Atypische ontwikkeling: zintuigelijk
leren
Sensorische verwerking
Belang van sensorische verwerking
- De wijze waarop iemand sensaties verwerkt en erop reageert
Heeft een grote impact op hun dagelijkse activiteiten en de keuze van de activiteiten
- Atypische of beperkte sensorische verwerking
Heeft een grote impact op sociale participatie, zelfregulatie, executieve functies
Zowel op gebied van wonen, leren/werken en vrije tijd
- Afhankelijk van je zintuigen ga je deelnemen aan activiteiten
Veel voorkomende gevolgen van atypische sensorische verwerking
- Snel afgeleid
- Impulsief
- Abnormaal activiteitenniveau
- Slecht georganiseerd
- Angstig
- Emotioneel labiel
- Onhandig
- Slechte slaper
- Moeilijke eter
- Teruggetrokken
- Moe, hangerig
- Bruut/ gevaarlijk in spel
- Schrijfmoeilijkheden
- Moeilijk gedrag bij wassen, haar kammen, aankleden
De zintuigen en hun taken
Visueel
- Zien
- Gadeslaan
- Licht is nodig om het visuele systeem te ontwikkelen
- Kritische periode
0-4 maanden
Verworven functies kunnen verloren gaan als het kind onvoldoende visuele prikkels krijgt
4mnd – 8j functies worden aangeleerd en verfijnd
- De lijn ontwikkelen zich niet naast elkaar maar zijn verweven met elkaar
- Oogmotorische functies
Bewegingen van het oog
- Visueel waarnemen
Bewust waarnemen van vormen en bewegingen, deel/ geheel, richting, figuur-achtergrond, contrast, kleuren
- Ruimtelijke relaties, visuele discriminatie, objectconstantheid, visuele aandacht, visueel geheugen, sequentieel
geheugen, visualisatie
- Visuo-motorische functies
Oog-handcoördinatie
Auditief
- Horen
- Luisteren
- Doelbewust ervaren van auditieve stimuli
- Gehoor ontwikkelt zich in de baarmoeder
- Horen van dichtbij naar veraf
- Hoor gedrag
1
, Verschillende geluiden waarnemen
Bewust zijn van de geluiden uit de omgeving
Verstillen
Lokaliseren
o Bewust van zijn van welke richting de geluiden komen
Belangrijke geluiden onderscheiden van achtergrondgeluiden
Geluiden herinneren
Geluiden oproepen
Geluiden herhalen
Schrikken
Ritmische patronen herkennen
Prikkels die via beide oren binnenkomen als een globale impressie ervaren
Betekenis verlenen aan verbale stimuli
Tactiel
- Voelen
- Tasten
- Verkennen van dingen met de handen, vingers, andere ledematen of lichaamsdelen
- Het hele lichaam is via de huid tastgevoelig
- Beschermende functie
Reflexmatig
Snel terugtrekken van je hand bij het aanraken van een scherp voorwerp
- Discriminerende functie
Voelen met de mond
- Verkennen van dingen met de mond of lippen
- Slechte eters selecteren vaker op textuur of temp van eten dan op de smaak
Proprioceptief
- Voor de geboorte aanwezig
- Gevoel van wat er in het lichaam gebeurt
- Houdingsgevoel
Stand van het lichaam
- Spanningsgevoel
Spanning van de spieren
- Bewegingsgevoel
Info over de bewegingen
Vestibulair
- Evenwicht
- Positiegevoel
- Balans
- Bewegingsgevoel
Van het lichaam
Olfactorisch
- Ruiken
- Verkennen van dingen door ze onder de neus te houden of de neus erboven te houden
Gustatorisch
- Proeven
- Verkennen van de smaak van voedsel of vocht door bijten, kauwen, zuigen
Interoceptief
- Gewaarwording ingewanden
- Intern functioneren van het lichaam
2
,Vestibulaire functies
Positiegevoel
- Mensen met een slecht positiegevoel zitten niet graag recht
Gaan liever liggen
Balans
- Kan zijn dat die goed recht zit en staat, maar dat die slecht is in balans
Bewegingsgevoel
- Misselijk worden in de auto, op de kermis
Gewaarwording gepaard gaande met hoor functies en vestibulaire functies
Propriocepsis
Positie lichaamsdelen en lichaam als geheel
Casus
- Een vrouw met ernstig autisme
- Hoogbegaafd
- Heeft heel weinig proprioceptie
De vest maakt duidelijk waar haar lichaam afgegrensd is
Vestje is met velcro en spant goed aan aan het lichaam
Sensorische functies verwant aan temperatuur en andere stimuli
Temperatuurwaarneming
Waarneming van trilling
Waarneming van druk
Waarneming van schadelijke stimulus
Interoceptie
Honger/ zwaar gevoel
Dorst
Volle blaas
Darmen
Slaap
Hartslag
Alles in het lichaam
Doelbewust gebruiken van zintuigen
Meest basale activiteiten
Ontwikkeling zintuigen en sensorisch functioneren
- Gebeurt in de baarmoeder
Hier krijgen ze hun functie en verschillen ze van elkaar
Voeding van het brein
Regelt alertheid
Informatie over jezelf
Informatie over de buitenwereld
- Leren participeren
Leren toepassen van kennis, doelbewust gebruiken van zintuigen
Gadeslaan
Luisteren
Doelbewust gebruiken van andere zintuigen
- Voelen met mond
- Tasten
- Ruiken
3
, - Proeven
Zelden op zichzelf staande activiteit, steeds beïnvloeding van andere zintuigen
Sensorische integratie
Jean Ayres
- Grondlegster sensorische integratie
- Theorie
Proces op hersenniveau
- Praktijk
Assessment interventie
Sensoriek en motoriek zijn met elkaar verbonden
- Het kan niet zonder elkaar
- Het is belangrijk dat een kind actief is in de ruimte, dus ook evenwicht en
proprioceptie bijbrengen
Hip en trendy
- Bodymap
Er wordt vanuit de zintuigen meer en meer uitgelegd waarom je ze nodig hebt
Als het niet lukt in activiteiten en vaardigheden, ga je terug naar de zintuigen
Evidence based?
