Inhoudsopgave
DEEL 1: WAT IS SOCIAAL WERK?........................................................................................................7
Les 1: sociaal werk inleiden........................................................................................................7
1. DE HUIDIGE GLOBALE DEFINITIE VAN SOCIAAL WERK................................................................7
1.1. Historisch perspectief..........................................................................................................7
1.2. Sociaal werk als een praktijk gebaseerd beroep..................................................................9
1.3. Sociaal werk als academische discipline..............................................................................9
1.4. Sociale verandering en ontwikkeling, sociale cohesie, empowerment en bevrijding van de
mensen.......................................................................................................................................9
1.4.1. 4 doelen van het sociaal werk.......................................................................................9
1.5. Principes van sociale rechtvaardigheid, mensenrechten, collectieve verantwoordelijkheid
en respect voor diversiteiten....................................................................................................10
1.6. Wat leren we nu uit definities?..........................................................................................12
1.7. Kritieken op de globale definitie van sociaal werk.............................................................12
2. HET DNA VAN SOCIAAL WERK IN 5 KRACHTLIJNEN..................................................................12
DEEL 2: GESCHIEDENIS VAN HET SOCIAAL WERK.............................................................................15
Les 2: geschiedenis van sociaal werk (deel 1)...........................................................................15
1. INLEIDING................................................................................................................................15
2. VAN DE OUDHEID TOT DE MIDDELEEUWEN.............................................................................15
2.1. Uitbouw van de Grieks-Romeinse standenstructuur in een systeem van patronages:...15
2.2. Uitbouw van de Grieks-Romeinse standenstructuur:.....................................................16
2.3. Uitbouw van de Grieks-Romeinse standenstructuur:.....................................................16
3. VAN MIDDELEEUWEN TOT NIEUWE TIJD..................................................................................16
3.1. De 7 werken van barmhartigheid:..................................................................................17
3.2. De 7 geestelijke werken van barmhartigheid:................................................................17
4. DE MIDDELEEUWEN.................................................................................................................17
4.1. De middeleeuwse armen- en ziekenzorg:......................................................................18
4.1.1. Armentafels of armenkassen:.................................................................................18
4.1.2. Gasthuizen of hospitalen:........................................................................................18
5. VAN DE NIEUWE TIJD TOT VERLICHTING..................................................................................19
5.1. Opkomst van het kapitalisme:........................................................................................19
5.2. Armoede en verpaupering wordt bedreiging voor bestaande sociale orde...................19
5.3. Opkomst van het humanisme:.......................................................................................20
6. VAN DE VERLICHTING TOT WOII...............................................................................................20
6.1. De Sociale Kwestie (rond 1850):.....................................................................................21
, 6.1.1. De Sociale Kwestie: 2 maatschappelijke reacties:...................................................21
6.1.2. De Sociale Kwestie: Reactie 1: Morele heropvoeding van de armere klasse...........21
6.1.3. De Sociale Kwestie: Reactie 2: Arbeidersbeweging eist sociaal-politieke verandering
..........................................................................................................................................23
6.2. De opkomst van de verzorgingsstaat aan het einde van de 19 de eeuw:..........................23
Les 3: geschidenis van sociaal werk (deel 2).............................................................................24
1. HET INTERBELLUM...................................................................................................................24
2. DE NAOORLOGSE GROEI EN WELVAART...................................................................................24
2.1. Sociaal Pact als fundament van de Belgische welvaartstaat...........................................24
2.1.1. De sociale zekerheid:...............................................................................................25
2.1.2. De sociale bijstand:.................................................................................................26
2.1.3. Sociale voorzieningen.............................................................................................26
2.1.4. Sociale rechten........................................................................................................27
3.. DE JAREN ’80 TOT VANDAAG...................................................................................................30
3.1. De nieuwe sociale kwestie: Drie invullingen van activering:..........................................31
4. TOT SLOT..................................................................................................................................32
Les 4: Mensenrechten als referentiekader voor het sociaal werk.....................................................32
1. TERUGBLIK EERSTE LESSEN.......................................................................................................32
2. DE ERKENNING VAN MENSENRECHTEN....................................................................................32
2.1. Amerikaanse en Franse revolutie......................................................................................32
2.2. De universele Verklaring voor de Rechten van de Mens (UVRM).......................................33
2.3. Generaties mensenrechten...............................................................................................33
2.3.1. Eerste generatie: burgerlijke en politieke rechten:..........................................................33
2.3.2. Tweede generatie: economische, sociale en culturele rechten:......................................33
