PROBLEEM 5
Leerdoelen:
1. Welke bevoegdheden heeft de burgemeester m.b.t. de openbare orde?
Bronnen:
- Van der Pot, Handboek van het Nederlandse Staatsrecht: H39 (p. 931-935)
- M.A.D.W. de Jong e.a. (2016). Orde in openbare orde (p. 10-53; 62-99)
- Gebiedsverbod
- Diesel
LEERDOEL 1 WELKE BEVOEGDHEDEN HEEFT DE BURGEMEESTER
M.B.T. DE OPENBARE ORDE?
Taken van de burgemeester
Behalve voorzitter en lid van het college van B&W en raadsvoorzitter is de burgemeester ook zelf een
bestuursorgaan van de gemeente. Zowel de Gemeentewet als talrijke medebewindswetten dragen de
burgemeester taken en bevoegdheden op en wel voornamelijk in de sfeer van de openbare orde in de
ruimste zin.
In art. 170 Gemw geeft de burgemeester een aantal zorgplichten. Hiermee wordt de toon gezet voor
eigen simulerende, maar ook stabiliserende rol die de burgemeester, mede door zijn onafhankelijke
positie, in de gemeente kan vervullen.
De burgmeester vertegenwoordigt tevens de gemeente in en buiten rechte (art. 171 Gemw)
Handhaving openbare orde
Art. 172 lid 1 Gemw bepaalt dat de burgemeester is belast met de handhaving van de openbare orde.
Dit artikel ziet op de ‘handhaving van de openbare orde in normale situaties’
• Bevat relatieve competentiebepaling: de burgemeester wordt met uitsluiting van andere
gemeentelijke bestuursorganen aangewezen voor het feitelijk bewaren en handhaven van de
openbare orde.
• Tevens omvat de taakopdracht de ontwikkeling van het beleid daarover, incl. een beleid om
ordeverstoringen te voorkomen (generaal preventiebeleid)
Rechtspraktijk taakopdracht (lid 1)
De burgemeester is exclusief bevoegd tot ordehandhaving in enge zin. Maar er is meer aan de hand
dan feitelijke ordehandhaving, het betreft hier een juridisch administratieve handeling. Behalve
ordehandhaving door middel van verblijfsontzeggingen valt onder ordehandhaving in enge zin ook de
uitvoering van verordeningen door middel van bestuursdwang of een dwangsom inzake
tippelverboden in het belang van de openbare orde. Dit is een verruiming van de bevoegdheid en
komt ook naar voren in de jurisprudentie.
Volgens lid 2 is de burgemeester bevoegd overtreding van wettelijke voorschriften die betrekking
hebben op de openbare orde, te beletten of te beëindigen.
• Hij is bevoegd bestuursdwang toe te passen
• Hij bedient zich daarbij van de onder zijn gezag staande politie
1
, In lid 3 krijgt de burgemeester een bevoegdheid om bij verstoring van de openbare orde of bij ernstige
vrees voor het ontstaan daarvan, de bevelen te geven die noodzakelijk te achten zijn voor de
handhaving van de openbare orde.
• I.t.t. lid 2 behoeft er hier geen sprake te zijn van overtreding van wettelijke voorschriften
• Wel moet aangenomen worden dat het niet gaat om ‘lokale noodtoestand’, maar om een
wellicht enigszins uit de hand gelopen verstoring van de openbare orde of ernstige vrees
daarvoor
• Het gaat om ‘lichte’ bevelsbevoegdheid die geen regelgeving opzij kan zetten
• Het betreft externe bevelen: burgers en bedrijven zijn beoogde adressanten en wordt meestal
schriftelijk gegeven met het oog op de rechtszekerheid. De burgemeester bepaalt de inhoud
van het bevel. De wetgever en wetsgeschiedenis geven daarbij de volgende voorwaarden:
het bevel mag niet afwijken van wettelijke voorschriften en moet proportioneel zijn (zie
Gebiedsverbod).
• De lichte bevelsbevoegdheid geeft geen bevoegdheid tot het beperken van grondrechten
(muv bewegingsvrijheid door gebiedsverbod). Dit kan enkel op grond van de Wom of een
noodmaatregel.
Art. 172a en 172b Gemw
Deze artikelen bestaan ter bestrijding van voetbalvandalisme en ernstige overlast (Wet MBVEO). De
maatregelen strekken zich niet enkel tot voetbalvandalisme, maar de wet gaat sinds het ontstaan door
het leven als de ‘Voetbalwet’.
