AUDITING BEGINSELEN
Nyenrode Business Universiteit
Daniëlle de Jongh
1
,Inhoudsopgave
Grondslagen van auditing en assurance
1. Ontwikkelingen in het vakgebied..................................................................................................6
1.1 Accountantscontrole....................................................................................................................6
1.2 Assurance-opdrachten.................................................................................................................6
1.3 Vraag naar accountantscontrole.................................................................................................6
1.4 Verwachtingen van het maatschappelijk verkeer........................................................................8
1.5 Stramien van assuranceopdrachten.............................................................................................9
1.6 Auditing en assurance..................................................................................................................9
2. Historie van het accountantsberoep............................................................................................10
2.1 Ontstaan van het accountantsberoep........................................................................................10
2.3 Organisatie van het accountantsberoep....................................................................................10
2.7 Onderwijs in de accountancy.....................................................................................................10
2.8 Internationale oriëntatie............................................................................................................10
3. Regelgeving voor accountants.....................................................................................................11
3.1.1 Regelgeving voor de individuele accountant...........................................................................11
3.1.2. Regelgeving voor de accountantspraktijk..............................................................................11
3.2 Verordening op kwaliteitsbeoordelingen...................................................................................11
3.4 Wet tuchtrechtspraak accountants............................................................................................12
3.5 Betekenis van de (wettelijke) regelgeving van jaarverslaggeving voor accountantscontrole....13
4. Ethiek voor accountants..............................................................................................................13
4.3 Waarden en normen..................................................................................................................13
4.4 Ethiek in het accountantsberoep................................................................................................13
4.5 Verordening gedrags- en beroepsregels accountants (VGBA)....................................................14
5. Onafhankelijkheid van de accountant.........................................................................................15
5.1 Relatie tussen de ViO, VGBA en de Wta.....................................................................................15
5.2 Wanneer is een accountant onafhankelijk?...............................................................................15
5.3 Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten..............15
5.4 Bedreigingen voor de onafhankelijkheid, principle based-benaderingen en maatregelen.........15
5.5 Bedreigingen betreffende de persoonlijke onafhankelijkheid....................................................16
5.6 Bedreigingen betreffende de opdrachtrelatie............................................................................16
6. Opdrachtenkader.........................................................................................................................17
6.1 Soorten opdrachten...................................................................................................................17
6.2 Definitie en elementen van de assurance-opdracht...................................................................17
6.4 Assurance-informatie en controle-informatie............................................................................18
6.5 Aan assurance verwante opdrachten.........................................................................................18
6.6 Adviesopdrachten......................................................................................................................18
7. Fraude en witwassen...................................................................................................................19
7.1 Constateren van fraude tijdens de controle-opdracht................................................................19
7.2 Constateren van fraude tijdens de beoordelingsopdracht en de samenstelopdracht................21
7.3 Constateren van onwettig handelen tijdens de controle-opdracht............................................21
7.4 Wettelijke meldplicht inzake fraude...........................................................................................21
7.5 Fraude en het strafrecht.............................................................................................................23
7.6 Wettelijke meldplicht inzake witwastransacties........................................................................23
7.7 Gedragsrichtlijnen inzake persoonsgerichte accountantsonderzoeken......................................24
8. Beoordelingsopdracht en samenstellingsopdracht......................................................................25
8.1 Doel van de opdrachten.............................................................................................................25
8.2 Verantwoordelijkheid van het bestuur en de accountant..........................................................25
2
, 8.3 Werkzaamheden bij een beoordelingsopdracht.........................................................................25
8.4 Werkzaamheden bij een samenstellingsopdracht......................................................................25
8.5 Beoordelingsverklaring en samenstellingsverklaring.................................................................26
9. Doelstellingen van de jaarrekeningcontrole................................................................................26
9.1 Doel van de jaarrekeningcontrole..............................................................................................26
9.2 Reikwijdte van de jaarrekeningcontrole.....................................................................................27
9.3 Getrouw beeld van de jaarrekening...........................................................................................27
9.4 Redelijke mate van zekerheid.....................................................................................................27
9.5 Axiomatisch voorbehoud............................................................................................................28
9.6 Nadere uitwerking van de controledoelstellingen......................................................................28
10. Materialiteit..............................................................................................................................29
10.1 Begrip materialiteit..................................................................................................................29
10.2 Bepalen van de materialiteit....................................................................................................30
10.3 Evalueren van ontdekte afwijkingen en schattingsverschillen..................................................30
11. Risicoanalyse.............................................................................................................................32
11.1 Risicoanalytische controlemethode..........................................................................................32
11.2 Accountantscontrolerisico en opdrachtrisico...........................................................................33
