ALGEMENE RECHTSLEER
DEEL 1: WAT IS RECHT
1. Inleiding: een moeilijke vraag
o Complex maatschappelijk fenomeen
o Er is geen duidelijke definitie, de ultieme definitie ontbreekt
IMMANUEL KANT (1724-1804)
o “Juristen zoeken nog steeds naar een definitie van het rechtsbegrip”
o Filosoof van de verlichting
Zelfs de definitie bij ‘basisbegrippen van recht’ is niet perfect!
“Een geheel van gedragsregels en ermee samenhangende institutionele
voorschriften, uitgevaardigd en gehandhaafd door of krachtens het
maatschappelijk gezag, met het oog op een doeltreffende, rechtszekere
en rechtvaardige ordening van de maatschappij.”
Na deel 1 moet je in staat zijn om aan te tonen bij welke elementen van deze definitie je
vraagtekens kan plaatsen!
Gelijkaardig iets op het examen (definitie en jij moet vraagtekens plaatsen, waar mogelijk?)
Hebben we dan wel een definitie nodig?
- Bij sommige vakgebieden niet
Denk aan chemie (chemicus hoeft zich niet af te vragen wat de chemie
nu exact is)
- Maar in het recht wel behoefte aan!
We moeten eerst weten wat het recht vooraleer te kunnen toepassen
Moet duidelijk zijn wat we onder ‘recht’ verstaan anders mogelijks
misverstanden
Rechter moet nl. ‘het recht’ toepassen, interpreteren + verder
ontwikkelen
Onderzoek riskeert verkeerd te worden begrepen zonder
begripsomschrijving
Juristen hebben vaak andere definitie dan filosofen hadden!
Er zijn 2 opvattingen bij het geven van een definitie:
1. Essentialistische opvatting
o Recht heeft een essentie (= kernelement dat altijd en overal
aanwezig is +het laat toe het recht te onderscheiden van andere
fenomenen)
o PROBLEEM: die essentie is tot nu toe niet gevonden (waarschijnlijk
nooit vinden)
2. Conventionalistische opvatting
o Daarom is er een tweede opvatting
o Wat telt als recht en wat niet = een conventie (= afspraak tussen
mensen)
,o Maatschappelijke afspraak tussen de mensen waarbij de inhoud niet
vastligt
o Inhoud is variabel doorheen de tijd (tijden veranderen, dus rechten
ook)
, 1.1. Definities van recht: vele vormen
Recht kent veel verschillende vormen:
- Statelijk recht: geheel van gedragsvoorschriften dat door statelijke
actoren is uitgevaardigd (zoals wetgevers, rechters, …)
Het standaardrecht dat we voor ogen zien, het veronderstelt dat je een
staat hebt
Veel regels worden gemaakt door statelijke actoren geeft de indruk
dat het de enige vorm van recht is die we hebben
- Gewoonterecht: geheel van gedragsvoorschriften dat tot stand komt
doordat deelnemers aan het rechtsverkeer die voorschriften als
verbindend beschouwen. Wordt niet door concrete personen
uitgevaardigd, maar is het gevolg van langdurig gebruik door die
deelnemers in de praktijk. “Gegroeid in de praktijk doorheen de tijd,
niet terug te brengen tot 1 concrete handeling”
- Religieus recht: geheel van gedragsvoorschriften dat binnen
bepaalde religie geldt
Bv. Onmogelijkheid tot scheiding in katholiek kerkelijk recht, de tien geboden,
613 voorschriften in de Thora, …
- Natuurrecht: geheel van gedragsvoorschriften dat afgeleid wordt uit
nauwkeurige observatie van de menselijke natuur en dat onafhankelijk
geldt van menselijke afspraken
- Internationaal recht: geheel van gedragsvoorschriften die de
internationale betrekking regelt (tussen staten en andere factoren)
Bv. de Verenigde Naties en Europese Unie
De definities van ‘recht’ overlappen vaak met elkaar + soms sluiten ze
elkaar zelfs uit
Die verschillende vormen van recht zijn als familieleden van elkaar
MAAR: het is niet per sé 1 kenmerk of eigenschap die alle leden met
elkaar delen
Je kan vaak verschillende kenmerken linken aan verschillende leden
Bv. 1, 2 en 3 hebben A gelijk, terwijl 2 en 3 ook nog eens B gelijk hebben
DEEL 1: WAT IS RECHT
1. Inleiding: een moeilijke vraag
o Complex maatschappelijk fenomeen
o Er is geen duidelijke definitie, de ultieme definitie ontbreekt
IMMANUEL KANT (1724-1804)
o “Juristen zoeken nog steeds naar een definitie van het rechtsbegrip”
o Filosoof van de verlichting
Zelfs de definitie bij ‘basisbegrippen van recht’ is niet perfect!