2.3.3. Derde generatie: collectieve solidariteitsrechten............................................................33
2.4. De erkenning van mensenrechten.....................................................................................33
3. DE PARADIGMASHIFT VAN ‘GUNST’ NAAR ‘RECHT’ IN HET SOCIAAL WERK..............................34
3.1. Van tekortkomingen naar mogelijkheden..........................................................................34
3.2. Van sociale controle naar emancipatie..............................................................................34
3.3. Van (overheids)paternalisme naar gebruikersparticipatie.................................................35
3.4. Van privaat naar publiek!!.................................................................................................36
3.5. Van selectiviteit naar universaliteit...................................................................................36
4. DE ONTWIKKELING VAN ‘GUNST’ NAAR ‘RECHT’ IN HET SOCIAAL WERK..................................37
Les 5: actuele ontwikkelingen (deel 1).............................................................................................37
1. VERMAATSCHAPPELIJKING.......................................................................................................37
1.1. Historische achtergrond....................................................................................................37
, 1.2. Vermaatschappelijking van de zorg: begripsbepaling........................................................38
1.3. Vermaatschappelijking van de zorg: doelen......................................................................39
1.4. Sociaal-politiek referentiekader........................................................................................39
1.5. Uitdagingen.......................................................................................................................40
1.6. Kritieken............................................................................................................................40
2. VERMARKTING.........................................................................................................................41
2.1. Vermarkting: begripsbepaling...........................................................................................41
2.2. Vermarkting: sociaal-politieke achtergrond.......................................................................42
2.3. Vermarkting: kritieken......................................................................................................43
3. BUREAUCRATISERING..............................................................................................................43
3.1. Bureaucratisering: begripsbepaling...................................................................................43
3.2. Bureaucreatie: sociaal-politieke referentiekaders.............................................................43
3.3. Bureaucratisering: kritieken..............................................................................................44
4. TRANSNATIONAAL SOCIAAL WERK..........................................................................................44
4.1. Transnationaal sociaal werk: begripsbepaling...................................................................44
4.2. Sociaal werk als grensoverschrijdend beroep....................................................................46
4.2.1. Een historisch perspectief...............................................................................................46
4.1.2. Kritieken op de term Internationaal sociaal werk:..........................................................46
4.1.3. Kritieken: methodologisch nationalisme.........................................................................47
4.1.4. Transnationaal sociaal werk............................................................................................47
Les 6: spanningsvelden in het sociaal werk......................................................................................47
1. INLEIDING................................................................................................................................47
1.1. Wat is sociaal werk?..........................................................................................................47
1.2. Spanningsvelden in het sociaal werk:................................................................................48
2. HET SPANNINGSVELD TUSSEN INDIVIDU EN SAMENLEVING....................................................48
2.1. Wanneer werkt het sociaal werk?.....................................................................................48
3. HET SPANNINGSVELD TUSSEN DISCIPLINERING EN EMANCIPATIE............................................49
4. HET SPANNINGSVELD TUSSEN PRIVAAT EN PUBLIEK................................................................50
5. HET SPANNINGSVELD TUSSEN TECHNISCHE EN NORMATIEVE PROFESSIONALISERING............50
5.1. Technische professionalisering..........................................................................................50
5.2. Normatieve professionalisering.........................................................................................51
5.3. Professionalisering van het sociaal werk...........................................................................51
6. TOT SLOT..................................................................................................................................51
6.1. Spanningsvelden hangen samen.......................................................................................51
DEEL 2: WAT DOET HET SOCIAAL WERK?.........................................................................................52
Les 7: sociale probleemdefiniëring en de lezing van sociale problemen.......................................52
, 1. SOCIALE INTERVENTIE..........................................................................................................52
1.1. Aan de sociale interventie gaat een probleemdefiniëring vooraf......................................52
1.2. Samenvatting.....................................................................................................................53
2. PROCES VAN PROBLEEMDEFINIËRING..................................................................................53
2.1. Constructie van een probleem naar een sociaal probleem................................................53
2.2. Constructie van een sociaal probleem tot en door een sociale interventie.......................54
3. DE LEZING VAN SOCIALE PROBLEMEN..................................................................................55
3.1. Extra duiding micro, meso, macro......................................................................................55
3.2. Analyseschema van Vranken..............................................................................................55
