ARCHITECTUURTHEORIE (Tekst vanuit de cursus aangevuld met eigen notities)
LES 2 2/12/2019
GESCHIEDENIS
- sinds WO2
- hoe ontwerpers/architecten omgaan met het begrip geschiedenis
- het geheugen van de gebouwde omgeving
- begrip historicisme
Giedion:
Moderne beweging:
- werd gecanoniseerd door o.a. Sigfried Giedion en Nikolaus Pevsner
- sinds 1930-40 pogingen om modernisme samen te vatten door een aantal auteurs:
- Mies van der Rohe
- Nikolaus Pevsner
- probeert historische verbanden te leggen tussen mensen zoals Mies
van der Rohe, Otto Wagner, Arts & Crafts Movement, Gropius,..
- Philip Johnson: MOMA
- Internationale stijl
Sigfried Giedion: boek: Space, Time and Architecture (1941)
- modernisme als hoogtepunt van de geschiedenis (met name sinds renaissance en
barok)
- Space en time is een verwijzing naar de moderne kunst zoals bijvoorbeeld het
kubisme:
- kubisten probeerden in hun schilderijen meerdere ‘timeframes’ samen te
nemen
- Architectuur krijgt een 3 dimensionale uitstraling
- geen ‘façadisme’ waar enkel de gevel vooral heel belangrijk was
- in 1941 probeert hij een canon van het modernisme vast te leggen: de belangrijkste
elementen/bouwstenen van het modernisme.
- omschrijft het als een hoogtepunt van de architectuurgeschiedenis
- doelmatigheid v/d geschiedenis: alles wat ervoor kwam is een opstap naar
het modernisme in stijgende lijn
- Italiaanse barok als ‘leidend’ naar het modernisme
- Barok omvatte, zogezegd, al onderdelen van de ultieme
synthese die het modernisme is
- sterk gevoel van vooruitgang
- Le Corbusier, Gropius, Mies, Aalto
= Teleologie: leer van doelen
- Operatieve kritiek: kritiek met een doel geschreven. Geschiedschrijving in functie
van de definitieve positionering van het modernisme
6
, ARCHITECTUURTHEORIE (Tekst vanuit de cursus aangevuld met eigen notities)
- ontving veel kritiek van andere historici:
- Manfredo Tafuri: eerste grote boek “Theories and History of Architecture”
was een grote aanklacht tegen Giedion. Hij vond dat Giedions manier van
geschiedschrijving een vorm was van commodificatie. Giedion vergeet de
interne tegenstellingen in de geschiedenis, maar deze complexiteit vergeet hij
doelbewust om zijn canon samen te stellen.
- een hapklare commerciële vereenvoudiging, zonder interne
tegenstellingen
Historicisme:
Sigfried Giedion
- aseerde zich deels op Hegeliaanse geschiedenis (vooruitgang en teleologie), deels
b
op een (enge) opvatting van Nietzsches ideeën in verband met geschiedenis (zie
hieronder)
Nietzsche:
- af en toe moeten we de geschiedenis vergeten en opnieuw beginnen
Modernisme is een heel vernieuwende synthese:
- veel ontwerpen vonden dit interessant om radicaal te breken met de geschiedenis en
iets nieuws te maken
- Giedion von
G.W.F. Hegel: (begin 19de E)
- onderling tegenstrijdige wereldbeelden en culturen evolueren doorheen de
geschiedenis naar een bepaald eindpunt
= historicisme
- dit idee nam o.a. Karl Marx en Engels over in hun dialectisch materialisme, als een
proces dat leidt naar de klassenloze maatschappij
-
( er is een universele Tijdgeest - Zeitgeist - die aan het werk is binnen de geschiedenis,
these - antithese - synthese)
Historicisme
- complex begrip met meerdere interpretaties; niet alleen verwant aan ‘historiserend’.
Alan Colquhoun: 3 kinds of historicism
1. vanuit Hegel (als theorie)
- geschiedenis voltrekt zich volgens vaste wetten
- de geschiedenis heeft een einddoel (telos)
- concepten, ideeën, kunstuitingen, gebouwen, … slechts te begrijpen als
product van hun tijdvak.
2. (overdreven) aandacht voor instituties en tradities uit het verleden (attitude)
3. het gebruik van vormen uit het verleden (in de architectuur) (praktijk)
- Postmodernisme ‘70-’80: heel veel vormen uit het verleden
geherinterpreteerd.