Art. 172a voorziet in een gebiedsverbod, groepsverbod en een meldingsplicht. Deze kunnen alleen
worden toegepast als ernstige vrees bestaat voor verdere verstoring van de openbare orde.
• Het gebiedsverbod (lid 1 onder a) ziet in gevallen van voetbalvandalisme bijv. op het gebied in
en rondom een voetbalstadion.
• Het groepsverbod (lid 1 onder b) is bedoeld als reactie op openbare-ordeverstoringen die ook
in groepsverband zijn gepleegd.
• De meldingsplicht kan worden gebruikt als garantie dat iemand voor wie een gebiedsverbod
geldt op bepaalde momenten, zich ook daadwerkelijk niet in de buurt van het verboden
gebied bevindt, doordat hij of zij zich moet melden op een andere locatie.
Art. 172b is gespitst op de gezaghebbende van degene die de orde verstoort, omdat het handelt over
kinderen jonger dan 12 jaar.
Verhouding tot andere bevoegdheden
Het gebiedsverbod kan ook voorkomen uit de APV en de lichte bevelsbevoegdheid als hiervoor
besproken. Ook samenscholingsverboden komen voor in APV’s. Zij verschillen in zoverre van
groepsverboden dat zij groepsvorming in een bepaald gebied verbieden, ongeacht de personen uit
wie die groep bestaat.
Bevoegdheid
In 2015 is art. 172a gewijzigd en zijn dingen toegevoegd:
• Bevelsmogelijkheden voor ‘first offenders’
• De mogelijkheid een bevel te geven op grond van een door een private organisatie
(bijvoorbeeld de KNVB of een voetbalclub) opgelegde sanctie
• Een regeling omtrent het geven van een bevel door een burgemeester van een andere
gemeente tevens namens de burgemeester van de gemeente waar het oorspronkelijke bevel
is gegeven
• De mogelijkheid gebiedsverboden te geven voor maximaal 90 dagen, verspreid over een
langere periode van ten hoogste twee jaar.
Ook werd art. 172b gewijzigd.
2
Leerdoelen:
1. Welke bevoegdheden heeft de burgemeester m.b.t. de openbare orde?
Bronnen:
- Van der Pot, Handboek van het Nederlandse Staatsrecht: H39 (p. 931-935)
- M.A.D.W. de Jong e.a. (2016). Orde in openbare orde (p. 10-53; 62-99)
- Gebiedsverbod
- Diesel
LEERDOEL 1 WELKE BEVOEGDHEDEN HEEFT DE BURGEMEESTER
M.B.T. DE OPENBARE ORDE?
Taken van de burgemeester
Behalve voorzitter en lid van het college van B&W en raadsvoorzitter is de burgemeester ook zelf een
bestuursorgaan van de gemeente. Zowel de Gemeentewet als talrijke medebewindswetten dragen de
burgemeester taken en bevoegdheden op en wel voornamelijk in de sfeer van de openbare orde in de
ruimste zin.
In art. 170 Gemw geeft de burgemeester een aantal zorgplichten. Hiermee wordt de toon gezet voor
eigen simulerende, maar ook stabiliserende rol die de burgemeester, mede door zijn onafhankelijke
positie, in de gemeente kan vervullen.
De burgmeester vertegenwoordigt tevens de gemeente in en buiten rechte (art. 171 Gemw)
Handhaving openbare orde
Art. 172 lid 1 Gemw bepaalt dat de burgemeester is belast met de handhaving van de openbare orde.
Dit artikel ziet op de ‘handhaving van de openbare orde in normale situaties’
• Bevat relatieve competentiebepaling: de burgemeester wordt met uitsluiting van andere
gemeentelijke bestuursorganen aangewezen voor het feitelijk bewaren en handhaven van de
openbare orde.
• Tevens omvat de taakopdracht de ontwikkeling van het beleid daarover, incl. een beleid om
ordeverstoringen te voorkomen (generaal preventiebeleid)
Rechtspraktijk taakopdracht (lid 1)
De burgemeester is exclusief bevoegd tot ordehandhaving in enge zin. Maar er is meer aan de hand
dan feitelijke ordehandhaving, het betreft hier een juridisch administratieve handeling. Behalve
ordehandhaving door middel van verblijfsontzeggingen valt onder ordehandhaving in enge zin ook de
uitvoering van verordeningen door middel van bestuursdwang of een dwangsom inzake
tippelverboden in het belang van de openbare orde. Dit is een verruiming van de bevoegdheid en
komt ook naar voren in de jurisprudentie.
