale rol à betrokken bij vormgeven v ≠ structuren & organen
1) Vroegontwikkeling
- Bevruchting tem 8ste week= embryonale periode (aanleg van alle organen is aanwezig!)
2) Ontwikkeling vd placenta en vruchtvliezen
3) Capita selecta
- Zenuwstelsel
- Faryngeale darm
- Neuro-en viscerocranium
- Aangezicht
- Neusholte, mondholte en verhemelte
PPT1: gametogenese, klievingen en biomedische toepassingen
Introductie
Wat is embryologie?
- Embryologie bestudeert
o de gametogenese
o de ontwikkeling van bevruchte eicel tot geboorte
o de teratogenese
- !!! congenitale afwijkingen zijn niet noodzakelijk erfelijk, vaak ontwikkelingsstoornissen oiv teratogenen
o THALIDOMIDE (= softenon, vroeger middel voor ochtendmisselijkheid)
o DI-ETHYLSTILBESTROL (DES, werd vroeger gegeven om miskramen te voorkomen)
TIMING ID ONTWIKKELING VD MENS
- Zwangerschapsduur (gestational age): 40 wk
o Gerekend vanaf de 1ste dag vd laatste menstruatie als de vrouw regelmatig menstrueert
- Ontwikkelingsfeeftijd (fertilization age): 38 wk
o Neemt de datum van bevruchting als begindatum vd gestatie (post-conceptional age)
ð Pre-organogenese: 0-2 wk: bevruchting tot bilaminaire kiemschijf (pre-organogenese)
ð Embryonale periode
o 3-4 wk: bilaminaire kiemschijf à primitieve lichaamsvorm
o 3-8 wk: organogenese
ð Foetale periode
o 9- 38 wk: vnl groei
, ð L: In het begin moeilijk te voorspellen (heel gelijkaardig)
ð R: Als teratogenen aanwezig zijn (= eig van stof om bij foetus afwijkingen te veroorzaken)
Teratogenen
ð 5 weken (in midden embryonale periode en meest risico op geboorteafwijking)
ð 1ste prenataal bezoek (dus gyneacoloog)= 8 weken
ð Een tekort aan stoffen kan schadelijk zijn (bv foliumzuur: voor aanleg van het zenuwstelsel)
Gametogenese
Ontwikkeling van de mens:
- Begint zoals elke geslachtelijke voortplanting
o Versmelting van mannelijke en vrouwelijke gameet
§ Tot een bevruchte eicel of zygote
à Onder spermatogenese en oogenese wordt de differentiatie verstaan vd primordiale geslachtscellen (PGC) tot spermatozoa
en rijke oocyten
Gametogenese= volledig proces v rijping vd gameten, afkomstig uit spermatogonium of oögonium
- Proces houdt veranderingen in, zowel thv van de kern als thv het cytoplasma
o Kern= halvering vh aantal chromosomen
o Cytoplasma= zie verder
- Simpel vermeld:
o Vrouwelijk: Van oergonocyt naar oögonium naar rijpe eicel
o Mannelijk: Van primordial germ cells naar spermatogonium naar spermatozoïde
- Primordial germ cells zullen zich tijdelijk in de wand bevinden van de dooierzak
Gameten:
- Cellen gespecialiseerd om vaderlijke en moederlijke chromosomen aan de volgende
generatie door te geven
- Rijpe gameten:
o Haploïd (ze bevatten n chromosomen (23))
- Gameten ontstaan door reductiedeling of meiose
, De primodiale geslachtscellen ontstaan 4 weken na de bevruchting
- Ontstaan als een groepje cellen ih extra-embryonaal mesoderm op het achterste deel vd dooierzak
- Tijdens hun migratie vd dooizakwand à urogenitale plooi: delen zich (bij de muis) 8 a 9x
Sacro-coccygeale teratomen
- = meest voorkomende tumoren bij pasgeborenen en komen voor bij 1 op 20K tot 70K geboorten
- Tumoren groeien uit PGCs
- Komen 4x vaker voor bij vrouwelijke pasgeborenen dan bij mannenlijke
Oogenese
- Bij de vrouwen differentieren PGC’s zich tot oogonia, die mitose ondergaan en vervolgens meiose