- Neostijlen en eclecticisme 19e E.
7
LES 2 2/12/2019
GESCHIEDENIS
- sinds WO2
- hoe ontwerpers/architecten omgaan met het begrip geschiedenis
- het geheugen van de gebouwde omgeving
- begrip historicisme
Giedion:
Moderne beweging:
- werd gecanoniseerd door o.a. Sigfried Giedion en Nikolaus Pevsner
- sinds 1930-40 pogingen om modernisme samen te vatten door een aantal auteurs:
- Mies van der Rohe
- Nikolaus Pevsner
- probeert historische verbanden te leggen tussen mensen zoals Mies
van der Rohe, Otto Wagner, Arts & Crafts Movement, Gropius,..
- Philip Johnson: MOMA
- Internationale stijl
Sigfried Giedion: boek: Space, Time and Architecture (1941)
- modernisme als hoogtepunt van de geschiedenis (met name sinds renaissance en
barok)
- Space en time is een verwijzing naar de moderne kunst zoals bijvoorbeeld het
kubisme:
- kubisten probeerden in hun schilderijen meerdere ‘timeframes’ samen te
nemen
- Architectuur krijgt een 3 dimensionale uitstraling
- geen ‘façadisme’ waar enkel de gevel vooral heel belangrijk was
- in 1941 probeert hij een canon van het modernisme vast te leggen: de belangrijkste
elementen/bouwstenen van het modernisme.
- omschrijft het als een hoogtepunt van de architectuurgeschiedenis
- doelmatigheid v/d geschiedenis: alles wat ervoor kwam is een opstap naar
het modernisme in stijgende lijn
- Italiaanse barok als ‘leidend’ naar het modernisme
- Barok omvatte, zogezegd, al onderdelen van de ultieme
synthese die het modernisme is
- sterk gevoel van vooruitgang
- Le Corbusier, Gropius, Mies, Aalto
= Teleologie: leer van doelen
- Operatieve kritiek: kritiek met een doel geschreven. Geschiedschrijving in functie
van de definitieve positionering van het modernisme
6
, ARCHITECTUURTHEORIE (Tekst vanuit de cursus aangevuld met eigen notities)
- ontving veel kritiek van andere historici:
- Manfredo Tafuri: eerste grote boek “Theories and History of Architecture”
was een grote aanklacht tegen Giedion. Hij vond dat Giedions manier van
geschiedschrijving een vorm was van commodificatie. Giedion vergeet de
interne tegenstellingen in de geschiedenis, maar deze complexiteit vergeet hij
doelbewust om zijn canon samen te stellen.
- een hapklare commerciële vereenvoudiging, zonder interne
tegenstellingen
Historicisme:
Sigfried Giedion
- aseerde zich deels op Hegeliaanse geschiedenis (vooruitgang en teleologie), deels
b
op een (enge) opvatting van Nietzsches ideeën in verband met geschiedenis (zie
hieronder)
Nietzsche:
- af en toe moeten we de geschiedenis vergeten en opnieuw beginnen
Modernisme is een heel vernieuwende synthese:
- veel ontwerpen vonden dit interessant om radicaal te breken met de geschiedenis en
iets nieuws te maken
- Giedion von
G.W.F. Hegel: (begin 19de E)
- onderling tegenstrijdige wereldbeelden en culturen evolueren doorheen de
geschiedenis naar een bepaald eindpunt
= historicisme
- dit idee nam o.a. Karl Marx en Engels over in hun dialectisch materialisme, als een
proces dat leidt naar de klassenloze maatschappij
-
( er is een universele Tijdgeest - Zeitgeist - die aan het werk is binnen de geschiedenis,
these - antithese - synthese)
Historicisme
- complex begrip met meerdere interpretaties; niet alleen verwant aan ‘historiserend’.
Alan Colquhoun: 3 kinds of historicism
1. vanuit Hegel (als theorie)
- geschiedenis voltrekt zich volgens vaste wetten
- de geschiedenis heeft een einddoel (telos)
- concepten, ideeën, kunstuitingen, gebouwen, … slechts te begrijpen als
product van hun tijdvak.
2. (overdreven) aandacht voor instituties en tradities uit het verleden (attitude)
3. het gebruik van vormen uit het verleden (in de architectuur) (praktijk)
- Postmodernisme ‘70-’80: heel veel vormen uit het verleden
geherinterpreteerd.
- Neostijlen en eclecticisme 19e E.
7