11.3 Inherent beheersingsrisico en intern beheersingsrisico............................................................33
11.4 Kennisvergaring.......................................................................................................................33
11.5 Interne beheersing...................................................................................................................34
11.6 Significante risico’s...................................................................................................................34
11.7 Soorten controlewerkzaamheden............................................................................................34
12. Controle-informatie...................................................................................................................37
12.1 Begrip controle-informatie.......................................................................................................37
12.2 Kwaliteit van de controle-informatie........................................................................................37
12.3 Soorten controlewerkzaamheden............................................................................................38
12.4 Controlemiddelen en controlerichting......................................................................................39
1. Controleproces...........................................................................................................................42
1.1 Het controleproces in het algemeen..........................................................................................42
1.2 Voorbereidende opdrachtactiviteiten........................................................................................42
1.3 Controleaanpak en controleprogramma....................................................................................42
1.4 De uitvoering van de controle....................................................................................................42
1.5 Evaluatie en afronding...............................................................................................................43
2. Het aanvaarden en continueren van controle-opdrachten..........................................................44
2.1 Uitbrengen van een offerte........................................................................................................44
2.2 De cliënt en opdrachtaanvaarding.............................................................................................44
2.3 Opdrachtbevestiging..................................................................................................................45
2.4 Continuering van opdrachten.....................................................................................................45
2.5 Aanvaarding opdrachtwijziging.................................................................................................46
3. Risicoanalyse en materialiteit......................................................................................................46
3.1 Doelstelling risico-analyse..........................................................................................................46
3.2 Risico-inschattingswerkzaamheden...........................................................................................46
3.3 Kennisvergaring, verkrijgen van inzicht en risico-identificatie....................................................47
3.4 Verkrijgen van inzicht in de interne beheersing..........................................................................47
3.5 Materialiteit in de controle........................................................................................................48
4. Opstellen controleprogramma.....................................................................................................49
4.1 Doelstelling controleprogramma en soorten werkzaamheden..................................................49
4.2 Samenstelling van de controlemix en documentatie..................................................................49
3
, 4.3 Evaluatie en documentatie van de uitgevoerde controlewerkzaamheden.................................51
4.4 Communicatie over tekortkomingen in de interne beheersing...................................................51
5. Cijferanalyse................................................................................................................................52
5.1 Toepassing van cijferanalyses in de controle.............................................................................52
5.2 Soorten cijferanalyses................................................................................................................53
5.3 Ratioanalyse...............................................................................................................................53
5.4 Verbandscontrole.......................................................................................................................54
5.5 Normen /’ex ante’-informatie....................................................................................................54
6. Steekproeven..............................................................................................................................55
6.1 Betekenis van steekproeven in de controle................................................................................55
6.2 Uitvoering van steekproeven.....................................................................................................56
6.3 Steekproefprocedure..................................................................................................................57
7. Afronding van de controle...........................................................................................................57
7.1 Wettelijke bepalingen................................................................................................................57
7.3 Taak en verantwoordelijkheid van de accountant voor GNB.....................................................59
7.4 Taak en verantwoordelijkheid voor de continuïteitsveronderstelling.........................................60
7.5 Schriftelijke bevestigingen..........................................................................................................60
8. Controleverklaring.......................................................................................................................60
8.1 Oordeel over de financiële overzicht..........................................................................................60
8.2 Vormen van rapportering...........................................................................................................61
8.3 Elementen controleverklaring (zie boek voor andere info).........................................................61
8.4 Soort oordeel..............................................................................................................................61
8.5 De controleverklaring bij organisaties van openbaar belang.....................................................62
9. Accountantsverslag en managementletter..................................................................................62
9.1 Samenhang accountantsverslag en managementletter.............................................................62
9.2 Accountantsverslag....................................................................................................................63
9.3 Management letter....................................................................................................................63
IT voor in tentamen.........................................................................................................................65
Hoofdstuk 2: Invloed van de IT op het controleproces.....................................................................66
2.1 Overzicht van het controleproces...............................................................................................66
2.2 Hoofdlijnen en IT-aspecten per fase...........................................................................................66
