Samenvatting Markten en Prijzen: Theorie van alle 10 modules

Markten & Prijzen: Theorie:
123 paginas:

Inhoud
Module 0: intro: economie & welvaart:......................................................................................................... 3
Wat is economie?................................................................................................................................................... 3
Rationele Keuze als basis van het gedragsmodel:.................................................................... 3
Normatieve evaluatie en bijsturing:.................................................................................................... 4
Wat is economie? – samenvatting:...................................................................................................... 4
Hoe welvarend zijn we?..................................................................................................................................... 5
Basisbegrippen:.................................................................................................................................................. 5
Waarom zijn we zo welvarend?................................................................................................................... 7
Welvarend, maar niet gelukkig?................................................................................................................. 9
De eerste wet van Gossen:.......................................................................................................................... 9
Correlatie versus causaliteit:...................................................................................................................... 9
Module 1: speltheorie:............................................................................................................................................. 10
Is samenwerken rationeel?........................................................................................................................... 10
Basisbegrippen:................................................................................................................................................ 10
Wat leert segregatie over onze voorkeuren?..................................................................................... 11
Nash-evenwicht:................................................................................................................................................ 11
Hoe winnen we de wereldbeker voetbal?........................................................................................... 11
Module 2: Vraag en aanbod:.............................................................................................................................. 12
Hoe ontstaan prijzen in een markt?....................................................................................................... 12
Zijn markten soms controversieel?......................................................................................................... 13
Module 3: Schokken en Elasticiteiten:........................................................................................................ 15
Is slecht weer goed of slecht voor een landbouwer?................................................................. 15
Wat is algemeen evenwicht?...................................................................................................................... 16
Partieel versus algemeen evenwichtseffecten:......................................................................... 16
De kruiselingse prijselasticiteit van de vraag:............................................................................. 16
Is er link tussen China’s groei en Chileens mijnrampen?........................................................17
Wie wint en verliest er bij energiecrisis?............................................................................................. 18
Module 4: De consument:................................................................................................................................... 19
Welvarend maar te dik?.................................................................................................................................. 19
Consumententheorie:.................................................................................................................................. 19


1

, Welvaart, productiviteit en neveneffecten:................................................................................... 19
Waarom toename kant-en-klare maaltijden?........................................................................... 20
Hoeveel wil je betalen voor een goed huwelijk?.......................................................................... 20
Hoe sterk is de ijzeren wet van de vraag?......................................................................................... 20
Uitzonderingen:................................................................................................................................................ 21
Module 5 & 6: Producententheorie: winst, productie en kosten:...........................................23
Maximaliseren bedrijven hun winst?.................................................................................................... 23
Output- en sluitingsregel:........................................................................................................................ 23
Hoe worden ruimtereizen betaalbaar?............................................................................................... 25
Expansiepad:...................................................................................................................................................... 25
Schaalopbrengsten:...................................................................................................................................... 26
Ons dagelijks brood........................................................................................................................................... 28
Samenhang Arbeid & Kapitaal:............................................................................................................ 28
Zullen robots onze jobs afpakken?.................................................................................................... 29
Hoe efficiënt is ons onderwijs?................................................................................................................... 31
Module 7: Pareto & overheidsingrijpen:.................................................................................................... 33
Wat is de onzichtbare hand?...................................................................................................................... 33
De markt als allocatiesysteem… :......................................................................................................... 33
De markt: Goed of Slecht?............................................................................................................................ 34
Is de vrije markt goed of slecht?......................................................................................................... 34
Minimumlonen: Goed of Slecht?............................................................................................................. 35
Marktconforme en niet-marktconforme interventie:........................................................... 35
Wat waren de gevolgen van de drooglegging?........................................................................... 39
Maakt de woonbonus woningen goedkoper?............................................................................... 39
De raambelasting:.......................................................................................................................................... 39
Module 8: Onvolmaakte mededinging:.................................................................................................... 41
Wat is de kost van monopolie vs volmaakte mededinging?...............................................41
Monopolie:............................................................................................................................................................ 41
Discussie – Waarom zijn sommige geneesmiddelen zo duur?.....................................41
Is de nucleaire taks een goed idee?....................................................................................................... 42
How companies learn your secrets........................................................................................................ 44
Hoeveel marktmacht is er?......................................................................................................................... 44
Leidt marktmacht altijd tot winst?........................................................................................................ 45
Cournot model:................................................................................................................................................ 45