3.2.1. Individueel schuldmodel.............................................................................................56
3.2.2. Individueel ongeval model..........................................................................................56
3.2.3. Institutioneel schuldmodel.........................................................................................57
3.2.4. Institutioneel ongevalmodel.......................................................................................57
3.2.5. Maatschappelijk schuldmodel.....................................................................................57
3.2.6. Maatschappelijk ongevalmodel..................................................................................58
Les 8: handelingsdimenties in sociaal werk: de drie basismethodieken (deel 2)..............................59
1. METHODEN, METHODIEKEN EN METHODISCH WERKEN..........................................................59
2. DRIE BASISMETHODIEKEN........................................................................................................60
2.1. Werken met het individu...................................................................................................60
2.1.1. Onstaan...........................................................................................................................60
2.1.2. Social case work- basiskenmerken..................................................................................60
2.1.3. Social casework: evolutie................................................................................................61
2.2. Werken met de groep........................................................................................................61
2.2.1. Ontstaan.........................................................................................................................61
2.2.2. Basiskenmerken – social group work..............................................................................61
2.2.3. Stromingen en vormen – social group work....................................................................62
Klassieke benadering............................................................................................................62
Emancipatorische benadering..............................................................................................62
2.3. Werken met/ aan samenleving.........................................................................................62
2.3.1. Ontstaan.........................................................................................................................62
2.3.2. Basiskenmerken – community work...............................................................................62
2.3.3. Methodes – community work.........................................................................................63
Sociale planning :..................................................................................................................63
Sociale actie..........................................................................................................................63
Opbouwerk...........................................................................................................................63
3. Tot slot.................................................................................................................................63
DEEL 1: WAT IS SOCIAAL WERK?........................................................................................................7
Les 1: sociaal werk inleiden........................................................................................................7
1. DE HUIDIGE GLOBALE DEFINITIE VAN SOCIAAL WERK................................................................7
1.1. Historisch perspectief..........................................................................................................7
1.2. Sociaal werk als een praktijk gebaseerd beroep..................................................................9
1.3. Sociaal werk als academische discipline..............................................................................9
1.4. Sociale verandering en ontwikkeling, sociale cohesie, empowerment en bevrijding van de
mensen.......................................................................................................................................9
1.4.1. 4 doelen van het sociaal werk.......................................................................................9
1.5. Principes van sociale rechtvaardigheid, mensenrechten, collectieve verantwoordelijkheid
en respect voor diversiteiten....................................................................................................10
1.6. Wat leren we nu uit definities?..........................................................................................12
1.7. Kritieken op de globale definitie van sociaal werk.............................................................12
2. HET DNA VAN SOCIAAL WERK IN 5 KRACHTLIJNEN..................................................................12
DEEL 2: GESCHIEDENIS VAN HET SOCIAAL WERK.............................................................................15
Les 2: geschiedenis van sociaal werk (deel 1)...........................................................................15
1. INLEIDING................................................................................................................................15
2. VAN DE OUDHEID TOT DE MIDDELEEUWEN.............................................................................15
2.1. Uitbouw van de Grieks-Romeinse standenstructuur in een systeem van patronages:...15
2.2. Uitbouw van de Grieks-Romeinse standenstructuur:.....................................................16
2.3. Uitbouw van de Grieks-Romeinse standenstructuur:.....................................................16
3. VAN MIDDELEEUWEN TOT NIEUWE TIJD..................................................................................16
3.1. De 7 werken van barmhartigheid:..................................................................................17
3.2. De 7 geestelijke werken van barmhartigheid:................................................................17
4. DE MIDDELEEUWEN.................................................................................................................17
4.1. De middeleeuwse armen- en ziekenzorg:......................................................................18
4.1.1. Armentafels of armenkassen:.................................................................................18
4.1.2. Gasthuizen of hospitalen:........................................................................................18
5. VAN DE NIEUWE TIJD TOT VERLICHTING..................................................................................19
