Bewaargeving
§1. Gemeen recht
(Eigenlijke) bewaargeving is een contract met als hoofddoel de bewaring en bewaking van een
specifieke, roerende en lichamelijke zaak, om deze in natura terug te geven bij de beëindiging van de
overeenkomst (1915 BW). Als een van de toepassingsvoorwaarden niet vervuld is, is de
overeenkomst onderworpen aan de lex generalis van de aanneming. Toepassingen: zie cursus p. 447.
1. Contract vs louter gedogen: 2. Verbintenis tot bewaring en bewaking:
Bewaargeving is een overeenkomst, en dus De verbintenis tot bewaring verplicht de
moet de wil van beide partijen aanwezig bewaarnemer om m.b.t. het depositum de nodige
zijn. Bij een louter gedogen d.w.z. een voorzorgsmaatregelen te nemen tegen verlies of
persoon laat toe dat bij hem voorlopig iets waardevermindering, hetzij door een daad van een
wordt gedeponeerd, is enkel een derde (bv. diefstal), hetzij door externe
verbintenis om iets niet te doen aanwezig, omstandigheden (bv. brand, vochtigheid). Er rust
nl. de achtergelaten zaak niet verwijderen. geen verbintenis tot onderhoud d.w.z. de nodige
Hij neemt geen verbintenis op zich tot maatregelen nemen opdat de zaak niet vanzelf teniet
bewaking of teruggave. Bij een louter gaat of in waarde vermindert, op de bewaarnemer,
gedogen, is dus enkel een buiten- noch de verbintenis om de zaak te verbeteren, noch
contractuele vordering mogelijk. het depositum tegen alle risico's te verzekeren.
1. Constitutieve bestanddelen
3. Accessoire verbintenis tot bewaring 4. Depositum: Specifieke of roerende lichamelijke zaak
vs karakteristieke of hoofdverbintenis
tot bewaring: Bewaargeving is enkel mogelijk m.b.t. een zaak (1918), dus
geen persoon. Moeilijk onderscheid bij mortuaria en
In de praktijk is bewaargeving vaak spermabanken. Ook moet het een roerende zaak zijn. De idee
accessoir aan een andere is dat men een onroerend goed niet kan verplaatsen, wat een
hoofdovereenkomst, zoals een betwistbaar argument is, temeer omdat het BW het
mandaat, aanneming van werk... In de sekwester, een vorm van bewaargeving, wel mogelijk acht
rechtspraak en doctrine blijft een m.b.t. onroerende goederen. Het betreft ten slotte ook een
discussie bestaan over de kwalificatie lichamelijke zaak.
van dergelijke contracten, unitair of
opsplitsen? De eigenlijke bewaring houdt in principe een verbintenis in
om de zaak in natura terug te geven. Dit impliceert dan ook
dat het depositum een specifieke zaak moet zijn. Toch wordt
ook de oneigenlijke bewaargeving van vervangbare goederen
mogelijk geacht, waarbij een teruggave van soortgelijke zaken
volstaat. Gelet op de onduidelijkheid van deze figuur
(moeilijke afgrenzing van bv. verbruiklening), schept deze
figuur meer problemen dan zij oplost.
1
, 2. Kenmerken
- Zakelijk contract: Bewaargeving is een zakelijk contract (echter, hotelbewaargeving en
sekwester niet), dat dus slechts tot stand komt bij afgifte van de zaak. Anders dan bij
bruikleen, vloeit dit voort uit een expliciete bepaling, nl. 1919.
- Contract om niet of onder bezwarende titel, maar vermoeden van kosteloosheid: 1917: Het
is een contract om niet. Het is dus in beginsel een eenzijdig contract (er rust slechts op één
partij een verbintenis). Dit wordt echter tegengesproken door 1928, 2°, dat naar een
bedongen loon verwijst. Men kan beide artikelen verzoenen door (net zoals bij lastgeving) uit
te gaan van een vermoeden van kosteloosheid, waarvan uitdrukkelijk of stilzwijgend kan
afgeweken worden. De bewijslast bij betwisting ligt door dit vermoeden bij de bewaarnemer.
3. Afgrenzing t.o.v. andere contracten
Wanneer de bewaarnemer een gebruiksrecht wordt verleend (zie ook 1930), is het soms moeilijk om
bewaargeving van bruikleen en huur te onderscheiden.