Volgens lid 2 is de burgemeester bevoegd overtreding van wettelijke voorschriften die betrekking
hebben op de openbare orde, te beletten of te beëindigen.
• Hij is bevoegd bestuursdwang toe te passen
• Hij bedient zich daarbij van de onder zijn gezag staande politie
1
, In lid 3 krijgt de burgemeester een bevoegdheid om bij verstoring van de openbare orde of bij ernstige
vrees voor het ontstaan daarvan, de bevelen te geven die noodzakelijk te achten zijn voor de
handhaving van de openbare orde.
• I.t.t. lid 2 behoeft er hier geen sprake te zijn van overtreding van wettelijke voorschriften
• Wel moet aangenomen worden dat het niet gaat om ‘lokale noodtoestand’, maar om een
wellicht enigszins uit de hand gelopen verstoring van de openbare orde of ernstige vrees
daarvoor
• Het gaat om ‘lichte’ bevelsbevoegdheid die geen regelgeving opzij kan zetten
• Het betreft externe bevelen: burgers en bedrijven zijn beoogde adressanten en wordt meestal
schriftelijk gegeven met het oog op de rechtszekerheid. De burgemeester bepaalt de inhoud
van het bevel. De wetgever en wetsgeschiedenis geven daarbij de volgende voorwaarden:
het bevel mag niet afwijken van wettelijke voorschriften en moet proportioneel zijn (zie
Gebiedsverbod).
• De lichte bevelsbevoegdheid geeft geen bevoegdheid tot het beperken van grondrechten
(muv bewegingsvrijheid door gebiedsverbod). Dit kan enkel op grond van de Wom of een
noodmaatregel.
Art. 172a en 172b Gemw
Deze artikelen bestaan ter bestrijding van voetbalvandalisme en ernstige overlast (Wet MBVEO). De
maatregelen strekken zich niet enkel tot voetbalvandalisme, maar de wet gaat sinds het ontstaan door
het leven als de ‘Voetbalwet’.
Art. 172a voorziet in een gebiedsverbod, groepsverbod en een meldingsplicht. Deze kunnen alleen
worden toegepast als ernstige vrees bestaat voor verdere verstoring van de openbare orde.
• Het gebiedsverbod (lid 1 onder a) ziet in gevallen van voetbalvandalisme bijv. op het gebied in
en rondom een voetbalstadion.
• Het groepsverbod (lid 1 onder b) is bedoeld als reactie op openbare-ordeverstoringen die ook
in groepsverband zijn gepleegd.
• De meldingsplicht kan worden gebruikt als garantie dat iemand voor wie een gebiedsverbod
geldt op bepaalde momenten, zich ook daadwerkelijk niet in de buurt van het verboden
gebied bevindt, doordat hij of zij zich moet melden op een andere locatie.
Art. 172b is gespitst op de gezaghebbende van degene die de orde verstoort, omdat het handelt over
kinderen jonger dan 12 jaar.
Verhouding tot andere bevoegdheden
Het gebiedsverbod kan ook voorkomen uit de APV en de lichte bevelsbevoegdheid als hiervoor
besproken. Ook samenscholingsverboden komen voor in APV’s. Zij verschillen in zoverre van
groepsverboden dat zij groepsvorming in een bepaald gebied verbieden, ongeacht de personen uit
wie die groep bestaat.
Bevoegdheid
In 2015 is art. 172a gewijzigd en zijn dingen toegevoegd:
• Bevelsmogelijkheden voor ‘first offenders’
• De mogelijkheid een bevel te geven op grond van een door een private organisatie
(bijvoorbeeld de KNVB of een voetbalclub) opgelegde sanctie
• Een regeling omtrent het geven van een bevel door een burgemeester van een andere
gemeente tevens namens de burgemeester van de gemeente waar het oorspronkelijke bevel
is gegeven
• De mogelijkheid gebiedsverboden te geven voor maximaal 90 dagen, verspreid over een
langere periode van ten hoogste twee jaar.
Ook werd art. 172b gewijzigd.
2
