Genen en Cellen deeltoets 1 - Cellen

G&C‌‌Cellen‌ ‌



College‌‌1‌ ‌


Bij‌‌een‌‌ziekte‌‌gaat‌‌er‌‌soms‌‌maar‌‌iets‌‌heel‌‌kleins‌‌in‌‌de‌‌cel‌‌fout,‌‌maar‌‌dat‌‌veroorzaakt‌‌dan‌‌wel‌‌de‌‌hele‌‌ziekte.‌‌
Voor‌‌begrip‌‌van‌‌een‌‌ziekte‌‌is‌‌dus‌‌inzicht‌‌nodig‌‌in‌‌de‌‌vorm‌‌en‌‌functie‌‌van‌‌cellen,‌‌de‌‌chemische‌‌processen‌‌in‌‌de‌‌
cel‌‌en‌‌de‌‌genetische‌‌basis‌‌daarvan‌ ‌
‌
Cel‌‌is‌‌de‌‌basis‌‌van‌‌het‌‌leven,‌‌geen‌‌levend‌‌organisme‌‌als‌‌er‌‌niet‌‌minstens‌‌1‌‌cel‌‌is‌ ‌
Cellen‌‌zijn‌‌de‌‌kleinste‌‌unit‌‌van‌‌leven‌ ‌
Celdeling‌‌→‌‌nieuwe‌‌cellen‌‌ontstaan‌‌uit‌‌oude‌‌cellen‌ ‌
Cellen‌‌leven‌‌omdat‌‌ze‌‌metabolisme‌‌hebben‌ ‌
‌
Alle‌‌organismen:‌ ‌
- Samengesteld‌‌uit‌‌dezelfde‌‌moleculen‌ ‌
- Hebben‌‌metabolisme‌‌en‌‌gebruiken‌‌energie‌ ‌
- Hebben‌‌interactie‌‌met‌‌de‌‌omgeving‌‌(milieu)‌ ‌
- Zijn‌‌stabiel‌‌(homeostase)‌ ‌
- Reproduceren‌‌op‌‌basis‌‌van‌‌de‌‌gegevens‌‌opgeslagen‌‌in‌‌het‌‌DNA‌‌(genoom)‌ ‌
- Kennen‌‌groei‌‌en‌‌ontwikkeling‌ ‌
- Staan‌‌oiv‌‌evolutie‌ ‌
‌
Metabolisme‌‌‌→‌‌opbouw‌‌(anabolisme)‌‌en‌‌afbraak‌‌(katabolisme)‌‌van‌‌stoffen‌‌die‌‌functioneren‌‌levende‌‌cel‌‌
mogelijk‌‌maken‌ ‌
Uitgevoerd‌‌door‌‌enzymen‌‌(eiwitten)‌ ‌
Homeostase‌‌‌→‌‌reactie‌‌op‌‌de‌‌omgeving‌‌en‌‌op‌‌interne‌‌processen,‌‌zodanig‌‌dat‌‌de‌‌cel‌‌zelf‌‌in‌‌stabiele‌‌conditie‌‌
blijft‌ ‌
‌
- Eigenschappen‌‌gecodeerd‌‌in‌‌genoom‌ ‌
- Overerfbaar‌ ‌
- Bevat‌‌genen‌‌die‌‌coderen‌‌voor‌‌eiwitten‌ ‌
- Eiwitten‌‌voeren‌‌cellulaire‌‌processen‌‌uit‌ ‌
- Variatie‌‌in‌‌eigenschappen‌‌ontstaat‌‌door‌‌mutaties‌ ‌
- Eiwit‌‌verandert,‌‌krijgt‌‌veranderende‌‌functie‌ ‌
- Omgeving‌‌bepaalt‌‌voordeel/nadeel‌‌mutatie‌ ‌
- Natuurlijke‌‌selectie‌‌/‌‌evolutie‌ ‌
‌
Twee‌‌mechanismen‌‌voor‌‌evolutie:‌ ‌
- Verticaal‌ ‌
- Doorgeven‌‌van‌‌genetische‌‌veranderingen‌‌aan‌‌nageslacht‌ ‌
- Veranderde‌‌soorten‌‌komen‌‌voort‌‌uit‌‌voorouders‌ ‌
- Natuurlijke‌‌selectie‌‌door‌‌omgeving‌ ‌
- Heel‌‌traag‌ ‌
- Horizontaal‌ ‌
- Uitwisseling‌‌genen‌‌tussen‌‌soorten‌‌(gene‌‌transfer)‌ ‌
- Zeldzaam‌‌in‌‌hogere‌‌organismen‌→
‌ ‌‌veelvoorkomend‌‌bij‌‌bacteriën‌ ‌
- Gebeurt‌‌niet‌‌bij‌‌de‌‌mens‌ ‌
- Speelt‌‌bv‌‌rol‌‌bij‌‌verspreiding‌‌antibiotica-resistentie‌ ‌

