Samenvatting “Ontwikkelingspsychologie II”
- DEEL 1 JONGVOLWASSENHEID-
HS 1 SOCIALE EN COGNITIEVE ONTWIKKELING: VROEGE VOLWASSENHEID
Vroege volwassenheid: lichaam en zintuigen hebben top bereikt, maar groei gaat
door (vooral in hersenen)
- Jongvolwassenen zijn fitter en gezonder dan ze ooit zullen zijn; ongelukken
(verkeer) vormen de belangrijkste doodoorzaak, naast zelfdoding
- Creativiteit is ook op haar hoogtepunt; ongewone manieren om responsen of
ideeën te combineren
- Gezondheid moet wel op peil worden gehouden; juiste voeding en voldoende
beweging; overgewicht is een toenemend probleem
Lichamelijke beperkingen hebben ook psychologische barrières; vooroordelen
en discriminatie
Stress = lichamelijke en emotionele reactie op gebeurtenissen die ons bedreigen
of uitdagen
Geringe mate van stress is gezonde reactie, maar langdurige stress kan
schadelijk zijn voor lichaam en geest
Coping = de inspanning die het iemand kost om stress te beheersen,
verminderen of om ermee om te gaan
Copingsstrategieën:
- probleemgericht = situatie rechtstreeks veranderen, zodat het minder
stress oplevert
- emotiegericht = emoties bewust reguleren
- steunen op sociale netwerk; kan zowel emotioneel als praktisch
Defensieve coping = onbewuste strategieën die de ware aard van een situatie
verdraaien of ontkennen
1
,Cognitieve ontwikkeling tijdens volwassenheid: opkomst van postformeel
denken; logica, interpretatief en subjectief denken
Dialectisch denken = ruimte voor mogelijkheid dat zaken niet altijd helder af te
bakenen zijn en dat antwoorden niet altijd goed of fout zijn
Postformeel denken = denken dat rekening houdt met het feit dat de hachelijke
situaties waar volwassenen terecht in kunnen komen soms op een relativerende
wijze moeten worden opgelost
Perry: “Manier van denken tijdens vroege volwassenheid verschuift van
dualistisch naar relativistisch.”
- dualistisch = iets is goed of fout
- relativistisch = meervoudig denken
Schaie: 5 stadia
- verwervend = gehele kindertijd en adolescentie; belangrijkste
ontwikkelingstaak is verwerven van informatie
- uitvoerend = jongvolwassenen passen de verworven kennis toe op
specifieke situaties die te maken hebben met het bereiken van
langetermijndoelen (carrière, gezin, etc.)
- verantwoordelijk = middelbare leeftijd; bezighouden met persoonlijke
situatie, inclusief het beschermen en verzorgen van partner, gezin en
carrière
- ondernemend = middelbare leeftijd; mensen gaan de zaken breder
bekijken, waarin ze meer betrokken raken bij de wereld
- reïntegratief = ouderdom; aandacht is vooral gericht zaken die een
persoonlijke betekenis hebben
Nieuwe visies op intelligentie:
- triarchische theorie (Sternberg) = theorie dat intelligentie uit 3
componenten bestaat; componentieel, experimenterend en contextueel
- praktische intelligentie (Sternberg)= intelligentie die voornamelijk is
verworven door het observeren en kopiëren van andermans gedrag
- emotionele intelligentie = geheel van vaardigheden die een accurate
inschatting, evaluatie, uitdrukking en regulering van emoties mogelijk
maken
Ingrijpende gebeurtenissen dragen bij aan cognitieve groei; ze zorgen voor
mogelijkheden en stimulans om zichzelf en de eigen wereld te overdenken
Aanpassingssreactie: 1e-jaars studenten hebben vaak moeite met overgang
naar hoger onderwijs
- aantal inschrijvingen verschilt per ras en etniciteit
- mannelijke en vrouwelijke studenten maken verschillende keuzes en
gedragen zich verschillend door verschillen in bejegening en