5.1. Opkomst van het kapitalisme:........................................................................................19
5.2. Armoede en verpaupering wordt bedreiging voor bestaande sociale orde...................19
5.3. Opkomst van het humanisme:.......................................................................................20
6. VAN DE VERLICHTING TOT WOII...............................................................................................20
6.1. De Sociale Kwestie (rond 1850):.....................................................................................21
, 6.1.1. De Sociale Kwestie: 2 maatschappelijke reacties:...................................................21
6.1.2. De Sociale Kwestie: Reactie 1: Morele heropvoeding van de armere klasse...........21
6.1.3. De Sociale Kwestie: Reactie 2: Arbeidersbeweging eist sociaal-politieke verandering
..........................................................................................................................................23
6.2. De opkomst van de verzorgingsstaat aan het einde van de 19 de eeuw:..........................23
Les 3: geschidenis van sociaal werk (deel 2).............................................................................24
1. HET INTERBELLUM...................................................................................................................24
2. DE NAOORLOGSE GROEI EN WELVAART...................................................................................24
2.1. Sociaal Pact als fundament van de Belgische welvaartstaat...........................................24
2.1.1. De sociale zekerheid:...............................................................................................25
2.1.2. De sociale bijstand:.................................................................................................26
2.1.3. Sociale voorzieningen.............................................................................................26
2.1.4. Sociale rechten........................................................................................................27
3.. DE JAREN ’80 TOT VANDAAG...................................................................................................30
3.1. De nieuwe sociale kwestie: Drie invullingen van activering:..........................................31
4. TOT SLOT..................................................................................................................................32
Les 4: Mensenrechten als referentiekader voor het sociaal werk.....................................................32
1. TERUGBLIK EERSTE LESSEN.......................................................................................................32
2. DE ERKENNING VAN MENSENRECHTEN....................................................................................32
2.1. Amerikaanse en Franse revolutie......................................................................................32
2.2. De universele Verklaring voor de Rechten van de Mens (UVRM).......................................33
2.3. Generaties mensenrechten...............................................................................................33
2.3.1. Eerste generatie: burgerlijke en politieke rechten:..........................................................33
2.3.2. Tweede generatie: economische, sociale en culturele rechten:......................................33
2.3.3. Derde generatie: collectieve solidariteitsrechten............................................................33
2.4. De erkenning van mensenrechten.....................................................................................33
3. DE PARADIGMASHIFT VAN ‘GUNST’ NAAR ‘RECHT’ IN HET SOCIAAL WERK..............................34
3.1. Van tekortkomingen naar mogelijkheden..........................................................................34
3.2. Van sociale controle naar emancipatie..............................................................................34
3.3. Van (overheids)paternalisme naar gebruikersparticipatie.................................................35
3.4. Van privaat naar publiek!!.................................................................................................36
3.5. Van selectiviteit naar universaliteit...................................................................................36
4. DE ONTWIKKELING VAN ‘GUNST’ NAAR ‘RECHT’ IN HET SOCIAAL WERK..................................37
Les 5: actuele ontwikkelingen (deel 1).............................................................................................37
1. VERMAATSCHAPPELIJKING.......................................................................................................37
1.1. Historische achtergrond....................................................................................................37
, 1.2. Vermaatschappelijking van de zorg: begripsbepaling........................................................38
1.3. Vermaatschappelijking van de zorg: doelen......................................................................39
1.4. Sociaal-politiek referentiekader........................................................................................39
1.5. Uitdagingen.......................................................................................................................40
1.6. Kritieken............................................................................................................................40
2. VERMARKTING.........................................................................................................................41
2.1. Vermarkting: begripsbepaling...........................................................................................41
2.2. Vermarkting: sociaal-politieke achtergrond.......................................................................42
2.3. Vermarkting: kritieken......................................................................................................43
3. BUREAUCRATISERING..............................................................................................................43
3.1. Bureaucratisering: begripsbepaling...................................................................................43
3.2. Bureaucreatie: sociaal-politieke referentiekaders.............................................................43
3.3. Bureaucratisering: kritieken..............................................................................................44
4. TRANSNATIONAAL SOCIAAL WERK..........................................................................................44
4.1. Transnationaal sociaal werk: begripsbepaling...................................................................44
4.2. Sociaal werk als grensoverschrijdend beroep....................................................................46