, G&C‌‌Cellen‌ ‌



Twee‌‌basis‌‌celtypen‌ ‌
- Prokaryote‌‌cel‌‌(bacteriën,‌‌archaea)‌→
‌ ‌‌alles‌‌bevindt‌‌zich‌‌in‌‌cytoplasma‌ ‌
- Eukaryote‌‌cel‌‌(planten/schimmels,‌‌dieren)‌‌→‌‌grote‌‌verschil‌‌is‌‌de‌‌kern!‌ ‌
- Nucleus‌‌(om‌‌DNA‌‌in‌‌apart‌‌deel‌‌van‌‌cel‌‌te‌‌houden)‌ ‌
- Organellen‌ ‌
Verschil‌‌dierlijke‌‌en‌‌plantaardige‌‌cel:‌‌extra‌‌celwand,‌‌chloroplasten‌‌en‌‌centrale‌‌vacuole‌ ‌
‌
Nucleus‌‌bevat‌‌chromosomale‌‌DNA‌‌en‌‌nucleolus,‌‌daar‌‌wordt‌‌ribosomale‌‌RNA‌‌geproduceerd‌ ‌
Ribosomen‌‌vind‌‌je‌‌overal‌‌in‌‌het‌‌cytoplasma‌‌(oa‌‌vast‌‌aan‌‌ER)‌ ‌
‌
Proteoom:‌‌verzameling‌‌eiwitten‌‌aanwezig‌‌in‌‌een‌‌cel‌ ‌
Genoom‌‌bevindt‌‌zich‌‌in‌‌kern,‌‌bestaat‌‌uit‌‌DNA‌‌en‌‌is‌‌de‌‌verzameling‌‌van‌‌genen‌‌die‌‌ ‌
‌ een‌‌cel‌‌bevat.‌‌Die‌‌genen‌‌coderen‌‌voor‌‌eiwitten‌ ‌
Informatie‌‌genoom‌‌wordt‌‌niet‌‌altijd‌‌afgelezen,‌‌dat‌‌wordt‌‌gereguleerd‌ ‌
Cellen‌‌van‌‌bepaald‌‌organisme‌‌bevatten‌‌allemaal‌‌hetzelfde‌‌genoom,‌‌maar‌‌een‌‌ander‌‌proteoom‌‌aangezien‌‌
niet‌‌alle‌‌genen‌‌die‌‌coderen‌‌voor‌‌eiwitten‌‌ook‌‌echt‌‌gevormd‌‌worden‌‌tot‌‌eiwitten‌ ‌
‌
College‌‌2‌ ‌


Macromoleculen:‌ ‌
- Koolhydraten‌ ‌
- Eiwitten‌→
‌ ‌‌zowel‌‌structurele‌‌als‌‌regulatoire‌‌rol‌‌in‌‌de‌‌cel‌ ‌
- Vetten/lipiden‌‌(membranen)‌ ‌
- Nucleïnezuren‌‌/‌‌DNA‌‌en‌‌RNA‌‌(genen)‌ ‌
‌
Cellen‌‌ →‌‌opgebouwd‌‌uit‌‌structuren‌‌die‌‌bestaan‌‌uit‌‌atomen:‌‌chemische‌‌bindingen‌‌aanleggen‌ ‌
Eiwit‌‌bestaat‌‌uit‌‌aminozuren‌ ‌
Eiwit‌‌functioneert‌‌als‌‌het‌‌“gevouwen”‌‌is‌ ‌
→‌‌oefenen‌‌functie‌‌uit‌‌door‌‌structuren‌ ‌
→‌‌gebruiken‌‌dan‌‌energie‌ ‌
Komt‌‌vrij‌‌bij‌‌verbreken‌‌structuren‌ ‌
ATP‌→
‌ ‌‌ADP‌‌+‌‌P‌ ‌
Moleculen‌‌in‌‌een‌‌cel‌‌vooral‌‌opgebouwd‌‌uit‌‌C,‌‌O,‌‌H‌‌en‌‌N‌ ‌
‌
Atomen:‌ ‌
- Kleinste‌‌deeltjes‌‌die‌‌eigenschappen‌‌van‌‌een‌‌element‌‌hebben‌ ‌
- Bestaan‌‌uit‌‌deeltjes:‌‌ -‌ ‌Protonen‌‌(+)‌ ‌
-‌ ‌Electronen‌‌(-)‌ ‌
-‌ ‌Neutronen‌‌(0)‌ ‌
- Atoomnummer‌‌staat‌‌voor‌‌aantal‌‌protonen‌‌(H=1,‌‌C=6,‌‌O=8,‌‌N=7)‌ ‌
- Neutron‌‌bepaalt‌‌isotoop‌ ‌
- Radio-isotoop‌‌→‌‌nucleus‌‌van‌‌radio-isotopen‌‌is‌‌instabiel‌‌en‌‌vervalt‌ ‌
- Schadelijk,‌‌want‌‌er‌‌komt‌‌energie‌‌bij‌‌vrij‌‌die‌‌schade‌‌veroorzaakt‌ ‌
- Emissie‌‌energie‌‌(gamma-straling),‌‌emissie‌‌deeltjes‌‌(alpha-‌‌en‌‌bèta-straling)‌ ‌
- Emissie‌‌van‌‌deeltjes‌‌verandert‌‌isotoop‌‌in‌‌een‌‌ander‌‌element‌‌(ander‌‌atoomnummer)‌ ‌
- Verloopt‌‌constant‌‌(halfwaarde‌‌tijd‌‌=‌‌halveringstijd)‌ ‌