DEHYDRATIE IN HET
VERPLEEGHUIS
PREVENTIEPROGRAMMA
Magnushof Schagen
Sanne Meuleman
576380
Sylvia Jongeling
Inleverdatum: 25 juni 2019
, 1
INHOUDSOPG AVE
1. Inleiding ................................................................................................................................................ 2
2. Dehydratie bij ouderen ....................................................................................................................... 3
2.1. Oorzaken ............................................................................................................................................ 3
2.1.1. In het verpleeghuis .................................................................................................................. 3
2.2. Symptomen ........................................................................................................................................ 4
2.3. Gevolgen ............................................................................................................................................ 4
2.4. Behandeling ....................................................................................................................................... 5
2.5. Preventie ............................................................................................................................................. 5
2.5.1. Screeningsinstrument ............................................................................................................. 5
2.5.2. E-health ..................................................................................................................................... 6
3. Epidemiologische gegevens ............................................................................................................. 8
4. Probleemanalyse ................................................................................................................................ 9
4.1. Doelgroep ........................................................................................................................................... 9
4.2. Enquête ............................................................................................................................................... 9
4.2.1. Uitkomsten ................................................................................................................................ 9
4.3. ASE-model ....................................................................................................................................... 10
4.4. Probleem stelling ............................................................................................................................. 11
5. Interventie .......................................................................................................................................... 12
5.1. Voorlichting ....................................................................................................................................... 12
6. EBP e-health ...................................................................................................................................... 13
7. Evaluatie ............................................................................................................................................. 14
8. Reflectie .............................................................................................................................................. 15
Bronnen ....................................................................................................................................................... 16
Bijlagen ........................................................................................................................................................ 18
Bijlage I............................................................................................................................................................ 18
Bijlage II .......................................................................................................................................................... 19
Bijlage III ......................................................................................................................................................... 20
Bijlage IV ......................................................................................................................................................... 21
Bijlage V .......................................................................................................................................................... 23
Bijlage VI ......................................................................................................................................................... 27
Bijlage VII ........................................................................................................................................................ 30
Bijlage VIII ....................................................................................................................................................... 36
Bijlage IX ......................................................................................................................................................... 37
Bijlage X .......................................................................................................................................................... 39
Bijlage XI ......................................................................................................................................................... 45
Bijlage XII ........................................................................................................................................................ 46
, 2
1. INLEIDING
Uitdroging, of dehydratie is een veel voorkomend probleem bij de oudere doelgroep. Zowel in thuis als
in verpleeghuizen komt dit regelmatig voor. Hier voor u ligt het preventieprogramma welke op maat is
gemaakt voor verpleeghuis Magnushof in Schagen. Om mee te beginnen wordt er een informatie
beschreven rondom dehydratie. Vervolgens wordt het gespecificeerd naar dehydratie onder ouderen.
Hierna zijn de epidemiologische gegevens beschreven. Er is een probleemanalyse gemaakt waaruit
een probleemstelling is ontstaan. Aan de hand van de probleemstelling omtrent dehydratie binnen
Magnushof is er een passend preventieprogramma ontworpen. Tot slot is dit geëvalueerd en
gereflecteerd.
, 3
2. DEHYDRATIE BIJ OUDEREN
Voor de opname van voedingsstoffen in de darm, het transport van voeding- en afvalstoffen in het
lichaam en het regelen van de lichaamstemperatuur is vocht erg belangrijk. Iedereen heeft vocht
nodig. De hoeveelheid vocht iemand nodig heeft hangt samen met de leeftijd, de verrichte inspanning,
de gezondheidstoestand en de hoeveelheid vocht die men verliest. Bij dehydratie wordt er meer vocht
uitgescheden dan er in het lichaam opgenomen wordt (Paulis & Pullens, 2016). Olde Rikkert en
Hoefnagels (1993) definiëren dehydratie als een afname van de totale hoeveelheid lichaamswater ten
opzichte van het voor deze persoon optimale watervolume.
In de praktijk zijn er drie vormen van dehydratie te onderscheiden: de hypertone dehydratie, de
isotone dehydratie en de hypotone dehydratie. Bij hypertone dehydratie is het waterverlies groter dan
het zoutverlies (komt vaak voor bij infecties of tijdens hitteperioden); bij isotone dehydratie is er sprake
van een evenredig verlies aan water en zout (bijvoorbeeld als gevolg van braken en diarree) en bij
hypotone dehydratie is het zoutverlies groter dan het waterverlies (bijvoorbeeld als gevolg van
diureticagebruik) (Schols, De Groot, Van der Cammen, & Olde Rikkert, 2001).
2.1. OORZAKEN
Deze afname van de totale hoeveelheid lichaamswater kan op verschillende manieren ontstaan.
Dehydratie ontstaat als er te veel vocht wordt verloren of als er te weinig vocht wordt ingenomen.
Vaak gaat dit samen. Vocht kan verloren gaan door onder andere braken en diarree. Ook kan er vocht
verloren gaan door veel zweten door koorts, extreme hitte of overmatige lichamelijke inspanning.