4.2.1. Een historisch perspectief...............................................................................................46
4.1.2. Kritieken op de term Internationaal sociaal werk:..........................................................46
4.1.3. Kritieken: methodologisch nationalisme.........................................................................47
4.1.4. Transnationaal sociaal werk............................................................................................47
Les 6: spanningsvelden in het sociaal werk......................................................................................47
1. INLEIDING................................................................................................................................47
1.1. Wat is sociaal werk?..........................................................................................................47
1.2. Spanningsvelden in het sociaal werk:................................................................................48
2. HET SPANNINGSVELD TUSSEN INDIVIDU EN SAMENLEVING....................................................48
2.1. Wanneer werkt het sociaal werk?.....................................................................................48
3. HET SPANNINGSVELD TUSSEN DISCIPLINERING EN EMANCIPATIE............................................49
4. HET SPANNINGSVELD TUSSEN PRIVAAT EN PUBLIEK................................................................50
5. HET SPANNINGSVELD TUSSEN TECHNISCHE EN NORMATIEVE PROFESSIONALISERING............50
5.1. Technische professionalisering..........................................................................................50
5.2. Normatieve professionalisering.........................................................................................51
5.3. Professionalisering van het sociaal werk...........................................................................51
6. TOT SLOT..................................................................................................................................51
6.1. Spanningsvelden hangen samen.......................................................................................51
DEEL 2: WAT DOET HET SOCIAAL WERK?.........................................................................................52
Les 7: sociale probleemdefiniëring en de lezing van sociale problemen.......................................52
, 1. SOCIALE INTERVENTIE..........................................................................................................52
1.1. Aan de sociale interventie gaat een probleemdefiniëring vooraf......................................52
1.2. Samenvatting.....................................................................................................................53
2. PROCES VAN PROBLEEMDEFINIËRING..................................................................................53
2.1. Constructie van een probleem naar een sociaal probleem................................................53
2.2. Constructie van een sociaal probleem tot en door een sociale interventie.......................54
3. DE LEZING VAN SOCIALE PROBLEMEN..................................................................................55
3.1. Extra duiding micro, meso, macro......................................................................................55
3.2. Analyseschema van Vranken..............................................................................................55
3.2.1. Individueel schuldmodel.............................................................................................56
3.2.2. Individueel ongeval model..........................................................................................56
3.2.3. Institutioneel schuldmodel.........................................................................................57
3.2.4. Institutioneel ongevalmodel.......................................................................................57
3.2.5. Maatschappelijk schuldmodel.....................................................................................57
3.2.6. Maatschappelijk ongevalmodel..................................................................................58
Les 8: handelingsdimenties in sociaal werk: de drie basismethodieken (deel 2)..............................59
1. METHODEN, METHODIEKEN EN METHODISCH WERKEN..........................................................59
2. DRIE BASISMETHODIEKEN........................................................................................................60
2.1. Werken met het individu...................................................................................................60
2.1.1. Onstaan...........................................................................................................................60
2.1.2. Social case work- basiskenmerken..................................................................................60
2.1.3. Social casework: evolutie................................................................................................61
2.2. Werken met de groep........................................................................................................61
2.2.1. Ontstaan.........................................................................................................................61
2.2.2. Basiskenmerken – social group work..............................................................................61
2.2.3. Stromingen en vormen – social group work....................................................................62
Klassieke benadering............................................................................................................62
Emancipatorische benadering..............................................................................................62
2.3. Werken met/ aan samenleving.........................................................................................62
2.3.1. Ontstaan.........................................................................................................................62
2.3.2. Basiskenmerken – community work...............................................................................62
2.3.3. Methodes – community work.........................................................................................63
Sociale planning :..................................................................................................................63
Sociale actie..........................................................................................................................63
Opbouwerk...........................................................................................................................63
3. Tot slot.................................................................................................................................63