2

, Bertrand model:.............................................................................................................................................. 46
Samenvatting:.................................................................................................................................................. 46
OPEC-kartel: succes of mislukking?...................................................................................................... 47
Module 9: Publieke goederen en externe effecten:........................................................................ 49
Wat is vrijbuitersbedrag?.............................................................................................................................. 49
Vrijbuitersprobleem:.................................................................................................................................... 49
Wat is de prijs van geurhinder?................................................................................................................ 50
Kosten en baten van terugdringen van geurhinder:............................................................ 50
Meten van geur:................................................................................................................................................ 51
Hoeveel kost een ton CO2?............................................................................................................................ 51
Module 10: Assymetrische informatie, verdeling en herverdeling:.......................................53
Is de ongelijkheid toegenomen?............................................................................................................. 53
Welvaartverdeling kan ongelijker worden omdat:................................................................. 53
Soorten verdeling:.......................................................................................................................................... 53
Lorenzcurve:....................................................................................................................................................... 54
Ongelijkheid  onrechtvaardigheid: .................................................................................................... 55
Een onvoorwaardelijk basisinkomen voor iedereen?............................................................... 56
Eerste kernprincipe: verticale herverdeling:................................................................................ 57
Tweede kernprincipe: horizontale gelijkheid:............................................................................ 57
Statutaire versus effectieve aanslagvoeten:................................................................................ 58
Wat zijn de uitdagingen in de sociale zekerheid?...................................................................... 60
Sociale zekerheid:.......................................................................................................................................... 60
Waarom SZ niet voorzien door private markt?......................................................................... 60
Verzekering als basisprincipe:............................................................................................................... 60
Verzekering en solidariteit:....................................................................................................................... 61
Uitdagingen voor de sociale zekerheid:.......................................................................................... 61


Module 0: intro: economie & welvaart:
Wat is economie?
Economie  De Economie
“ Economicsis the study of the economy “
“ Economics is what economists do “

Rationele Keuze als basis van het gedragsmodel:
- De keuze van economische agenten, gebaseerd op voorkeuren en
beperkingen, staat centraal in economie als wetenschap:

3

,  Student: Wat zal ik deze week eten in Leuven?
 Onderneming: Hoe zal ik mijn product maken?
 Overheid: Hoeveel blauw op straat?
 …
- Economisch agent maakt rationele keuze
 De beste keuze (volgens zijn/haar voorkeuren)
 Uit de mogelijke keuzes (bepaald door zijn/haar beperkingen)
- Rationaliteit
 Gaat niet over de inhoud van de voorkeuzen; rationeel ≠ egoïstisch
 <> inzichten uit psychologie

Normatieve evaluatie en bijsturing:
- Naast het bestuderen van keuze, ook evaluatie en eventuele bijsturing
van de resulterende uitkomst (evenwicht) essentieel:
 Is deze uitkomst ‘goed’? Zo nee, hoe kunnen we ‘beter’ doen?
 Voor evaluatie en bijsturing moeten we weten wat ‘goed’, ‘beter’ en
‘best’ is (prescriptief / normatief), i.e., wat is welvaart?
- Minimaal veronderstellen economen het Pareto principe:
 Als minstens één iemand beter af is
 Zonder anderen slechter te maken
 DAN IS DIT EEN VERBETERING
- Minimaal omdat Pareto geen uitspraken kan doen over (her)verdeling;
bijkomende ethische principes nodig.