beginnen tijdens het foetale leven als primaire oöcyten
- De primaire ooöcyten blijven in profase1 totdat ze tijdens de menstruatiecyclus w gestimuleerd om
de meiose te hervatten
- Elke primaire oöcyt heeft de potentie om een secundaire oöcyt en een eerste poollichaam te vormen
- Bovendien heeft elke secundaire oöcyt de potentie om een definitieve oöcyt en een ander polair
lichaam te vormen
- Elke primaire oöcyt kan dus een enkele functionele gameet voortbrengen
ð Er is een definitieve voorraad oöcyten
ð (= centraal dogma vd reproductiebiologie)
ð Verloopt zeer geleidelijk en in fasen (met
‘rust’periode)
ð Primaire oöcyt ‘in rust’ tot aan ovariële cyclus
ð Meiose 1 w afgewerkt tijdens ovariële cyclus, > meiose II
o Eicel bij ovulatie: metafase meiose 2
o Voltooien meiose 2: geïnduceerd door bevruchting
ð Meiose 2 w afgewerkt indien bevruchting
ð Per ovariële cyclus; 10 a 15 follikels w geactiveerd, uiteindelijk slechts 1 rijke follikel (follikelatresie)
ð Rijpe eicel is een grote, immobiele cel
- Zona pellucida= beschermend
Theca interna= secretorisch, productie steroidhormonen (bv oestrogeen)
Theca externa= bindweefsel
, Gametogenese bij het meisje:
- Bij de geboorte:
o Definitief aangelegde voorraad primaire oöcyten in het ovarium
o Stamcellen (oögeniën) delen zich enkel tijdens de foetale periode (Tot aan de zevende maand)
o Oöcyten beginnen gaan de gezamenlijk in de profase van de eerste rijpingsdeling
§ Blijven in deze toestand tot aan de ovulatie (primaire oöcyten)
Primaire oöcyten:
- Omgeven door een laag afgeplatte follikelcellen à Geheel is een primordiale follikel
- In periode van puberteit tot menopauze
o Maandelijks zullen zich enkele
primordiale follikels verder
ontwikkelen
§ Kunnen dus enkele jaren
in een ruststadium blijven
Verdere ontwikkeling van primaire follikel:
- Afhankelijk van FSH (follikel stimulerend hormoon) en LH (lutheiniserend hormoon) (à beide door hypofyse
geproduceerd)
- Deze stimulatie zorgt er voor dat primaire oöcyten de eerste rijpingsdeling afwerken
o Follikelcellen worden eerst kubisch en dan meerlagig & à worden nu granulosacellen genoemd
• Hierin ontstaan holten
- Holtes versmelten tot à grote centrale holte (antrum): Hierin ligt de oöcyt omgeven door een krans van
granulosacellen (corona radiata)
o DUS: oocyt in antrum (grote centrale ruimte), die omgeven is door corona radiata (= granulosacellen)
- Geheel is de cumulus oophorus
o Puilt uit in het antrum van de follikel
§ Wordt een rijpe follikel (follikel van de Graaf) à Diameter van ongeveer 2 cm
Tijdens ontwikkeling van rijpe follikel:
- Granulosacellen leggen een mantel van glycoproteinen rond de oocyt= Zona pellucidda
- Aan de periferie heeft zich de theca folliculi ontwikkeld uit de stromacellenvan
het ovarium
o Bindweefselachtige cellen (theca-cellen)
Theca-cellen:
- Liggen in een binnenste en buitenste laag rond de granulosa
o Theca-interna en theca-externa
- Theca-interna cellen:
o Secreteren steroidhormonen
o Worden gebruikt door de granulosacellen als precursor voor productie vanoestrogenen
- Theca-externa cellen:
o Blijven bindweefselaspect behouden
Tijdens de embryologie: celdood speelt een paradoxale rol à betrokken bij vormgeven v ≠ structuren & organen
1) Vroegontwikkeling
- Bevruchting tem 8ste week= embryonale periode (aanleg van alle organen is aanwezig!)