4
Nyenrode Business Universiteit
Daniëlle de Jongh
1
,Inhoudsopgave
Grondslagen van auditing en assurance
1. Ontwikkelingen in het vakgebied..................................................................................................6
1.1 Accountantscontrole....................................................................................................................6
1.2 Assurance-opdrachten.................................................................................................................6
1.3 Vraag naar accountantscontrole.................................................................................................6
1.4 Verwachtingen van het maatschappelijk verkeer........................................................................8
1.5 Stramien van assuranceopdrachten.............................................................................................9
1.6 Auditing en assurance..................................................................................................................9
2. Historie van het accountantsberoep............................................................................................10
2.1 Ontstaan van het accountantsberoep........................................................................................10
2.3 Organisatie van het accountantsberoep....................................................................................10
2.7 Onderwijs in de accountancy.....................................................................................................10
2.8 Internationale oriëntatie............................................................................................................10
3. Regelgeving voor accountants.....................................................................................................11
3.1.1 Regelgeving voor de individuele accountant...........................................................................11
3.1.2. Regelgeving voor de accountantspraktijk..............................................................................11
3.2 Verordening op kwaliteitsbeoordelingen...................................................................................11
3.4 Wet tuchtrechtspraak accountants............................................................................................12
3.5 Betekenis van de (wettelijke) regelgeving van jaarverslaggeving voor accountantscontrole....13
4. Ethiek voor accountants..............................................................................................................13
4.3 Waarden en normen..................................................................................................................13
4.4 Ethiek in het accountantsberoep................................................................................................13
4.5 Verordening gedrags- en beroepsregels accountants (VGBA)....................................................14
5. Onafhankelijkheid van de accountant.........................................................................................15
5.1 Relatie tussen de ViO, VGBA en de Wta.....................................................................................15
5.2 Wanneer is een accountant onafhankelijk?...............................................................................15
5.3 Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten..............15
5.4 Bedreigingen voor de onafhankelijkheid, principle based-benaderingen en maatregelen.........15
5.5 Bedreigingen betreffende de persoonlijke onafhankelijkheid....................................................16
5.6 Bedreigingen betreffende de opdrachtrelatie............................................................................16
6. Opdrachtenkader.........................................................................................................................17
6.1 Soorten opdrachten...................................................................................................................17
6.2 Definitie en elementen van de assurance-opdracht...................................................................17
6.4 Assurance-informatie en controle-informatie............................................................................18
6.5 Aan assurance verwante opdrachten.........................................................................................18
6.6 Adviesopdrachten......................................................................................................................18
7. Fraude en witwassen...................................................................................................................19
7.1 Constateren van fraude tijdens de controle-opdracht................................................................19
7.2 Constateren van fraude tijdens de beoordelingsopdracht en de samenstelopdracht................21
7.3 Constateren van onwettig handelen tijdens de controle-opdracht............................................21
7.4 Wettelijke meldplicht inzake fraude...........................................................................................21
7.5 Fraude en het strafrecht.............................................................................................................23
7.6 Wettelijke meldplicht inzake witwastransacties........................................................................23
7.7 Gedragsrichtlijnen inzake persoonsgerichte accountantsonderzoeken......................................24
8. Beoordelingsopdracht en samenstellingsopdracht......................................................................25
8.1 Doel van de opdrachten.............................................................................................................25
8.2 Verantwoordelijkheid van het bestuur en de accountant..........................................................25
2
, 8.3 Werkzaamheden bij een beoordelingsopdracht.........................................................................25
8.4 Werkzaamheden bij een samenstellingsopdracht......................................................................25
8.5 Beoordelingsverklaring en samenstellingsverklaring.................................................................26
9. Doelstellingen van de jaarrekeningcontrole................................................................................26
9.1 Doel van de jaarrekeningcontrole..............................................................................................26
9.2 Reikwijdte van de jaarrekeningcontrole.....................................................................................27
9.3 Getrouw beeld van de jaarrekening...........................................................................................27
9.4 Redelijke mate van zekerheid.....................................................................................................27
9.5 Axiomatisch voorbehoud............................................................................................................28
9.6 Nadere uitwerking van de controledoelstellingen......................................................................28
10. Materialiteit..............................................................................................................................29
10.1 Begrip materialiteit..................................................................................................................29
10.2 Bepalen van de materialiteit....................................................................................................30
10.3 Evalueren van ontdekte afwijkingen en schattingsverschillen..................................................30
11. Risicoanalyse.............................................................................................................................32
11.1 Risicoanalytische controlemethode..........................................................................................32
11.2 Accountantscontrolerisico en opdrachtrisico...........................................................................33
