Economie Jan Bouckaert
Marktimperfecties, rol van overheid
Welvaartsimplicaties van werking vrije markt
- Markt
o Vraagzijde
Consumentensurplus bij (p,x)
= totale betalingsbereidheid – totale uitgaven
Als prijs stijgt daalt consumentensurplus
o Aanbodzijde
Producentensurplus bij (p,x) =
totale ontvangsten – minimale ontvangsten nodig om de gegeven
hoeveelheid aan te bieden
Als prijs daalt daalt producentensurplus
o Efficiëntie vrije markt
totale welvaart (= som van consumenten- en producentensurplus) is maximaal
Vrije markt = wenselijk want CS + PS = maximaal
Normatief
Efficiënte productie: betalingsbereidheid van geproduceerde goederen dekt
steeds opportuniteitskosten van producenten
- Marktwerking/
pareto-efficiëntie
o Pareto-efficiënt = pareto-optimum
= wanneer men welvaart van 1 economische agent niet kan verhogen zonder die van
andere economische agent te verlagen
Marktmechanisme leidt onder aantal voorwaarden tot Pareto-efficiëntie
Voor alle punten op paretogrens kunnen we nooit iemand verbeteren zonder
dat dit ten koste gaat van andere
Voor alle punten onder paretogrens kunnen we min. 1 iemand verbeteren
Paretogrens = nuttigheidsfrontlijn (utility frontier)
o Verdeling van middelen
Maatschappelijke keuze, hangt af van machtsposities van betrokken partijen
o Economische wetenschap
Brengt positieve analyses, normatieve inzichten
1
, Economie Jan Bouckaert
Oorzaken marktfaling, rol overheid
- Monopolie
o Welvaartsverlies = groot
= situatie waarin monopolist minder surplus creëert dan wanneer markt competitief
zou zijn
o Overheid
Creëert monopolies (bv. gelduitgifte)
Houdt monopolies in stand (bv. notariaat)
Bevecht monopolies door liberalisering, regulering (bv. gereguleerde prijzen)
o Afnemers
= finale consumenten, bedrijven,… bevechten monopoliemacht door samenwerking
(= countervailing power)
Consumentenverenigingen, groepsaankoop
Ontstaan bilateraal monopolie: surplus van monopolie wordt in 2 verdeeld
o Correctief optreden overheid
om welvaartsverlies te vermijden
Juridische maatregelen om concurrentie te bevorderen
Niet belasten op winst
W = TO – TK max W = 0 -> MO = MK
* Bijbelasting
NW = (1 – τ )W = (1 – τ )TO - (1 – τ )TK max NW = 0 -> (1 – τ )MO = (1 – τ )MK
=> hoeveelheid blijft hetzelfde, maar winst is minder
Niet belasten op output
voor elke hoeveelheid taxeren => monopolist brengt minder op de markt
voor hogere prijs = meer schade
Maximumprijs opleggen
die onder monopolieprijs ligt, pmax zo kiezen dat die ligt waar MK functie
snijdt met GK functie = optimum
- Natuurlijke monopolies:
= wanneer gemiddelde kosten blijven dalen => technisch efficiënt om bediening van volledige
vraag aan slechts 1 bedrijf over te laten
o Voorbeelden
Spoorwegnetwerk, postbedeling, gasinfrastructuur, waternetwerk
o Vrije prijszetting
is nog steeds monopolistisch en inefficiënt
o Opgelegde prijszetting aan marginale kost
leidt tot verlies => oplossingen:
Regulering van privaat natuurlijk monopolie
Overheidseigendom
Concurrentie door duplicering van natuurlijk monopolistische netwerken
wanneer regulering te moeilijk is
2
Marktimperfecties, rol van overheid
Welvaartsimplicaties van werking vrije markt
- Markt
o Vraagzijde
Consumentensurplus bij (p,x)
= totale betalingsbereidheid – totale uitgaven
Als prijs stijgt daalt consumentensurplus
o Aanbodzijde
Producentensurplus bij (p,x) =
totale ontvangsten – minimale ontvangsten nodig om de gegeven
hoeveelheid aan te bieden
Als prijs daalt daalt producentensurplus
o Efficiëntie vrije markt
totale welvaart (= som van consumenten- en producentensurplus) is maximaal
Vrije markt = wenselijk want CS + PS = maximaal
Normatief
Efficiënte productie: betalingsbereidheid van geproduceerde goederen dekt
steeds opportuniteitskosten van producenten
- Marktwerking/
pareto-efficiëntie
o Pareto-efficiënt = pareto-optimum
= wanneer men welvaart van 1 economische agent niet kan verhogen zonder die van
andere economische agent te verlagen
Marktmechanisme leidt onder aantal voorwaarden tot Pareto-efficiëntie
Voor alle punten op paretogrens kunnen we nooit iemand verbeteren zonder
dat dit ten koste gaat van andere
Voor alle punten onder paretogrens kunnen we min. 1 iemand verbeteren
Paretogrens = nuttigheidsfrontlijn (utility frontier)
o Verdeling van middelen
Maatschappelijke keuze, hangt af van machtsposities van betrokken partijen
o Economische wetenschap
Brengt positieve analyses, normatieve inzichten
1
, Economie Jan Bouckaert
Oorzaken marktfaling, rol overheid
- Monopolie
o Welvaartsverlies = groot
= situatie waarin monopolist minder surplus creëert dan wanneer markt competitief
zou zijn
o Overheid
Creëert monopolies (bv. gelduitgifte)
Houdt monopolies in stand (bv. notariaat)
Bevecht monopolies door liberalisering, regulering (bv. gereguleerde prijzen)
o Afnemers
= finale consumenten, bedrijven,… bevechten monopoliemacht door samenwerking
(= countervailing power)
Consumentenverenigingen, groepsaankoop
Ontstaan bilateraal monopolie: surplus van monopolie wordt in 2 verdeeld
o Correctief optreden overheid
om welvaartsverlies te vermijden
Juridische maatregelen om concurrentie te bevorderen
Niet belasten op winst
W = TO – TK max W = 0 -> MO = MK
* Bijbelasting
NW = (1 – τ )W = (1 – τ )TO - (1 – τ )TK max NW = 0 -> (1 – τ )MO = (1 – τ )MK
=> hoeveelheid blijft hetzelfde, maar winst is minder
Niet belasten op output
voor elke hoeveelheid taxeren => monopolist brengt minder op de markt
voor hogere prijs = meer schade
Maximumprijs opleggen
die onder monopolieprijs ligt, pmax zo kiezen dat die ligt waar MK functie
snijdt met GK functie = optimum
- Natuurlijke monopolies:
= wanneer gemiddelde kosten blijven dalen => technisch efficiënt om bediening van volledige
vraag aan slechts 1 bedrijf over te laten
o Voorbeelden
Spoorwegnetwerk, postbedeling, gasinfrastructuur, waternetwerk
o Vrije prijszetting
is nog steeds monopolistisch en inefficiënt
o Opgelegde prijszetting aan marginale kost
leidt tot verlies => oplossingen:
Regulering van privaat natuurlijk monopolie
Overheidseigendom
Concurrentie door duplicering van natuurlijk monopolistische netwerken
wanneer regulering te moeilijk is
2