2) Ontwikkeling vd placenta en vruchtvliezen
3) Capita selecta
- Zenuwstelsel
- Faryngeale darm
- Neuro-en viscerocranium
- Aangezicht
- Neusholte, mondholte en verhemelte
PPT1: gametogenese, klievingen en biomedische toepassingen
Introductie
Wat is embryologie?
- Embryologie bestudeert
o de gametogenese
o de ontwikkeling van bevruchte eicel tot geboorte
o de teratogenese
- !!! congenitale afwijkingen zijn niet noodzakelijk erfelijk, vaak ontwikkelingsstoornissen oiv teratogenen
o THALIDOMIDE (= softenon, vroeger middel voor ochtendmisselijkheid)
o DI-ETHYLSTILBESTROL (DES, werd vroeger gegeven om miskramen te voorkomen)
TIMING ID ONTWIKKELING VD MENS
- Zwangerschapsduur (gestational age): 40 wk
o Gerekend vanaf de 1ste dag vd laatste menstruatie als de vrouw regelmatig menstrueert
- Ontwikkelingsfeeftijd (fertilization age): 38 wk
o Neemt de datum van bevruchting als begindatum vd gestatie (post-conceptional age)
ð Pre-organogenese: 0-2 wk: bevruchting tot bilaminaire kiemschijf (pre-organogenese)
ð Embryonale periode
o 3-4 wk: bilaminaire kiemschijf à primitieve lichaamsvorm
o 3-8 wk: organogenese
ð Foetale periode
o 9- 38 wk: vnl groei
, ð L: In het begin moeilijk te voorspellen (heel gelijkaardig)
ð R: Als teratogenen aanwezig zijn (= eig van stof om bij foetus afwijkingen te veroorzaken)
Teratogenen
ð 5 weken (in midden embryonale periode en meest risico op geboorteafwijking)
ð 1ste prenataal bezoek (dus gyneacoloog)= 8 weken
ð Een tekort aan stoffen kan schadelijk zijn (bv foliumzuur: voor aanleg van het zenuwstelsel)
Gametogenese
Ontwikkeling van de mens:
- Begint zoals elke geslachtelijke voortplanting
o Versmelting van mannelijke en vrouwelijke gameet
§ Tot een bevruchte eicel of zygote
à Onder spermatogenese en oogenese wordt de differentiatie verstaan vd primordiale geslachtscellen (PGC) tot spermatozoa
en rijke oocyten
Gametogenese= volledig proces v rijping vd gameten, afkomstig uit spermatogonium of oögonium
- Proces houdt veranderingen in, zowel thv van de kern als thv het cytoplasma
o Kern= halvering vh aantal chromosomen
o Cytoplasma= zie verder
- Simpel vermeld:
o Vrouwelijk: Van oergonocyt naar oögonium naar rijpe eicel
o Mannelijk: Van primordial germ cells naar spermatogonium naar spermatozoïde
- Primordial germ cells zullen zich tijdelijk in de wand bevinden van de dooierzak
Gameten:
- Cellen gespecialiseerd om vaderlijke en moederlijke chromosomen aan de volgende
generatie door te geven
- Rijpe gameten:
o Haploïd (ze bevatten n chromosomen (23))
- Gameten ontstaan door reductiedeling of meiose
, De primodiale geslachtscellen ontstaan 4 weken na de bevruchting
- Ontstaan als een groepje cellen ih extra-embryonaal mesoderm op het achterste deel vd dooierzak
- Tijdens hun migratie vd dooizakwand à urogenitale plooi: delen zich (bij de muis) 8 a 9x
Sacro-coccygeale teratomen
- = meest voorkomende tumoren bij pasgeborenen en komen voor bij 1 op 20K tot 70K geboorten
- Tumoren groeien uit PGCs
- Komen 4x vaker voor bij vrouwelijke pasgeborenen dan bij mannenlijke
Oogenese
- Bij de vrouwen differentieren PGC’s zich tot oogonia, die mitose ondergaan en vervolgens meiose
