Kwalitatieve onderzoeksmethoden - Examen
Het examen zal bestaan uit een groot aantal meerkeuzevragen en een klein aantal open vragen waarop
jullie een beknopt antwoord (1 à 2 zinnen) moeten geven. Hier vinden jullie een lijst van vragen die
lijken op de vragen die we zullen stellen in het examen. We geven jullie nog niet de meerkeuze-
antwoorden om het leereffect te verhogen.
Wat zijn de eigenschappen van goed onderzoek in de sociale wetenschappen?
➔ Systematische en gestructureerde observatie en interpretatie van data
➔ Formaliteit: hoe beschrijf je iets
➔ Rigueur: verwijst naar de strikte naleving van regels, normen of procedures
➔ Betrouwbaarheid
➔ Reproduceerbaarheid
➔ Validiteit (meting intern, extern)
Wat is het verschil tussen kwalitatief en kwantitatief onderzoek?
In kwantitatief onderzoek wordt er gebruikgemaakt van numerieke gegevens. Dit onderzoek laat toe
grote hoeveelheden informatie efficiënt te verwerken. Het kwantitatief onderzoek is doordrongen
van de postpositivistische visie.
In kwalitatief onderzoek staat de onderzoeker die op een interpretatieve wijze naar de wereld kijkt
centraal. Bovendien staat de natuurlijke, dagelijkse omgeving in het onderzoek centraal en gaat de
onderzoeker op zoek naar processen van betekenisgeving.
De tweedeling tussen het positivisme en de interpretatieve benadering wordt vaak gehanteerd om
een algemeen onderscheid te maken tussen kwantitatief en kwalitatief onderzoek.
Wat is een deductief onderzoeksontwerp?
Deductie is een onderzoeksproces dat vertrekt van het algemene en afleidt naar het bijzondere. In
onderzoekstermen wil dat zeggen dat een deductieve onderzoeksstrategie start bij een theorie en
daaruit hypothesen afleidt, die dan getest worden met data (de empirie)
Deductie is het onderzoeksproces dat we veelal in kwantitatief onderzoek terugvinden.
Hierbij vertrekken we van een bestaande theorie, leiden we daar hypothesen uit af en gaan we deze
testen (falsifiëren) met behulp van data. Hypothesen zijn dus het instrument waarmee theorie getest
wordt. Deductie = Theorie → Empirie
Wat is een inductief onderzoeksontwerp?
Inductie staat centraal in het kwalitatief onderzoek. Kwalitatief onderzoek heeft niet tot doel om
theorieën te testen maar om een nieuwe theorie te ontwikkelen. Inductie is vaak iteratief van aard.
Vertrekt vanaf het bijzondere en leidt dat af naar het algemene
➔ inductie = op basis van specifieke waarnemingen komen tot een algemene regel
➔ Inductie = van Empirie → Theorie
➔ Wordt gebruikt bij grounded theory-benadering
,Wat is een abductief onderzoeksontwerp?
Abductie (soms ook retroductie genoemd) start van een ‘verrassende bevinding’
➔ wordt gezien als een innovatieve techniek
➔ enkel verrassend omdat het nog niet verklaard kan worden door de huidige theorie
➔ sluit aan bij het pragmatisme
➔ steeds geplaatst in combinatie met inductie en deductie
In de eerste plaats wordt voor het verrassende feit een hypothese gezocht (wat zou dit fenomeen
veroorzaakt kunnen hebben?) (= abductie). Vervolgens worden er nieuwe voorspellingen afgeleid uit
deze hypothese (= deductie), die dan getest wordt met nieuwe data, waaruit dan een nieuw
theoretisch model moet ontstaan (= inductie), dat het verrassende feit een plaats geeft in een
theoretisch systeem.