- Verschil met huur: Zowel bij een huurcontract als bij een bewaargevingsovereenkomst wordt
het materiële bezit van een goed overgedragen. Bij een huurcontract wordt het bezit (in
hoofdzaak) verleend om aan de huurder het genot en het gebruik van dit goed te
verschaffen. Krachtens 1725 BW is de verhuurder in principe niet verplicht de huurder te
vrijwaren tegen feitelijke stoornissen van derden. In principe houdt de huurovereenkomst
dan ook geen verbintenis in om de goederen van de huurder te bewaken. Voor toepassingen,
zie cursus p. 450.
- Verschil met bruiklening: Men stelt voor om als criterium te hanteren in wiens voordeel en
belang de zaak wordt gebruikt. Bij bewaargeving zou het dan te doen zijn om het belang van
de bewaargever, die zijn zaak afgeeft. Hoe dan ook is determinerend of de bewaring en
bewaking de voornaamste doelstelling zijn van het contract, en het gebruik daaraan
ondergeschikt is. Indien het gebruik van de zaak de primaire bedoeling van het contract is,
kan er geen sprake zijn van bewaargeving.
Rechtspraak die het belang van de ontlener koppelen aan het bestaan van een bruiklening,
wordt geviseerd omdat dat een extra voorwaarde zou toevoegen aan de wet. Toch moet
worden aangenomen dat er geen bruiklening voorligt als de uitlening gebeurt in het
klaarblijkelijke belang van de uitlener en de ontlener de zaak gebruikt in eerste instantie als
dienst aan de uitlener.
4. Soorten
- Bewaargeving uit noodzaak: Naast de vrijwillige conventionele bewaargeving is er de
bewaargeving uit noodzaak (1949) De rechtspraak neemt bewaargeving uit noodzaak aan
telkens wanneer de bewaargever niet de vrijheid had om al dan niet in bewaring te geven en
om een andere bewaarnemer te kiezen. Voor toepassing, zie cursus p. 451.
Ook bij bewaargeving uit noodzaak is niet alleen de afgifte van de zaak, maar ook de
toestemming van de partijen vereist. Deze kan ook stilzwijgend (niet het geval bij coma).
Ook bewaargeving uit noodzaak moet worden onderscheiden van louter gedogen. Zo
impliceren kapstokken in een restaurant een louter gedogen en geen aansprakelijkheid van
de restauranthouder.
2
§1. Gemeen recht
(Eigenlijke) bewaargeving is een contract met als hoofddoel de bewaring en bewaking van een
specifieke, roerende en lichamelijke zaak, om deze in natura terug te geven bij de beëindiging van de
overeenkomst (1915 BW). Als een van de toepassingsvoorwaarden niet vervuld is, is de
overeenkomst onderworpen aan de lex generalis van de aanneming. Toepassingen: zie cursus p. 447.
1. Contract vs louter gedogen: 2. Verbintenis tot bewaring en bewaking:
Bewaargeving is een overeenkomst, en dus De verbintenis tot bewaring verplicht de
moet de wil van beide partijen aanwezig bewaarnemer om m.b.t. het depositum de nodige
zijn. Bij een louter gedogen d.w.z. een voorzorgsmaatregelen te nemen tegen verlies of
persoon laat toe dat bij hem voorlopig iets waardevermindering, hetzij door een daad van een
wordt gedeponeerd, is enkel een derde (bv. diefstal), hetzij door externe
verbintenis om iets niet te doen aanwezig, omstandigheden (bv. brand, vochtigheid). Er rust
nl. de achtergelaten zaak niet verwijderen. geen verbintenis tot onderhoud d.w.z. de nodige
Hij neemt geen verbintenis op zich tot maatregelen nemen opdat de zaak niet vanzelf teniet
bewaking of teruggave. Bij een louter gaat of in waarde vermindert, op de bewaarnemer,
gedogen, is dus enkel een buiten- noch de verbintenis om de zaak te verbeteren, noch
contractuele vordering mogelijk. het depositum tegen alle risico's te verzekeren.
