Samenvatting Psychologie hoofdstuk 12 - Psychologie

Psychologie Hoofdstuk 12: De persoonlijkheid

12.0 Definities
Persoonlijkheid = de verzameling van kenmerken die het gedrag, de gedachten en de
gevoelens van een individu bepalen
 Die kenmerken worden verondersteld stabiel te zijn in de tijd en van toepassing te zijn
in uiteenlopende situaties (zie echter behaviorisme en cognitieve psychologie: deze
zeggen dat gedrag beïnvloed wordt door de omstandigheden waarin je je bevindt)
 3 soorten kenmerken:
- Algemeen menselijke: die die we allemaal hebben
- Typisch voor een bepaalde groep
- Eigen aan het individu: doorheen de geschiedenis zien we een toenemende
individualisering -> er wordt steeds meer belang gehecht aan het individu
Onderzoek begin 20ste eeuw ging dan ook vooral over de vraag ‘wat hebben
mensen gemeenschappelijk’
21ste eeuw: waarin verschillen mensen van elkaar, wat maakt iedereen uniek?

12.1. Drie klassieke visies op de persoonlijkheid
Dit gaat over: wat hebben we gemeen
Het zijn algemene theorieën over wat de persoonlijkheid uitmaakt (wat mensen
gemeenschappelijk hebben)
De drie visies die we zullen bespreken:
 Psychoanalyse
 Humanistische psychologie
 Behaviorisme en cognitieve psychologie

De psychoanalyse
Sigmund Freud: arts die als eerste praattherapie gebruikte als vorm van behandeling -> vanuit
de overtuiging dat hij niet iemand kan helpen als hij geen idee heeft van de persoonlijkheid
van die persoon
Het is dus zowel een persoonlijkheidstheorie als een vorm van psychotherapie
Centrale rol van het onbewuste:
 Mensen zijn zich meestal niet bewust van de echte redenen van hun gedrag
 Onderscheid tussen bewuste, voorbewuste, onbewuste
- Bewuste: kan vergeleken worden met het werkgeheugen; hetgeen waar we ons nu
bewust van zijn, waar we nu aan denken
- Voorbewuste: kan vergeleken worden met wat in het langetermijngeheugen zit;
hetgeen waar we ons niet nu bewust van zijn maar wat snel naar ons bewuste
gebracht kan worden (bv denk aan je moeder)
- Onbewuste: daar kunnen we ons niet bewust van worden; hier zitten 2 soorten
driften:
 Seksuele/eros (positief)
 Agressieve/thanatos (negatief)
 Hebben een biologische oorsprong
 Zijn samen met angstaanjagende gedachten verdrongen
Die driften en verdrongen ideeën worden omgezet in energie die een uitweg zoekt (zie het als
een waterketel die aan het koken is waar damp uit wil ontsnappen) -> hierdoor ontstaan
conflicten in de samenleving (die driften komen niet altijd overeen met wat je mag doen) ->
en om daarmee om te gaan hebben we het voorbewuste & het onbewuste ontwikkeld

, Persoonlijkheidstheorie: De persoon bestaat uit 3 rivaliserende delen
 Es: zit volledig in het onbewuste en werkt volgens het lustprincipe; is al aanwezig
vanaf de geboorte
 Ich: groeit uit het Es om te helpen aan de behoeften ervan te voldoen; werkt volgens
het realiteitsprincipe (es kan nooit overleven in de maatschappij door dat lustprincipe:
ik wil iets nu meteen); zit zowel in het onbewuste, voorbewuste, als het bewuste
Gaat enkel over het individu
 Über-ich: ontstaat uit es & ich om in een sociale groep te kunnen functioneren (want
ich is dus enkel gebaseerd op de bevrediging van de eigen behoeften) über-ich houdt
zich bezig met de idealen (wat wil ik bereiken in die groep?) en het onderscheid tussen
goed en kwaad (geweten); relatief primitieve normen die in conflict komen met het es

Ontwikkeling van de persoonlijkheid
 Psychoseksuele ontwikkelingsfasen waarin een persoon gefixeerd kan geraken of
waarnaar hij/zij kan regresseren
 Orale fase: dit is de eerste fase van ontwikkeling: passief genieten, er wordt voor ons
gezorgd; kan leiden tot orale persoonlijkheid: we kunnen erin blijven hangen (dan ben
je afhankelijk, conformistisch, goedgelovig); komt ten einde wanneer de ouders eisen
beginnen op te leggen
 Dan anale fase: zindelijkheidstraining o.b.v. controle (es wordt geconfronteerd met de
realiteit: je mag niet meer zomaar pipi & kaka doen waar je wil); deze kan leiden tot
anale persoonlijkheid (2 soorten: netheid en orde (ze nemen de regels zeer goed in
zich op en hebben ook constant regels nodig) vs rebellie (soort haat voor regels,
moeilijk om je te voegen in de maatschappij))
 Dan de fallische fase: jongens en meisjes ontdekken dat ze niet helemaal hetzelfde
zijn
- Jongens: vertonen rivaliteit met de vader -> Oedipuscomplex (aangetrokken tot de
moeder + angst dat de vader hun zal castreren)
- Meisjes: vertonen penisnijd -> Elektracomplex (willen ook een penis zoals de
jongens)
- Fallische persoonlijkheid: koude, egoïstische persoonlijkheid
! Achtergrond van Freud: leefde in de 19de eeuw in Wenen -> heel duidelijke rolverdeling
tussen mannen en vrouwen (mannen veel macht & vrouwen dienende rol)
 Dan latentiefase: rust (weinig interesse meer in seksualiteit) wel heel geïnteresseerd in
kinderen van eigen geslacht
 Uiteindelijk genitale fase: alles wordt terug geactiveerd tijdens de pubertijd
- Combinatie van lust en affectie
- Leidt tot opnemen van verantwoordelijkheid
Hij ontwikkelde deze theorie met het idee dat hij zo mensen kan helpen waarbij het fout loopt

Psychoanalytische diagnose: Hoe ging hij dat nu diagnosticeren?
 Op indirecte manieren zicht krijgen op het onbewuste (mensen weten zelf niet wat er
aan de hand is); gedachten laten opborrelen vanuit het onbewuste
 Droomanalyse (volgens Freud komt daar het onbewuste naar boven): manifeste vs.
latente inhoud (het is de taak van de therapeute om van de eigenlijke inhoud van de
droom (de manifeste inhoud) te komen tot de echte problematiek (de latente inhoud))
 Vrije associatie: ogen sluiten en gedachten vrije gang laten gaan (als ich kan
onderdrukt worden, kan de energie die wil opborrelen naar boven komen)
 Projectieve tests (Rorschach, TAT)
- Rorschach: inktvlekken geven en vragen aan de persoon wat die daarin ziet