Wetenschappers leiden hypothesen af en testen die in data-analyse. Maar bij het bekijken van
resultaten komen zij in hun data verrassingen tegen die hen op zoek gaan naar nieuwe verklaringen
(=inductie). Die verrassingen leiden tot nieuwe theoretische inzichten, waarna ze die opnieuw met
hun data gaan testen
Wat is postmodernisme?
Historisch wordt het postmodernisme in de sociale wetenschappen teruggebracht op twee
afzonderlijke bewegingen. Aan de ene kant is het postmodernisme een synoniem van
poststructuralisme dat in de jaren 60 opkwam in Frankrijk.
Daar waar het poststructuralisme, dat rechtstreeks uit Derrida’s theorie ontstond, zich verder
ontwikkelde binnen de linguïstiek, was de theorie van Derrida in de sociale wetenschappen eerder
een aanzet tot het ontwikkelen van het postmodernisme
Het essentiële kenmerk van postmodernisme is het doorgedreven pluralisme en de onbepaaldheid
waar het op steunt. “Er is geen absolute waarheid”.
Wat is positivisme? (Kwantitatief)
Kenmerkend voor de visie van Auguste Comte is het lineaire vooruitgangsdenken. Comte formuleert
de ontwikkeling van het menselijk denken als een overgang van een teleologische fase, over een
metafysische fase tot een positieve fase waarin de verklaring gegeven wordt door de
wetenschappelijke methode, zijnde het verklaren van in de wereld aanwezige relaties. Organistische
visie op de maatschappij: de maatschappij is als een organisch wezen dat met behulp van de sociale
fysica geanalyseerd kan worden
Ontologisch gaat de positivist ervan uit dat er een realiteit bestaat en dat deze realiteit onderhevig is
aan natuurwetten en mechanismen
, Wat is interpretivisme? (Kwalitatief)
Het interpretivisme, ook wel bekend als interpretivistische benadering, is een filosofische en
methodologische stroming binnen de sociale wetenschappen die zich richt op het begrijpen van
menselijk gedrag en sociale fenomenen door middel van interpretatie en betekenisgeving.
De traditie van het interpretivisme moet gezocht worden in de filosofische werken van Dilthey en het
sociologische werk van Weber.
Dilthey → Het enige dat objectief vast te stellen is, zijn individuen binnen sociale relaties. Algemene
wetten in de sociale wetenschappen zijn onmogelijk. Hermeneutiek
Weber → Voor Weber moet de sociologie vertrekken van het menselijk handelen zelf en meer
bepaald vanuit de betekenisgeving bij de sociale actoren. Socioloog moet de zin begrijpen van het
menselijk handelen. Begrip Verstehen waarbij de kern is dat de onderzoeker een proces identificeert
waarmee een individu betekenis geeft aan iets.
In tegenstelling tot het positivisme, dat streeft naar objectieve feitelijke kennis, benadrukt het
interpretivisme de subjectieve betekenissen die mensen aan hun ervaringen toekennen. Processen
van betekenis worden bij interpretivisme centraal gezet, eerder dan de wetenschapper die algemene
wetten over de samenleving wil ontdekken
Wat is ontologie?
Ontologie: veronderstellingen over de aard van de werkelijkheid
➔ Wat is de realiteit?
➔ wat is de werkelijkheid
Wat is epistemologie?
Epistemologie: aannames met betrekking tot de oorsprong van kennis over de realiteit
➔ aannames over wat we kunnen kennen
➔ Hoe is kennis over die realiteit mogelijk?
➔ wat is de kennis en waar komt hij vandaan
Wat zijn de bestanddelen van een onderzoeksontwerp?
De bestanddelen van een onderzoeksontwerp zijn:
➔ De onderzoeksvraag
➔ Kijken of het kwalitatief of kwantitatief
➔ Welke concepten, theorieën, hypothesen (minder in kwal onderzoek), modellen?
➔ Dataverzameling; welke casestudy? Dataset etc.
➔ Hoe wordt de data verzameld?