Proces Jean Ayres
- Continu stromen er ontelbare prikkels vanuit de buitenwereld en vanuit ons eigen lichaam, bij ons naar binnen
- Prikkels
Zintuigen
Hersenen
o Zorgen voor inhibitie
Irrelevante prikkels worden afgeremd zodat we hier niet door overspoeld geraken
Zodat we ons kunnen richten op het belangrijke
o Moduleren
Brengt inhibitie en excitatie in evenwicht
- Registreren/ selecteren/ oriënteren/ interpreteren/ moduleren/ discrimineren
Reageren
- Prikkel leiden tot excitatie
Stimulering, activering en tot het alert maken
Voor begeleiding
- Bij sensorische gevoeligheid niet zomaar/ enkel prikkels wegnemen
- Over prikkels verhogen
Voorspelbaarheid
Zekerheid
Duidelijkheid
Controle
- Vermindert in sterke mate sensorische overlast
Ontwikkeling sensorische integratie
Predictive mind/ voorspellend brein Bowly
- Brein houdt niet van verassingen
- Brein voorspelt
- Brein stuurt zintuigen naar onverwachte prikkels/ voorspellingsfouten
- Je hebt de zintuigen
Via de zintuigen komt de info binnen en de hersenen gaan zeggen of de info relevant is of niet
- Het brein verwerkt de voorspellingsfout
- Niet de prikkels
Vraagt energie, is lastig
4
leren
Sensorische verwerking
Belang van sensorische verwerking
- De wijze waarop iemand sensaties verwerkt en erop reageert
Heeft een grote impact op hun dagelijkse activiteiten en de keuze van de activiteiten
- Atypische of beperkte sensorische verwerking
Heeft een grote impact op sociale participatie, zelfregulatie, executieve functies
Zowel op gebied van wonen, leren/werken en vrije tijd
- Afhankelijk van je zintuigen ga je deelnemen aan activiteiten
Veel voorkomende gevolgen van atypische sensorische verwerking
- Snel afgeleid
- Impulsief
- Abnormaal activiteitenniveau
- Slecht georganiseerd
- Angstig
- Emotioneel labiel
- Onhandig
- Slechte slaper
- Moeilijke eter
- Teruggetrokken
- Moe, hangerig
- Bruut/ gevaarlijk in spel
- Schrijfmoeilijkheden
- Moeilijk gedrag bij wassen, haar kammen, aankleden
De zintuigen en hun taken
Visueel
- Zien
- Gadeslaan
- Licht is nodig om het visuele systeem te ontwikkelen
- Kritische periode
0-4 maanden
Verworven functies kunnen verloren gaan als het kind onvoldoende visuele prikkels krijgt
4mnd – 8j functies worden aangeleerd en verfijnd
- De lijn ontwikkelen zich niet naast elkaar maar zijn verweven met elkaar
- Oogmotorische functies
Bewegingen van het oog
- Visueel waarnemen
Bewust waarnemen van vormen en bewegingen, deel/ geheel, richting, figuur-achtergrond, contrast, kleuren
- Ruimtelijke relaties, visuele discriminatie, objectconstantheid, visuele aandacht, visueel geheugen, sequentieel
geheugen, visualisatie
- Visuo-motorische functies
Oog-handcoördinatie
Auditief
- Horen
- Luisteren
- Doelbewust ervaren van auditieve stimuli
- Gehoor ontwikkelt zich in de baarmoeder
- Horen van dichtbij naar veraf
- Hoor gedrag
1
, Verschillende geluiden waarnemen
Bewust zijn van de geluiden uit de omgeving
Verstillen
Lokaliseren
o Bewust van zijn van welke richting de geluiden komen
Belangrijke geluiden onderscheiden van achtergrondgeluiden
Geluiden herinneren
Geluiden oproepen
Geluiden herhalen
Schrikken
Ritmische patronen herkennen
Prikkels die via beide oren binnenkomen als een globale impressie ervaren
Betekenis verlenen aan verbale stimuli
Tactiel
- Voelen
- Tasten
- Verkennen van dingen met de handen, vingers, andere ledematen of lichaamsdelen
- Het hele lichaam is via de huid tastgevoelig
- Beschermende functie
Reflexmatig
Snel terugtrekken van je hand bij het aanraken van een scherp voorwerp
- Discriminerende functie
Voelen met de mond
- Verkennen van dingen met de mond of lippen
- Slechte eters selecteren vaker op textuur of temp van eten dan op de smaak