11.3 Inherent beheersingsrisico en intern beheersingsrisico............................................................33
11.4 Kennisvergaring.......................................................................................................................33
11.5 Interne beheersing...................................................................................................................34
11.6 Significante risico’s...................................................................................................................34
11.7 Soorten controlewerkzaamheden............................................................................................34
12. Controle-informatie...................................................................................................................37
12.1 Begrip controle-informatie.......................................................................................................37
12.2 Kwaliteit van de controle-informatie........................................................................................37
12.3 Soorten controlewerkzaamheden............................................................................................38
12.4 Controlemiddelen en controlerichting......................................................................................39
1. Controleproces...........................................................................................................................42
1.1 Het controleproces in het algemeen..........................................................................................42
1.2 Voorbereidende opdrachtactiviteiten........................................................................................42
1.3 Controleaanpak en controleprogramma....................................................................................42
1.4 De uitvoering van de controle....................................................................................................42
1.5 Evaluatie en afronding...............................................................................................................43
2. Het aanvaarden en continueren van controle-opdrachten..........................................................44
2.1 Uitbrengen van een offerte........................................................................................................44
2.2 De cliënt en opdrachtaanvaarding.............................................................................................44
2.3 Opdrachtbevestiging..................................................................................................................45
2.4 Continuering van opdrachten.....................................................................................................45
2.5 Aanvaarding opdrachtwijziging.................................................................................................46
3. Risicoanalyse en materialiteit......................................................................................................46
3.1 Doelstelling risico-analyse..........................................................................................................46
3.2 Risico-inschattingswerkzaamheden...........................................................................................46
3.3 Kennisvergaring, verkrijgen van inzicht en risico-identificatie....................................................47
3.4 Verkrijgen van inzicht in de interne beheersing..........................................................................47
3.5 Materialiteit in de controle........................................................................................................48
4. Opstellen controleprogramma.....................................................................................................49
4.1 Doelstelling controleprogramma en soorten werkzaamheden..................................................49
4.2 Samenstelling van de controlemix en documentatie..................................................................49
3
, 4.3 Evaluatie en documentatie van de uitgevoerde controlewerkzaamheden.................................51
4.4 Communicatie over tekortkomingen in de interne beheersing...................................................51
5. Cijferanalyse................................................................................................................................52
5.1 Toepassing van cijferanalyses in de controle.............................................................................52
5.2 Soorten cijferanalyses................................................................................................................53
5.3 Ratioanalyse...............................................................................................................................53
5.4 Verbandscontrole.......................................................................................................................54
5.5 Normen /’ex ante’-informatie....................................................................................................54
6. Steekproeven..............................................................................................................................55
6.1 Betekenis van steekproeven in de controle................................................................................55
6.2 Uitvoering van steekproeven.....................................................................................................56
6.3 Steekproefprocedure..................................................................................................................57
7. Afronding van de controle...........................................................................................................57
7.1 Wettelijke bepalingen................................................................................................................57
7.3 Taak en verantwoordelijkheid van de accountant voor GNB.....................................................59
7.4 Taak en verantwoordelijkheid voor de continuïteitsveronderstelling.........................................60
7.5 Schriftelijke bevestigingen..........................................................................................................60
8. Controleverklaring.......................................................................................................................60
8.1 Oordeel over de financiële overzicht..........................................................................................60
8.2 Vormen van rapportering...........................................................................................................61
8.3 Elementen controleverklaring (zie boek voor andere info).........................................................61
8.4 Soort oordeel..............................................................................................................................61
8.5 De controleverklaring bij organisaties van openbaar belang.....................................................62
9. Accountantsverslag en managementletter..................................................................................62
9.1 Samenhang accountantsverslag en managementletter.............................................................62
9.2 Accountantsverslag....................................................................................................................63
9.3 Management letter....................................................................................................................63
IT voor in tentamen.........................................................................................................................65
Hoofdstuk 2: Invloed van de IT op het controleproces.....................................................................66
2.1 Overzicht van het controleproces...............................................................................................66
2.2 Hoofdlijnen en IT-aspecten per fase...........................................................................................66
4