verwachtingen
2
, Myeline = vettige stof die op veel plaatsen in het zenuwstelsel het axon omhult;
geeft de witte stof zijn witte kleur; zorgt ervoor dat zenuwimpulsen sneller
worden doorgestuurd
PNI = Psychoneuro-immunologie = onderzoek naar de relatie tussen de
hersenen, het immuunsysteem en psychologische factoren
Psychosomatische aandoeningen = medische problemen die worden
veroorzaakt door de interactie tussen psychologische, emotionele en
lichamelijke problemen
HS 2 SOCIALE EN PERSOONLIJKE ONTWIKKELING: VROEGE VOLWASSENHEID
Sociale klok = cultureel bepaald psychologisch uurwerk dat aangeeft of we
belangrijke mijlpalen in het leven bereiken op een moment dat gepast is (in
vergelijking met leeftijdsgenoten)
Jongvolwassenen; stadium van intimiteit vs. isolement (Erikson)
Patroon ontwikkeling van relatie:
- toenemende interactie
- intimiteit
- herdefiniëring
SWR-theorie = elke relatie doorloopt een stimulus-, waarde- en rolstadium
Labelingstheorie over gepassioneerde liefde = dat mensen romantische liefde
ervaren wanneer 2 gebeurtenissen tegelijkertijd plaatsvinden: intense
fysiologische arousal en situationele cues die doen vermoeden dat de arousal
wordt opgewekt door verliefdheid
Driedimensionale theorie (Sternberg) = er bestaan verschillende soorten
liefde, 3 basiscomponenten:
- intimiteit = delen van gevoelens van innigheid, genegenheid, begrip en
steun
- passie = motivationele drijfveren in verband met seks, lichamelijke
nabijheid en romantiek (fysieke aantrekkelijkheid)
- beslissing/verbintenis = relatie voor een langere tijd in stand houden,
afspraken maken en je daaraan houden
3
- DEEL 1 JONGVOLWASSENHEID-
HS 1 SOCIALE EN COGNITIEVE ONTWIKKELING: VROEGE VOLWASSENHEID
Vroege volwassenheid: lichaam en zintuigen hebben top bereikt, maar groei gaat
door (vooral in hersenen)
- Jongvolwassenen zijn fitter en gezonder dan ze ooit zullen zijn; ongelukken
(verkeer) vormen de belangrijkste doodoorzaak, naast zelfdoding
- Creativiteit is ook op haar hoogtepunt; ongewone manieren om responsen of
ideeën te combineren
- Gezondheid moet wel op peil worden gehouden; juiste voeding en voldoende
beweging; overgewicht is een toenemend probleem
Lichamelijke beperkingen hebben ook psychologische barrières; vooroordelen
en discriminatie
Stress = lichamelijke en emotionele reactie op gebeurtenissen die ons bedreigen
of uitdagen
Geringe mate van stress is gezonde reactie, maar langdurige stress kan
schadelijk zijn voor lichaam en geest
Coping = de inspanning die het iemand kost om stress te beheersen,
verminderen of om ermee om te gaan
Copingsstrategieën:
- probleemgericht = situatie rechtstreeks veranderen, zodat het minder
stress oplevert
- emotiegericht = emoties bewust reguleren
- steunen op sociale netwerk; kan zowel emotioneel als praktisch
Defensieve coping = onbewuste strategieën die de ware aard van een situatie
verdraaien of ontkennen
1
,Cognitieve ontwikkeling tijdens volwassenheid: opkomst van postformeel
denken; logica, interpretatief en subjectief denken
Dialectisch denken = ruimte voor mogelijkheid dat zaken niet altijd helder af te
bakenen zijn en dat antwoorden niet altijd goed of fout zijn
Postformeel denken = denken dat rekening houdt met het feit dat de hachelijke
situaties waar volwassenen terecht in kunnen komen soms op een relativerende
wijze moeten worden opgelost
Perry: “Manier van denken tijdens vroege volwassenheid verschuift van
dualistisch naar relativistisch.”