Proprioceptief
- Voor de geboorte aanwezig
- Gevoel van wat er in het lichaam gebeurt
- Houdingsgevoel
Stand van het lichaam
- Spanningsgevoel
Spanning van de spieren
- Bewegingsgevoel
Info over de bewegingen
Vestibulair
- Evenwicht
- Positiegevoel
- Balans
- Bewegingsgevoel
Van het lichaam
Olfactorisch
- Ruiken
- Verkennen van dingen door ze onder de neus te houden of de neus erboven te houden
Gustatorisch
- Proeven
- Verkennen van de smaak van voedsel of vocht door bijten, kauwen, zuigen
Interoceptief
- Gewaarwording ingewanden
- Intern functioneren van het lichaam
2
,Vestibulaire functies
Positiegevoel
- Mensen met een slecht positiegevoel zitten niet graag recht
Gaan liever liggen
Balans
- Kan zijn dat die goed recht zit en staat, maar dat die slecht is in balans
Bewegingsgevoel
- Misselijk worden in de auto, op de kermis
Gewaarwording gepaard gaande met hoor functies en vestibulaire functies
Propriocepsis
Positie lichaamsdelen en lichaam als geheel
Casus
- Een vrouw met ernstig autisme
- Hoogbegaafd
- Heeft heel weinig proprioceptie
De vest maakt duidelijk waar haar lichaam afgegrensd is
Vestje is met velcro en spant goed aan aan het lichaam
Sensorische functies verwant aan temperatuur en andere stimuli
Temperatuurwaarneming
Waarneming van trilling
Waarneming van druk
Waarneming van schadelijke stimulus
Interoceptie
Honger/ zwaar gevoel
Dorst
Volle blaas
Darmen
Slaap
Hartslag
Alles in het lichaam
Doelbewust gebruiken van zintuigen
Meest basale activiteiten
Ontwikkeling zintuigen en sensorisch functioneren
- Gebeurt in de baarmoeder
Hier krijgen ze hun functie en verschillen ze van elkaar
Voeding van het brein
Regelt alertheid
Informatie over jezelf
Informatie over de buitenwereld
- Leren participeren
Leren toepassen van kennis, doelbewust gebruiken van zintuigen
Gadeslaan
Luisteren
Doelbewust gebruiken van andere zintuigen
- Voelen met mond
- Tasten
- Ruiken
3
, - Proeven
Zelden op zichzelf staande activiteit, steeds beïnvloeding van andere zintuigen
Sensorische integratie
Jean Ayres
- Grondlegster sensorische integratie
- Theorie
Proces op hersenniveau
- Praktijk
Assessment interventie
Sensoriek en motoriek zijn met elkaar verbonden
- Het kan niet zonder elkaar
- Het is belangrijk dat een kind actief is in de ruimte, dus ook evenwicht en
proprioceptie bijbrengen
Hip en trendy
- Bodymap
Er wordt vanuit de zintuigen meer en meer uitgelegd waarom je ze nodig hebt
Als het niet lukt in activiteiten en vaardigheden, ga je terug naar de zintuigen
Evidence based?
Proces Jean Ayres
- Continu stromen er ontelbare prikkels vanuit de buitenwereld en vanuit ons eigen lichaam, bij ons naar binnen
- Prikkels
Zintuigen
Hersenen
o Zorgen voor inhibitie
Irrelevante prikkels worden afgeremd zodat we hier niet door overspoeld geraken
Zodat we ons kunnen richten op het belangrijke
o Moduleren
Brengt inhibitie en excitatie in evenwicht
- Registreren/ selecteren/ oriënteren/ interpreteren/ moduleren/ discrimineren
Reageren
- Prikkel leiden tot excitatie
Stimulering, activering en tot het alert maken
Voor begeleiding
- Bij sensorische gevoeligheid niet zomaar/ enkel prikkels wegnemen
- Over prikkels verhogen
Voorspelbaarheid
Zekerheid
Duidelijkheid
Controle
- Vermindert in sterke mate sensorische overlast
Ontwikkeling sensorische integratie
Predictive mind/ voorspellend brein Bowly
- Brein houdt niet van verassingen
- Brein voorspelt
- Brein stuurt zintuigen naar onverwachte prikkels/ voorspellingsfouten
- Je hebt de zintuigen
Via de zintuigen komt de info binnen en de hersenen gaan zeggen of de info relevant is of niet
- Het brein verwerkt de voorspellingsfout
- Niet de prikkels
Vraagt energie, is lastig
4