beginnen tijdens het foetale leven als primaire oöcyten
- De primaire ooöcyten blijven in profase1 totdat ze tijdens de menstruatiecyclus w gestimuleerd om
de meiose te hervatten
- Elke primaire oöcyt heeft de potentie om een secundaire oöcyt en een eerste poollichaam te vormen
- Bovendien heeft elke secundaire oöcyt de potentie om een definitieve oöcyt en een ander polair
lichaam te vormen
- Elke primaire oöcyt kan dus een enkele functionele gameet voortbrengen
ð Er is een definitieve voorraad oöcyten
ð (= centraal dogma vd reproductiebiologie)
ð Verloopt zeer geleidelijk en in fasen (met
‘rust’periode)
ð Primaire oöcyt ‘in rust’ tot aan ovariële cyclus
ð Meiose 1 w afgewerkt tijdens ovariële cyclus, > meiose II
o Eicel bij ovulatie: metafase meiose 2
o Voltooien meiose 2: geïnduceerd door bevruchting
ð Meiose 2 w afgewerkt indien bevruchting
ð Per ovariële cyclus; 10 a 15 follikels w geactiveerd, uiteindelijk slechts 1 rijke follikel (follikelatresie)
ð Rijpe eicel is een grote, immobiele cel
- Zona pellucida= beschermend
Theca interna= secretorisch, productie steroidhormonen (bv oestrogeen)
Theca externa= bindweefsel
, Gametogenese bij het meisje:
- Bij de geboorte:
o Definitief aangelegde voorraad primaire oöcyten in het ovarium
o Stamcellen (oögeniën) delen zich enkel tijdens de foetale periode (Tot aan de zevende maand)
o Oöcyten beginnen gaan de gezamenlijk in de profase van de eerste rijpingsdeling
§ Blijven in deze toestand tot aan de ovulatie (primaire oöcyten)
Primaire oöcyten:
- Omgeven door een laag afgeplatte follikelcellen à Geheel is een primordiale follikel
- In periode van puberteit tot menopauze
o Maandelijks zullen zich enkele
primordiale follikels verder
ontwikkelen
§ Kunnen dus enkele jaren
in een ruststadium blijven
Verdere ontwikkeling van primaire follikel:
- Afhankelijk van FSH (follikel stimulerend hormoon) en LH (lutheiniserend hormoon) (à beide door hypofyse
geproduceerd)
- Deze stimulatie zorgt er voor dat primaire oöcyten de eerste rijpingsdeling afwerken
o Follikelcellen worden eerst kubisch en dan meerlagig & à worden nu granulosacellen genoemd
• Hierin ontstaan holten
- Holtes versmelten tot à grote centrale holte (antrum): Hierin ligt de oöcyt omgeven door een krans van
granulosacellen (corona radiata)
o DUS: oocyt in antrum (grote centrale ruimte), die omgeven is door corona radiata (= granulosacellen)
- Geheel is de cumulus oophorus
o Puilt uit in het antrum van de follikel
§ Wordt een rijpe follikel (follikel van de Graaf) à Diameter van ongeveer 2 cm
Tijdens ontwikkeling van rijpe follikel:
- Granulosacellen leggen een mantel van glycoproteinen rond de oocyt= Zona pellucidda
- Aan de periferie heeft zich de theca folliculi ontwikkeld uit de stromacellenvan
het ovarium
o Bindweefselachtige cellen (theca-cellen)
Theca-cellen:
- Liggen in een binnenste en buitenste laag rond de granulosa
o Theca-interna en theca-externa
- Theca-interna cellen:
o Secreteren steroidhormonen
o Worden gebruikt door de granulosacellen als precursor voor productie vanoestrogenen
- Theca-externa cellen:
o Blijven bindweefselaspect behouden
