Samenvatting Recht

Recht
1.Inleiding
1.1. Wat is recht?
 Geheel van bindende regels die ons in een bepaalde richting sturen
door afdwingbaarheid via het staatsapparaat (vb. rechtbank)
 DOEL: samenleving ordenen (want we leven in een complexe
samenleving)
 Het recht vereist gezag
 Context-, tijds- en plaatsgebonden
o Vb. Context: aanpassing abortuswet (vroeger grote invloeden
van de kerk), echtscheidingswetgeving
o Vb. Tijd: doodstraf via guillotine, abortus is uit strafrechtboek
gehaald (onder bepaalde regels toegelaten), euthanasie uit
strafrechtboek gehaald (aangepaste regels)
o Vb. Plaats: lidstaten binnen VS waar doodstraf toegestaan is,
LGBTQ-wetten (huwelijk zelfde geslacht)

1.1.1. Recht moet de samenleving ordenen en in stand
houden
Staat niet los van …
 Sociale belangen
o Vb. vrouwen mogen eigen bankrekening (vanaf ’76), sluiting
bedrijven (recht op werkloosheidsuitkering, …)
 Politieke belangen
o Vb. verschillende partijen die elk hun mening hebben
(verlenging abortus, verkorting abortus)  stemming om tot
consensus te komen
 Filosofische belangen
o Vb. abortus  recht op leven, eigen beslissing, etc. Euthanasie
 Economische belangen
o Vb. rechten rond ziekenhuis financiering. Beperkt budget van
overheid  beïnvloeden rechten

1.1.2. Het recht vereist gezag
Naleven van het recht
 Afdwingbaarheid door sanctie
o Vb. Boete betalen bij te snel rijden of rijbewijs afgeven
 Taak van de rechterlijke macht
o Sanctie opleggen om geschillen (tussen burgers) op te lossen
o Vb. echtscheiding (ruzie over kinderen)
 Vandaag ook via bemiddeling
o Zoekt een oplossing die voor beide partijen acceptabel is
o Gaat sneller dan de uitspraak van de rechter
o Vb. auto-accident waarvan men klachten aan overgehouden
heeft

1

,2

,1.1.3. Recht kan onderscheiden worden van andere
normensystemen
Godsdienst
 Boeken waarin bepaalde regels worden vastgelegd 
verantwoording tegenover een God (vb. Bijbel, Koran, etc.)
Morele regels
 Regels waarbij men zelf uitmaakt wat goed en slecht is
 =individueel en krijg je mee vanuit de opvoeding
Beleefdheid

1.2. De bronnen van het recht
1.2.1. Bronnen van het recht
De wetgeving
 = gezamenlijk besluit van regering en Staten-Generaal volgens een
grondwettelijke procedure
 = normen of regels die in een schriftelijke vorm uitgedrukt zijn en
die een algemene en blijvende draagwijdte hebben (Vb. grondwet,
federale wet, …)
De rechtspraak
 = geheel van rechterlijke beslissingen (Vb. alle uitspraken van de
rechtbanken)
De rechtsleer
 = artikelen over rechtsonderwerpen en rechtsproblemen die juristen
in tijdschriften en boeken schrijven
Algemene rechtsbeginselen (1) en Billijkheid (2)
 1= basisprincipes die niet uitdrukkelijk opgenomen zijn in een
wettekst, maar die in de samenleving van essentieel belang zijn
 2= wat rechtvaardig of redelijk is gezien de omstandigheden
De gewoonte
 = gebruiken die in de samenleving als bindend beschouwd worden
omdat zij gedurende een lange tijd openbaar en zonder
onderbreking worden gevolgd.
o Vb. in een café naar het toilet gaan zonder iets te consumeren
was vroeger een gewoonteregel

1.2.2. Normenhiërarchie
 1. De internationale normen
 2. De Grondwet (GW) (= basis van ons land en systeem)
o Iedereen gelijk voor de wet (non-discriminatie)
o Fundamentele rechten (onderwijs, woning, etc.)
o Wetten die parlement wil invoeren, moeten door Koning
getekend worden
 3. De federale wet – Het decreet
o Federale wet
 Geldt voor heel België
 Vb. Wetgeving euthanasie is in elke gemeenschap idem
o Decreet= Vlaamse wet


3

,  Geldt voor gemeenschap (Vlaanderen, Wallonië, Duitse
Gemeenschap)
 Vb. Plaatsing kinderen, onderwijs wetgeving is in elke
gemeenschap verschillend
 4. De ordonnantie
o = Brusselse wet
 5. KB en besluiten van de deelregeringen
o = koninklijk besluit
o = verdere uitwerking van een wet
o Vb. A-, B- en C-handelingen
 6. MB en besluiten van ministers deelregeringen
o = ministrieel besluit
 7. Provincie- en gemeenteraadsbesluiten

1.2.3. Internationaal en Europees niveau
 Verdragen (Vb. IVRK of EVRM)
o IVRK= Internationaal Verdrag voor Rechten van het Kind
 Is UNIVERSEEL

1.2.4. Nationaal niveau
 De Grondwet
 Federale wetten: federaal parlement (wetgevende macht)
o Uitvoerende macht: Koninklijk Besluit (KB) en Ministerieel
Besluit (MB)
 Gemeenschap- en Gewestdecreten en ordonnanties: Vlaamse raad
o Uitvoerende macht: Besluiten en verordeningen van
deelstaatregeringen en Ministerieel Besluit (MB)
 Provinciale en gemeentelijke verordeningen




 Wat onderaan staat, mag niet in tegenstrijd zijn met wat erboven
staat!
o Vb. Grondwet: recht op vrije meningsuiting  Wetgeving mag
NIET zeggen: geen recht op vrije meningsuiting




4