Samenvatting Malschaert & Traas

Pedagogie: tekst Malschaert en Traas Pedagogiek als wetenschap



Tekst:Pedagogie als wetenschap
4.1 Inleiding
 De tekst gaat over het specifieke pedagogische denken
 De pedagogische stromingen hebben overeenkomsten met de psychologische stromingen.
Het onderscheid tussen de twee zit in de geschiedenis:
o  Pedagogie: lang verbonden geweest met levensbeschouwelijke stromingen en als
dit dan toch niet het geval was, was er een sterk verband met filosofische/politieke
bewegingen

 Pedagogiek was ook lange tijd het domein van uitgesproken practici (vaak onderwijzers) 
ze overdachten hun werk en publiceerde hierover
 Ze vragen aandacht voor de wereld van het kind en proberen die te beschrijven

 In tegenstelling tot de psychologie: deze heeft zich al veel vroeger afgezet tegen filosofie en
levensbeschouwing
o 19de eeuw  grondlegers van psychologie streefde zoveel mogelijk naar een
waardevrije, empirische benadering van menselijk gedrag  na de humanistische en
(later) kritische psychologie kwam er een link met normen en waarde.

 Na WOII  ontstaat een ‘geseculariseerde’ pedagogie  probeert aan objectieve,
wetenschappelijke criteria te voldoen
 Snel daarna had je ook een maatschappelijke/ politieke oriëntatie bv: kritische
emancipatorische pedagogie (stroming dus)
o  Belangrijk aspect hier: discussie over het ‘object’ van de pedagogie en de
toegankelijkheid hiervan voor ‘het echte’ wetenschappelijk onderzoek en theorie
o Een groter discussie in de pedagogie dan in de psychologie
o Het gaat meer dan alleen over menselijke gedrag, maar ook de beïnvloeding
daarvan. Dan omkom je niet aan de waarden en normen
 De volgorde van de stromingen wijkt af van de psychologische benadering
 Eerst de geesteswetenschappelijke
 Dan de empirische analytische
 Daarna de kritisch- emancipatorische/ politieke stromingen
 En als laatste de ecologische stroming
o Geestenwetenschappelijke legt de nadruk op uniciteit van het kind en de
individualiteit van het kind
o Bij de empirische analytische ligt de nadruk op empirische, kwantitatief onderzoek
met statistische onderbouwing
o In de kritische- emancipatorische gaat het om het maatschappelijk karakter van de
opvoeding en om de rol van de opvoeding in maatschappelijk onderdrukking, dan
wel emancipatorisch
o De ecologische stroming heeft de afgelopen jaren meer invloed gekregen en is
verfrissend  beïnvloed door het postmodernisme en sociaal  constructivisme
( zoals de filosofische stroming)
o  is van groot belang voor het pedagogische denken van onze tijd
o Pedagogie is de wetenschap die gaat over het handelen, de grens tussen
praktijk en theorie is redelijk vaag  vooral bij de geestenwetenschappelijke
en de kritisch- emancipatorische liggen theorie en praktijk heel dicht bij elkaar

, Pedagogie: tekst Malschaert en Traas Pedagogiek als wetenschap


o  In tegenstelling tot de empirisch- analytische: deze probeert een zeer duidelijk
onderscheid te maken
 In deze tekst worden theorie en praktijk met elkaar geconfronteerd  in deze tijd is die
verhouding zeker niet zonder spanning
 De belangrijkste eigenschappen zijn gezond verstand, praktijk- en levenservaring, mensen
kennis en een flinke portie bluf
 Wie de praktijk vergeet draait rond in een intellectueel luchtkasteel

Stroming 1: Personalistische of geestenwetenschappelijke pedagogie
Inleiding en plaats bepaling
 Verschillende denkers hebben  één van de belangrijkste: Wilhem Dilthey (Duitse filosoof)
o Hij maakte onderscheid tussen natuur- en geestenwetenschappen
o Beide wetenschappen worden op een andere manier onderzocht
 Jaren 20
o Ontwikkeling van grote belangstelling voor de wetenschappelijke bestudering van
sociale vraagstukken
o Door de komst van de nazi’s werd de ontwikkeling verstoord
 Ph. Kohnstamm legde de basis voor de geestenwetenschappelijke pedagogie
 Het was echter Langeveld die de stroming heeft ontwikkeld en heeft uitgebouwd tot een
‘geseculariseerde’ personalistische pedagogie
 De nadruk ligt op uniekheid van het kind en het centraal stellen van opvoedingspraktijken en
de pedagogische relatie tussen opvoeder en kind
 In deze stroming verzet zich tegen de natuur wetenschappen


Kern van de theorie en belangrijkste begrippen
 Het uitgangspunt is de opvoedingspraktijk
o Het handelen in de dagelijkse werkelijkheid van de opvoeding
o Men vertrek vaak vanuit een praktisch probleem
o Het gaat niet om een ‘kookboek voor opvoeders’ maar om te bergrijpen wat er
precies gebeurt
 Men wil doordringen in de wereld van het kind en de opvoeder vandaar uit een dieper
inzicht geven op het opvoedingsproces.
 Dit wordt dienstbaar inzicht genoemd.
o Zorgt dat de pedagogie niet neutraal is, maar kiest voor normen en waarden
 Deze stroming zet zich af van de waarde vrije benadering
 Volgens Langeveld is een grondige kennis en oriëntatie van de wijsgierige antropologie een
voorwaarde om de pedagogie te kunnen beoefenen.
o Wijsgerige antropologie  tak van de filosofie die zich bezighoudt met het
mensbeeld: zingeving, waarde en normen van het menselijk bestaan.
o Het Duitse woord Bildung  gebruikt om subjectieve en waardegebonde van de
opvoeder en opvoedeling
 bij dit woord mogen de normen en waarde niet de verhouding tussen de
opvoeder en opvoedeling eenzijdig bepalen.
 De pedagogische relatie blijft centraal staan
 De opvoeder (gids, vertaler en inleider in betekenissen)
 Het kind (uiteindelijk! Zelfstanding, actief verantwoordelijk voor
keuzes)
De meer traditionele vertegenwoordigers (Langeveld en Duitse pedagogen) leggen hun keuze voor
de waarde vooral nadruk op de uniciteit van het kind