Wat is economie? – samenvatting:
Economie is de wetenschap die:
 De keuzes van economische agenten én hun interacties bestudeert
 De resulterende maatschappelijke uitkomst evalueert en indien nodig,
voorstellen doet ter bijsturing.
Economie is zowel een positieve als normatieve wetenschap




4

,Hoe welvarend zijn we?
Basisbegrippen:
- Consumptie:
 Welvaart in een maatschappelijke hangt onder meer af van de
behoeftebevrediging (via consumptie) van haar leden.
 Consumptie wordt vaak in gezinsverband gezien.
(maar Consumptie ≠ Gezin)
 Consumptie = verteren, verkwisten, consumeren, …
- Productie:
 Productie omvat alle activiteiten waardoor:
 Goederen en diensten tot stand worden gebracht
 Op de gepaste tijd en plaats ter beschikking worden gesteld
 Het productieproces zet inputs om in output
 Inputs worden onderverdeeld in:
 Lopende inputs (= grondstoffen, hulpstoffen)
 Productiefactoren (= arbeid, kapitaal en land)
Bv. Broodjeszaak:
- Lopende inputs:
 Grondstoffen: kaas, voorgebakken broodjes, tomaat, ei
 Hulpstoffen: elektriciteit voor de oven
- Productiefactoren:
 Arbeid: twee minuten werk door verkoper
 Kapitaal: toonbank, oven, ijskast, vakkennis uitbater, …
Productieproces: broodjes beleggen
Output: belegd boordje




5

, - Toegevoegde waarde:
= meer waarde geven aan de goederen.
 Verschil tussen lopende inputs en de output
= bruto-toegevoegde-waarde
 Als we dan de depreciatie (= afschrijvingen) aftrekken van onze bruto-
toegevoegde-waarde dan krijgen we de netto-toegevoegde-waarde.
= wat productiefactoren (= arbeid en kapitaal) hebben toegevoegd.
Bv. broodjeszaak:
( zelfde als hierboven )
- Lopende inputs = - 2 euro
- Productiefactoren = - 0,4 euro (= depreciatie op kapitaalgoederen)
- Productie proces = + 0,6 euro toegevoegde waarde
 Output = + 3 euro (= 0,6 euro winst)


- Inkomsten:
 Cruciale identiteit tussen inkomen toegevoegde waarde:
 Indien uitbater = eigenaar kapitaal => 0,6 euro verdiend per
broodje
 Indien uitbater ≠ eigenaar kapitaal, dan opsplitsing:
o Loon als vergoeding voor uitbater
o Huur, intrest of dividend (= winstuitkering) voor kapitaal
eigenaar.


- Bbp (= bruto binnenlands product)
 = som van alle toegevoegde waardes
 = marktwaarde van alle finale goederen en diensten
 Meet de grootte van een economie


 Een ruwe inschatting van het totale inkomen in bv. een land; bbp per
capita is dan een ruwe indicator voor gemiddeld inkomen

 Hoe vergelijk je bbp doorheen tijd en tussen landen???
 Koopkrachtpariteiten (ppp) = eenheid dollar
= de koopkracht die je had met 1 dollar

 Economische groei (per capita) is:
 De wijziging in het bbp (per capita)
 Gedurende een bepaalde periode in een bepaalde regio
 Meestal als % uitgedrukt.
 Groei kan negatief zijn als het bbp krimpt; we spreken dan van
economische recessie indien de groei negatief is gedurende twee of
meer opeenvolgende kwartalen.




6

,Waarom zijn we zo welvarend?
Werken we harder?
 Bbp per gewerkt uur is gestegen!
Decompositie van het bbp per capita:
- Niet alleen is ons bbp per capita gestegen, ook onze vrije tijd is gestegen
door productiviteitsstijgingen
- Decompositie van het bbp per capita:
 BBP per persoon
= (productie per uur) . (aantal uur per tewerkgesteld) . (opsplitsing werkenden
versus werklozen) . (opsplitsing actieve bevolking) . (opsplitsing bevolking op werk
bekwame leeftijd)


Productiviteit:
- Arbeidsproductiviteit:
 Geproduceerde output uitgedrukt per uur gepresteerde arbeid
- Productiviteitsstijgingen:
 ‘meer output met gelijke input’
 ‘gelijke output met minder input’
 Vormen de basis van welvaartstoenames
- Enkel cruciale factoren:
 Arbeidsverdeling en specialisaties
 Technologische vooruitgang
 Specialisatie en handel (globalisering)
Bv. Speldenfabriek: (Adam Smith)
- 1 arbeider maakt 20 spelden per dag
- 10 arbeiders maken 48 000 spelden per dag
 Samenwerken = sneller tempo
- Speldenfabriek opsplitsen in allemaal kleine handelingen en iedereen
specialiseert zich in 1 handeling.
 Specialisatie = sneller (de juiste persoon op de juiste plaats)