- dualistisch = iets is goed of fout
- relativistisch = meervoudig denken
Schaie: 5 stadia
- verwervend = gehele kindertijd en adolescentie; belangrijkste
ontwikkelingstaak is verwerven van informatie
- uitvoerend = jongvolwassenen passen de verworven kennis toe op
specifieke situaties die te maken hebben met het bereiken van
langetermijndoelen (carrière, gezin, etc.)
- verantwoordelijk = middelbare leeftijd; bezighouden met persoonlijke
situatie, inclusief het beschermen en verzorgen van partner, gezin en
carrière
- ondernemend = middelbare leeftijd; mensen gaan de zaken breder
bekijken, waarin ze meer betrokken raken bij de wereld
- reïntegratief = ouderdom; aandacht is vooral gericht zaken die een
persoonlijke betekenis hebben
Nieuwe visies op intelligentie:
- triarchische theorie (Sternberg) = theorie dat intelligentie uit 3
componenten bestaat; componentieel, experimenterend en contextueel
- praktische intelligentie (Sternberg)= intelligentie die voornamelijk is
verworven door het observeren en kopiëren van andermans gedrag
- emotionele intelligentie = geheel van vaardigheden die een accurate
inschatting, evaluatie, uitdrukking en regulering van emoties mogelijk
maken
Ingrijpende gebeurtenissen dragen bij aan cognitieve groei; ze zorgen voor
mogelijkheden en stimulans om zichzelf en de eigen wereld te overdenken
Aanpassingssreactie: 1e-jaars studenten hebben vaak moeite met overgang
naar hoger onderwijs
- aantal inschrijvingen verschilt per ras en etniciteit
- mannelijke en vrouwelijke studenten maken verschillende keuzes en
gedragen zich verschillend door verschillen in bejegening en
verwachtingen
2
, Myeline = vettige stof die op veel plaatsen in het zenuwstelsel het axon omhult;
geeft de witte stof zijn witte kleur; zorgt ervoor dat zenuwimpulsen sneller
worden doorgestuurd
PNI = Psychoneuro-immunologie = onderzoek naar de relatie tussen de
hersenen, het immuunsysteem en psychologische factoren
Psychosomatische aandoeningen = medische problemen die worden
veroorzaakt door de interactie tussen psychologische, emotionele en
lichamelijke problemen
HS 2 SOCIALE EN PERSOONLIJKE ONTWIKKELING: VROEGE VOLWASSENHEID
Sociale klok = cultureel bepaald psychologisch uurwerk dat aangeeft of we
belangrijke mijlpalen in het leven bereiken op een moment dat gepast is (in
vergelijking met leeftijdsgenoten)
Jongvolwassenen; stadium van intimiteit vs. isolement (Erikson)
Patroon ontwikkeling van relatie:
- toenemende interactie
- intimiteit
- herdefiniëring
SWR-theorie = elke relatie doorloopt een stimulus-, waarde- en rolstadium
Labelingstheorie over gepassioneerde liefde = dat mensen romantische liefde
ervaren wanneer 2 gebeurtenissen tegelijkertijd plaatsvinden: intense
fysiologische arousal en situationele cues die doen vermoeden dat de arousal
wordt opgewekt door verliefdheid
Driedimensionale theorie (Sternberg) = er bestaan verschillende soorten
liefde, 3 basiscomponenten:
- intimiteit = delen van gevoelens van innigheid, genegenheid, begrip en
steun
- passie = motivationele drijfveren in verband met seks, lichamelijke
nabijheid en romantiek (fysieke aantrekkelijkheid)
- beslissing/verbintenis = relatie voor een langere tijd in stand houden,
afspraken maken en je daaraan houden
3
