Samenvatting dierkunde

Dierkunde
Hoofdstuk 1: Inleiding
Ethologie = de studie van het gedrag van een dier.

Gemeenschappelijke kenmerken van leven:

 Unieke chemische samenstelling
o Elk levend systeem bezit ingewikkelde macromoleculen (nucleïnezuren, proteïnen, koolhydraten
en lipiden).
 Hiërarchische organisatieniveaus
o Moleculen – cellen – weefsels – organen – individuen – populaties – gemeenschappen
 Voortplanting
o Er is een tegenstrijdig samenspel van erfelijkheid maar ook het inbouwen van variatie.
 Genetische code
o Opeenvolging van nucleïnezuren in (meestal) DNA.
 Metabolisme (stofwisseling)
o Opname van voedingsstoffen uit de omgeving. Bij afbraak komt energie vrij + kleine moleculaire
componenten (bouwstoffen).
 Ontwikkeling
o Klein, eenvoudig stadium  groot, complex stadium

Indeling van levende organismen:

 Eukaryoten: volledige celbouw
o Domein eukarya
- Regnum protista (eencelligen)
- Regnum fungi (zwammen)
- Regnum plantae (planten)
- Regnum animalia (dieren)
 Prokaryoten: onvolledige celbouw
o Domein eubacteria
o Domein archaebacteria
 Nog andere, niet geplaatste groepen: virussen, viroïden, …

Prokaryoten = onvolledige celbouw, geen organellen, geen kern

Eukaryoten = volledige cellulaire infrastructuur

Domein van de eubacteria:

 Prokaryoot, microscopisch klein
 Meestal unicellulair, soms multicellulair
 Foto-autotroof, chemo-autotroof, heterotroof
 Beweeglijk, onbeweeglijk
 Ubiquist (in veel uiteenlopende biotopen aangetroffen)
 Saprotroof, parasitair
 2 groepen bij de vorming van prokaryote cellen:
o Cyanobacteria of blauwwieren
- In water levende, fotosyntetische, zuurstof producerende organismen
- Chloroplast is een primitieve cyanobacterie die als edosymbiont in eukaryote cellen is
gaan leven




1

, o Proteobacteria of purperbacteriën
- Bekende ziekteverwekkers: salmonella, yersinia, campylobacter, …
- Sommige doen aan fotosynthese
- Mitochondria ontstaan uit primitieve proteobacteria en werden opgenomen in andere
cellen waar ze als endosymbiont zijn gaan leven
 Extra groep:
o Spirocheten
- Lang, spiraalvormig
- Bekende ziekteverwekkers: ziekte van lyme, syphilis, leptospira, …

Domein van de archaebacteria:

 Prokaryoot, microscopisch klein
 Anaëroob, sommige aëroob
 Sommige zijn autotroof en doen aan fotosynthese
 Eigen bacteriofage virussen
 Methanogene bacteriën
o Meest voorkomende archaebacteria
o Anaëroob
o Reduceren CO2 tot CH4
o In stilstaand water, in het rumen van runderen, in de darm van vele dieren, in de oceaanbodem, in
heetwaterbronnen, … maar enkel als vrije zuurstof volkomen ontbreekt

Regnum protista:

 Eukaryoot, microscopisch klein
 Unicellulair, eventueel kolonievormend
 Twee grote groepen op basis van voedingswijze:
o Eencellige foto-autotrofe algae (chloroplasten en fotosynthetische pigmenten)
o Heterotrofe protozoa (organisch materiaal opnemen)
 Voorouders van meercellige eukaryoten

Regnum fungi:
 Eukaryoot
 Geen fotosynthetische pigmenten en stijve celwanden  heterotroof
 Meestal saprofaag, soms parasitair
 Twee phyla (stammen):
o Myxomycophyta (slijmzwammen, zonder celwanden)
o Eumycophyta (echte zwammen, stijve celwanden)

Regnum plantae:

 Eukaryoot
 Multicellulair
 Foto-autotroof
 Stijve celwanden, niet mobiel
 Opslaan van koolhydraten onder de vorm van zetmeel

Regnum animaia:
 Eukaryoot
 Multicellulair
 Heterotroof
 Koolhydraten opslaan als glycogeen
 Geen celwand, gespecialiseerde intercellulaire verbindingen mogelijk
 Autonome verplaatsing door spiercellen en zenuwcellen
 Seksuele voortplanting, embryonale ontwikkeling met regelmatige klievingspatronen


2

,Virussen:

 “levende” eigenschappen:
o Snelle reproductie
o Mutaties mogelijk
 “niet – levende” eigenschappen
o Acellulair
o Geen eigen metabolisme
o DNA of RNA maar niet allebei
 Opgebouwd uit:
o Genoom (dubbele of enkele DNA-streng, dubbele of enkele RNA-streng)
o Eiwitmantel
o Soms “envelope” (stuk plasmamembraan van de gastheercel)

Viroïden: kleine stukken infectieus RNA in plantencellen

Prionen: infectieuze eiwitten bij verschillende diersoorten

Verschillende organisatieniveaus:

 Moleculair en cellulair
 Weefsels en organen
o Morfologie: vorm
o Fysiologie: functie
 Individuen en populaties
 Het dier en zijn omgeving
o Biotische factoren: andere populatiegenoten, voedselbronnen, concurenten, …
o Abiotische factoren: niet-levende natuur, bodemtype, klimaat, …
o Habitait = de omgeving waarin het dier normaal leeft
o Biotopen = plaatsen met gelijkaardige biotische en abiotische factoren
o Gemeenschap = verschillende dieren die in een gebied samenleven
o Ecosysteem = geheel van de gemeenschap en de omgeving
o Ecologie = studie van interacties binnen een ecosysteem


Hoofdstuk 2: de dierlijke cel
 Cytologie = de studie van de cel en de processen die er in plaatsvinden.
 Bouwsteen van alle dieren
 Zeer grote aantallen in volwassen dieren
 Veel verschillende vormen, maar altijd hetzelfde basisbouwplan
 Zeer complexe opbouw:
o Plasmamembraan (staat rechtstreeks in contact met de buitenwereld)
o Protoplasma
- Nucleus (kern)
- Cytoplasma

Plasmamembraan:

 Grensvlak tussen in- en uitwendig milieu van de cel
 Stoffen moeten doorheen het membraan kunnen
o Controle nodig
o Semipermeabele membraan
 Transport
o Passief transport: moleculen en ionen die klein genoeg zijn diffunderen door het membraan
zonder dat het protoplasma daarvoor energie moet leveren.



3

, o Actief transport: moleculen en ionen die groot zijn worden door middel van ionenpompen door
het membraan geleid. Dit vereist energie.
o Vervoer van zeer grote opgeloste of onopgeloste moleculen gebeurt door endocytosis (transport
doorheen membraan doordat die zich naar binnen plooit en een vacuole vormt) of omgekeerd,
exocytosis.
o Membraanreceptoren: chemisch signaal herkennen + reactie op gang brengen

Ribosoom = submicroscopisch organel opgebouwd uit RNA. Ze liggen in het endoplasmatisch reticulum en de
proteïnen worden hierop geassembleerd.

Mitochondria = meestal draad of korrelvormig. In dit organel vindt de aërobe respiratie plaats.

Kern:

 Afgelijnd door de nucleusmembraan van het cytoplasma
 Meestal slechts één kern in de cel
 Plaats afhankelijk van de celdifferentiatie
 Dubbelwandig kernmembraan met poriën (selectief transport mogelijk)
 Nucleolus
o 1 of meer
o Veel RNA
o Aanmaak van ribosomen

Chromosomen:
 Meestal één lange dunne chromatidendraad (DNA)
 Duplicatie tijdens celdeling:
o 2 identieke zusterchromatiden (gedupliceerde chromatidendraden)
o Blijft aaneen hangen in het midden (centromeer)
o Draad trekt sterk samen zodat het chromosoom korter en dikker wordt (uiteindelijk chromosoom
= telomeer)
 2N is zeer variabel van soort tot soort

Cytoskelet = geheel van microtubuli en microfilamenten. Deze zorgen voor de beweging van de cel.

Centriool = kleine cilinder die een rol speelt bij de vorming en werking van tubulaire structuren.

Cilia en flagella = draadvormige organellen die zorgen voor de beweging van vloeistoffen rond de cel of van
de cel in een vloeibaar midden.

Erfelijke informatie: komt tot uiting via proteïnen

 Essentieel voor het leven (50% van de levende materie)
 Cruciale rol in allerlei processen:
o Bio-katalysatorische functie (enzymen)
o Transport en opslag van materialen
o Immunologische afweer (antilichamen)
o Structurele organisatie (bouw van de cel)
o Reguleren en cellulaire activiteit (repressoren, hormonen, …)
 Opgebouwd uit een groot aantal aminozuren
o Slechts 20 natuurlijk voorkomende aminozuren
o Oneindig veel aminozuursequenties, en dus eiwitten mogelijk
 Alle informatie voor aanmaak van eiwitten is opgeslagen in het DNA (desoxyribonucleïnezuur)
 Informatie wordt overgedragen en uitgevoerd door het RNA (ribonucleïnezuur)




4