7

,Internationale handel: voordelen
- Arbeidsverdeling en specialisatie:
 Niet alleen op het niveau van de speldenfabriek
 Maar ook internationaal elk land zijn specialisaties:
 België = bier
 Frankrijk = wijn
 …
Comparatieve voordelen, specialisatie en handel:
= door specialisatie en ruil/
Ruilvoet?  opportuniteitskosten drukken
- MBB = marginale bereidheid tot betalen
- MK = marginale kost
Bv. Engeland en Portugal:
Aantal werkuren per Aantal werkuren per
eenheid wijn eenheid textiel
Engeland 120 100
Portugal 80 90


Hoeveel kost een Hoeveel kost een
eenheid wijn eenheid textiel
Engeland 6/5 eenheden textiel 5/6 eenheden wijn
Portugal 8/9 eenheden textiel 9/8 eenheden wijn
 DUS: Portugal heeft een absoluut voordeel in de productie van wijn en
textiel wat heeft voor beide minder werkuren nodig
MAAR
 Portugal heeft enkel een comparatief voordeel in wijn want Engeland
moet minder wijn opofferen per eenheid textiel dan Portugal.




8

,Welvarend, maar niet gelukkig?
De eerste wet van Gossen:
- Extra consumptie leidt tot extra voldoening
 Het marginaal nut (extra nut door extra consumptie) is positief
- Marginale nut is positief, maar ook dalend
 Eerste eenheid van een goed brengt meer nut op dan tweede etc.
 Wet van “afnemend marginaal nut” = eerste wet van Gossen

Correlatie versus causaliteit:
Optie 1: Correlatie: Inkomen en geluk zijn gerelateerd, maar zonder directe
oorzaak-gevolgrelatie.
 Voorbeeld: Mensen met een hoger inkomen rapporteren vaak een hoger
geluksniveau.
 Uitleg: Dit betekent niet automatisch dat meer inkomen de oorzaak is van
meer geluk. Andere factoren, zoals een goede gezondheid of sociale steun,
kunnen zowel het inkomen als het geluk beïnvloeden.
Optie 2: Causaliteit: Meer inkomen veroorzaakt meer geluk.
 Voorbeeld: Een loonsverhoging kan leiden tot meer financiële zekerheid,
wat stress vermindert en geluk verhoogt.
 Uitleg: Hier is er een directe oorzaak-gevolgrelatie: het hogere inkomen
heeft rechtstreeks invloed op het geluksgevoel.
Optie 3: Omgekeerde causaliteit: Geluk beïnvloedt inkomen.
 Voorbeeld: Gelukkige mensen hebben vaak een positievere houding, meer
energie en betere sociale vaardigheden, wat hen helpt om hogere
inkomens te verdienen.
 Uitleg: In dit geval is geluk de oorzaak en een hoger inkomen het gevolg.




9

, Module 1: speltheorie:
Is samenwerken rationeel?
Basisbegrippen:
- Speltheorie probeert te voorspellen
 Hoe de spelers zich zullen gedragen
 Hoe waarschijnlijk de verschillende uitkomsten zijn
- Speltheorie veronderstelt dat iedere speler
 De spelregels kent
 Rationeel zijn belangen nastreeft (= altijd nemen wat hem het beste
uitkomt)
 Veronderstelt dat ook de andere spelers rationeel zijn
- Naast het spel zelf beschrijven de spelregels ook bijvoorbeeld
 De volgorde: simultaan (= tegelijkertijd) of sequentieel (= na elkaar)
 Het aantal spellen: éénmalig of herhaaldelijk
Bv. Split or Steal:
Split Steal
Split (50 ; 50) (0 ; 100)
Steal (100 ; 0) (0 ; 0)


Éénmalig:
 Dominante strategie is ‘Steal’  rationeel dus spelers nemen dit.
Herhaald:
 Samenwerken kan
 Maar als je ‘Steal’ kiest dan kan je tegenspeler wraak nemen!
 Samenwerken is NIET rationeel
IN PRAKTIJK:
 Samenwerken leidt juist tot minder samenwerken door wraakacties en
de gedachte “fuck it er komt toch nog een ronde”




10