➔ Hoe wordt de data geanalyseerd?
Het examen zal bestaan uit een groot aantal meerkeuzevragen en een klein aantal open vragen waarop
jullie een beknopt antwoord (1 à 2 zinnen) moeten geven. Hier vinden jullie een lijst van vragen die
lijken op de vragen die we zullen stellen in het examen. We geven jullie nog niet de meerkeuze-
antwoorden om het leereffect te verhogen.
Wat zijn de eigenschappen van goed onderzoek in de sociale wetenschappen?
➔ Systematische en gestructureerde observatie en interpretatie van data
➔ Formaliteit: hoe beschrijf je iets
➔ Rigueur: verwijst naar de strikte naleving van regels, normen of procedures
➔ Betrouwbaarheid
➔ Reproduceerbaarheid
➔ Validiteit (meting intern, extern)
Wat is het verschil tussen kwalitatief en kwantitatief onderzoek?
In kwantitatief onderzoek wordt er gebruikgemaakt van numerieke gegevens. Dit onderzoek laat toe
grote hoeveelheden informatie efficiënt te verwerken. Het kwantitatief onderzoek is doordrongen
van de postpositivistische visie.
In kwalitatief onderzoek staat de onderzoeker die op een interpretatieve wijze naar de wereld kijkt
centraal. Bovendien staat de natuurlijke, dagelijkse omgeving in het onderzoek centraal en gaat de
onderzoeker op zoek naar processen van betekenisgeving.
De tweedeling tussen het positivisme en de interpretatieve benadering wordt vaak gehanteerd om
een algemeen onderscheid te maken tussen kwantitatief en kwalitatief onderzoek.
Wat is een deductief onderzoeksontwerp?
Deductie is een onderzoeksproces dat vertrekt van het algemene en afleidt naar het bijzondere. In
onderzoekstermen wil dat zeggen dat een deductieve onderzoeksstrategie start bij een theorie en
daaruit hypothesen afleidt, die dan getest worden met data (de empirie)
Deductie is het onderzoeksproces dat we veelal in kwantitatief onderzoek terugvinden.
Hierbij vertrekken we van een bestaande theorie, leiden we daar hypothesen uit af en gaan we deze
testen (falsifiëren) met behulp van data. Hypothesen zijn dus het instrument waarmee theorie getest
wordt. Deductie = Theorie → Empirie
Wat is een inductief onderzoeksontwerp?
Inductie staat centraal in het kwalitatief onderzoek. Kwalitatief onderzoek heeft niet tot doel om
theorieën te testen maar om een nieuwe theorie te ontwikkelen. Inductie is vaak iteratief van aard.
Vertrekt vanaf het bijzondere en leidt dat af naar het algemene
➔ inductie = op basis van specifieke waarnemingen komen tot een algemene regel
➔ Inductie = van Empirie → Theorie
➔ Wordt gebruikt bij grounded theory-benadering
,Wat is een abductief onderzoeksontwerp?
Abductie (soms ook retroductie genoemd) start van een ‘verrassende bevinding’
➔ wordt gezien als een innovatieve techniek
➔ enkel verrassend omdat het nog niet verklaard kan worden door de huidige theorie
➔ sluit aan bij het pragmatisme
➔ steeds geplaatst in combinatie met inductie en deductie
In de eerste plaats wordt voor het verrassende feit een hypothese gezocht (wat zou dit fenomeen
veroorzaakt kunnen hebben?) (= abductie). Vervolgens worden er nieuwe voorspellingen afgeleid uit
deze hypothese (= deductie), die dan getest wordt met nieuwe data, waaruit dan een nieuw
theoretisch model moet ontstaan (= inductie), dat het verrassende feit een plaats geeft in een
theoretisch systeem.