1. Constitutieve bestanddelen
3. Accessoire verbintenis tot bewaring 4. Depositum: Specifieke of roerende lichamelijke zaak
vs karakteristieke of hoofdverbintenis
tot bewaring: Bewaargeving is enkel mogelijk m.b.t. een zaak (1918), dus
geen persoon. Moeilijk onderscheid bij mortuaria en
In de praktijk is bewaargeving vaak spermabanken. Ook moet het een roerende zaak zijn. De idee
accessoir aan een andere is dat men een onroerend goed niet kan verplaatsen, wat een
hoofdovereenkomst, zoals een betwistbaar argument is, temeer omdat het BW het
mandaat, aanneming van werk... In de sekwester, een vorm van bewaargeving, wel mogelijk acht
rechtspraak en doctrine blijft een m.b.t. onroerende goederen. Het betreft ten slotte ook een
discussie bestaan over de kwalificatie lichamelijke zaak.
van dergelijke contracten, unitair of
opsplitsen? De eigenlijke bewaring houdt in principe een verbintenis in
om de zaak in natura terug te geven. Dit impliceert dan ook
dat het depositum een specifieke zaak moet zijn. Toch wordt
ook de oneigenlijke bewaargeving van vervangbare goederen
mogelijk geacht, waarbij een teruggave van soortgelijke zaken
volstaat. Gelet op de onduidelijkheid van deze figuur
(moeilijke afgrenzing van bv. verbruiklening), schept deze
figuur meer problemen dan zij oplost.
1
, 2. Kenmerken
- Zakelijk contract: Bewaargeving is een zakelijk contract (echter, hotelbewaargeving en
sekwester niet), dat dus slechts tot stand komt bij afgifte van de zaak. Anders dan bij
bruikleen, vloeit dit voort uit een expliciete bepaling, nl. 1919.
- Contract om niet of onder bezwarende titel, maar vermoeden van kosteloosheid: 1917: Het
is een contract om niet. Het is dus in beginsel een eenzijdig contract (er rust slechts op één
partij een verbintenis). Dit wordt echter tegengesproken door 1928, 2°, dat naar een
bedongen loon verwijst. Men kan beide artikelen verzoenen door (net zoals bij lastgeving) uit
te gaan van een vermoeden van kosteloosheid, waarvan uitdrukkelijk of stilzwijgend kan
afgeweken worden. De bewijslast bij betwisting ligt door dit vermoeden bij de bewaarnemer.
3. Afgrenzing t.o.v. andere contracten
Wanneer de bewaarnemer een gebruiksrecht wordt verleend (zie ook 1930), is het soms moeilijk om
bewaargeving van bruikleen en huur te onderscheiden.
- Verschil met huur: Zowel bij een huurcontract als bij een bewaargevingsovereenkomst wordt
het materiële bezit van een goed overgedragen. Bij een huurcontract wordt het bezit (in
hoofdzaak) verleend om aan de huurder het genot en het gebruik van dit goed te
verschaffen. Krachtens 1725 BW is de verhuurder in principe niet verplicht de huurder te
vrijwaren tegen feitelijke stoornissen van derden. In principe houdt de huurovereenkomst
dan ook geen verbintenis in om de goederen van de huurder te bewaken. Voor toepassingen,
zie cursus p. 450.
- Verschil met bruiklening: Men stelt voor om als criterium te hanteren in wiens voordeel en
belang de zaak wordt gebruikt. Bij bewaargeving zou het dan te doen zijn om het belang van
de bewaargever, die zijn zaak afgeeft. Hoe dan ook is determinerend of de bewaring en
bewaking de voornaamste doelstelling zijn van het contract, en het gebruik daaraan
ondergeschikt is. Indien het gebruik van de zaak de primaire bedoeling van het contract is,
kan er geen sprake zijn van bewaargeving.
Rechtspraak die het belang van de ontlener koppelen aan het bestaan van een bruiklening,
wordt geviseerd omdat dat een extra voorwaarde zou toevoegen aan de wet. Toch moet
worden aangenomen dat er geen bruiklening voorligt als de uitlening gebeurt in het
klaarblijkelijke belang van de uitlener en de ontlener de zaak gebruikt in eerste instantie als
dienst aan de uitlener.
4. Soorten
- Bewaargeving uit noodzaak: Naast de vrijwillige conventionele bewaargeving is er de
bewaargeving uit noodzaak (1949) De rechtspraak neemt bewaargeving uit noodzaak aan
telkens wanneer de bewaargever niet de vrijheid had om al dan niet in bewaring te geven en
om een andere bewaarnemer te kiezen. Voor toepassing, zie cursus p. 451.
Ook bij bewaargeving uit noodzaak is niet alleen de afgifte van de zaak, maar ook de
toestemming van de partijen vereist. Deze kan ook stilzwijgend (niet het geval bij coma).
Ook bewaargeving uit noodzaak moet worden onderscheiden van louter gedogen. Zo
impliceren kapstokken in een restaurant een louter gedogen en geen aansprakelijkheid van
de restauranthouder.
2