“Een geheel van gedragsregels en ermee samenhangende institutionele
voorschriften, uitgevaardigd en gehandhaafd door of krachtens het
maatschappelijk gezag, met het oog op een doeltreffende, rechtszekere
en rechtvaardige ordening van de maatschappij.”
Na deel 1 moet je in staat zijn om aan te tonen bij welke elementen van deze definitie je
vraagtekens kan plaatsen!
Gelijkaardig iets op het examen (definitie en jij moet vraagtekens plaatsen, waar mogelijk?)
Hebben we dan wel een definitie nodig?
- Bij sommige vakgebieden niet
Denk aan chemie (chemicus hoeft zich niet af te vragen wat de chemie
nu exact is)
- Maar in het recht wel behoefte aan!
We moeten eerst weten wat het recht vooraleer te kunnen toepassen
Moet duidelijk zijn wat we onder ‘recht’ verstaan anders mogelijks
misverstanden
Rechter moet nl. ‘het recht’ toepassen, interpreteren + verder
ontwikkelen
Onderzoek riskeert verkeerd te worden begrepen zonder
begripsomschrijving
Juristen hebben vaak andere definitie dan filosofen hadden!
Er zijn 2 opvattingen bij het geven van een definitie:
1. Essentialistische opvatting
o Recht heeft een essentie (= kernelement dat altijd en overal
aanwezig is +het laat toe het recht te onderscheiden van andere
fenomenen)
o PROBLEEM: die essentie is tot nu toe niet gevonden (waarschijnlijk
nooit vinden)
2. Conventionalistische opvatting
o Daarom is er een tweede opvatting
o Wat telt als recht en wat niet = een conventie (= afspraak tussen
mensen)
,o Maatschappelijke afspraak tussen de mensen waarbij de inhoud niet
vastligt
o Inhoud is variabel doorheen de tijd (tijden veranderen, dus rechten
ook)
, 1.1. Definities van recht: vele vormen
Recht kent veel verschillende vormen:
- Statelijk recht: geheel van gedragsvoorschriften dat door statelijke
actoren is uitgevaardigd (zoals wetgevers, rechters, …)
Het standaardrecht dat we voor ogen zien, het veronderstelt dat je een
staat hebt
Veel regels worden gemaakt door statelijke actoren geeft de indruk
dat het de enige vorm van recht is die we hebben
- Gewoonterecht: geheel van gedragsvoorschriften dat tot stand komt
doordat deelnemers aan het rechtsverkeer die voorschriften als
verbindend beschouwen. Wordt niet door concrete personen
uitgevaardigd, maar is het gevolg van langdurig gebruik door die
deelnemers in de praktijk. “Gegroeid in de praktijk doorheen de tijd,
niet terug te brengen tot 1 concrete handeling”
- Religieus recht: geheel van gedragsvoorschriften dat binnen
bepaalde religie geldt
Bv. Onmogelijkheid tot scheiding in katholiek kerkelijk recht, de tien geboden,
613 voorschriften in de Thora, …
- Natuurrecht: geheel van gedragsvoorschriften dat afgeleid wordt uit
nauwkeurige observatie van de menselijke natuur en dat onafhankelijk
geldt van menselijke afspraken
- Internationaal recht: geheel van gedragsvoorschriften die de
internationale betrekking regelt (tussen staten en andere factoren)
Bv. de Verenigde Naties en Europese Unie
De definities van ‘recht’ overlappen vaak met elkaar + soms sluiten ze
elkaar zelfs uit
Die verschillende vormen van recht zijn als familieleden van elkaar
MAAR: het is niet per sé 1 kenmerk of eigenschap die alle leden met
elkaar delen
Je kan vaak verschillende kenmerken linken aan verschillende leden
Bv. 1, 2 en 3 hebben A gelijk, terwijl 2 en 3 ook nog eens B gelijk hebben