Wetenschappers leiden hypothesen af en testen die in data-analyse. Maar bij het bekijken van
resultaten komen zij in hun data verrassingen tegen die hen op zoek gaan naar nieuwe verklaringen
(=inductie). Die verrassingen leiden tot nieuwe theoretische inzichten, waarna ze die opnieuw met
hun data gaan testen
Wat is postmodernisme?
Historisch wordt het postmodernisme in de sociale wetenschappen teruggebracht op twee
afzonderlijke bewegingen. Aan de ene kant is het postmodernisme een synoniem van
poststructuralisme dat in de jaren 60 opkwam in Frankrijk.
Daar waar het poststructuralisme, dat rechtstreeks uit Derrida’s theorie ontstond, zich verder
ontwikkelde binnen de linguïstiek, was de theorie van Derrida in de sociale wetenschappen eerder
een aanzet tot het ontwikkelen van het postmodernisme
Het essentiële kenmerk van postmodernisme is het doorgedreven pluralisme en de onbepaaldheid
waar het op steunt. “Er is geen absolute waarheid”.
Wat is positivisme? (Kwantitatief)
Kenmerkend voor de visie van Auguste Comte is het lineaire vooruitgangsdenken. Comte formuleert
de ontwikkeling van het menselijk denken als een overgang van een teleologische fase, over een
metafysische fase tot een positieve fase waarin de verklaring gegeven wordt door de
wetenschappelijke methode, zijnde het verklaren van in de wereld aanwezige relaties. Organistische
visie op de maatschappij: de maatschappij is als een organisch wezen dat met behulp van de sociale
fysica geanalyseerd kan worden
Ontologisch gaat de positivist ervan uit dat er een realiteit bestaat en dat deze realiteit onderhevig is
aan natuurwetten en mechanismen
, Wat is interpretivisme? (Kwalitatief)
Het interpretivisme, ook wel bekend als interpretivistische benadering, is een filosofische en
methodologische stroming binnen de sociale wetenschappen die zich richt op het begrijpen van
menselijk gedrag en sociale fenomenen door middel van interpretatie en betekenisgeving.
De traditie van het interpretivisme moet gezocht worden in de filosofische werken van Dilthey en het
sociologische werk van Weber.
Dilthey → Het enige dat objectief vast te stellen is, zijn individuen binnen sociale relaties. Algemene
wetten in de sociale wetenschappen zijn onmogelijk. Hermeneutiek
Weber → Voor Weber moet de sociologie vertrekken van het menselijk handelen zelf en meer
bepaald vanuit de betekenisgeving bij de sociale actoren. Socioloog moet de zin begrijpen van het
menselijk handelen. Begrip Verstehen waarbij de kern is dat de onderzoeker een proces identificeert
waarmee een individu betekenis geeft aan iets.
In tegenstelling tot het positivisme, dat streeft naar objectieve feitelijke kennis, benadrukt het
interpretivisme de subjectieve betekenissen die mensen aan hun ervaringen toekennen. Processen
van betekenis worden bij interpretivisme centraal gezet, eerder dan de wetenschapper die algemene
wetten over de samenleving wil ontdekken
Wat is ontologie?
Ontologie: veronderstellingen over de aard van de werkelijkheid
➔ Wat is de realiteit?
➔ wat is de werkelijkheid
Wat is epistemologie?
Epistemologie: aannames met betrekking tot de oorsprong van kennis over de realiteit
➔ aannames over wat we kunnen kennen
➔ Hoe is kennis over die realiteit mogelijk?
➔ wat is de kennis en waar komt hij vandaan
Wat zijn de bestanddelen van een onderzoeksontwerp?
De bestanddelen van een onderzoeksontwerp zijn:
➔ De onderzoeksvraag
➔ Kijken of het kwalitatief of kwantitatief
➔ Welke concepten, theorieën, hypothesen (minder in kwal onderzoek), modellen?
➔ Dataverzameling; welke casestudy? Dataset etc.
➔ Hoe wordt de data verzameld?
➔ Hoe wordt de data geanalyseerd?