Brandwonden of andere grote open wonden spelen ook een rol in de vochthuishouding en tot slot veel
plassen bij een ontregelde suikerziekte of door het gebruik van plaspillen kunnen voor een vochttekort
zorgen. Wanneer er niet genoeg vocht wordt ingenomen zorgt dit ook voor een vochttekort met
opvolgend dehydratie. Dit komt voor wanneer bijvoorbeeld het dost mechanisme niet goed werkt, dit is
bij ouderen vaak het geval, of bij afhankelijkheid van anderen, bijvoorbeeld zieken en baby’s
(Medicinfo, z.d.).
Dehydratie is bij ouderen een veelvoorkomend probleem. Bij ouderen is het vermogen om alle functies
in het lichaam in evenwicht te houden minder. Het lichaam is normaal gesproken in staat om de
lichaamstempratuur, het zoutgehalte in het bloed en de bloeddruk constant te houden bij verschillende
omstandigheden. Dit geldt ook voor het water- en zoutgehalte van het lichaam (Kennisplein Zorg voor
Beter, 2018). Met het ouder worden neemt het spierweefsel af, aangezien spierweefsel relatief
waterrijk is, neemt ook het watergehalte van het lichaam met het ouder worden af. Hierdoor hebben
ouderen minder vochtreserves. Ook door een verminderde nierfunctie, een afgenomen dorstgevoel en
een verhoogde doorlaatbaarheid van de huid wordt de oudere mens gevoeliger voor dehydratie
(Visser et al., 2015). Het risico op dehydratie is hierdoor bij ouderen en hebben ouderen die door
beperkingen niet goed meer in staat zijn voor zichzelf te zorgen bij de vochtintake extra ondersteuning
nodig (Kennisplein Zorg voor Beter, 2018).
2.1.1. IN HET VERPLEEGHUIS
Bij ouderen die wonen in een verpleeg- of verzorgingshuis komt ondanks de dagelijkse ondersteuning
dehydratie veel voor. Dit kan komen door onvoldoende kennisniveau van het personeel,
organisatorische factoren als een te hoge werkdruk en een te lage personeelsinzet of het ontbreken
van preventie interventies. Kennis is een belangrijke competentie van het verzorgend personeel en
speelt ook een oorzakelijke rol bij het optreden van dehydratie. Het risico op dehydratie is bij
kennistekort van het personeel dus groot en komt dan ook geregeld voor bij verzorgings- en
verpleeghuisbewoners door de toenemende afhankelijkheid van het verzorgend personeel (Paulis &
Pullens, 2016).
Uit de enquête is gebleken dat ook een te hoge werkdruk en/of te kort personeel en het niet tijdig
signaleren een oorzaak is van dehydratie in het verpleeghuis.
VERPLEEGHUIS
PREVENTIEPROGRAMMA
Magnushof Schagen
Sanne Meuleman
576380
Sylvia Jongeling
Inleverdatum: 25 juni 2019
, 1
INHOUDSOPG AVE
1. Inleiding ................................................................................................................................................ 2
2. Dehydratie bij ouderen ....................................................................................................................... 3
2.1. Oorzaken ............................................................................................................................................ 3
2.1.1. In het verpleeghuis .................................................................................................................. 3
2.2. Symptomen ........................................................................................................................................ 4
2.3. Gevolgen ............................................................................................................................................ 4
2.4. Behandeling ....................................................................................................................................... 5
2.5. Preventie ............................................................................................................................................. 5
2.5.1. Screeningsinstrument ............................................................................................................. 5
2.5.2. E-health ..................................................................................................................................... 6
3. Epidemiologische gegevens ............................................................................................................. 8
4. Probleemanalyse ................................................................................................................................ 9
4.1. Doelgroep ........................................................................................................................................... 9
4.2. Enquête ............................................................................................................................................... 9
4.2.1. Uitkomsten ................................................................................................................................ 9
4.3. ASE-model ....................................................................................................................................... 10
4.4. Probleem stelling ............................................................................................................................. 11
5. Interventie .......................................................................................................................................... 12
5.1. Voorlichting ....................................................................................................................................... 12
6. EBP e-health ...................................................................................................................................... 13
7. Evaluatie ............................................................................................................................................. 14
8. Reflectie .............................................................................................................................................. 15
Bronnen ....................................................................................................................................................... 16
Bijlagen ........................................................................................................................................................ 18
Bijlage I............................................................................................................................................................ 18
Bijlage II .......................................................................................................................................................... 19
Bijlage III ......................................................................................................................................................... 20
Bijlage IV ......................................................................................................................................................... 21
Bijlage V .......................................................................................................................................................... 23
Bijlage VI ......................................................................................................................................................... 27
Bijlage VII ........................................................................................................................................................ 30
Bijlage VIII ....................................................................................................................................................... 36
Bijlage IX ......................................................................................................................................................... 37
Bijlage X .......................................................................................................................................................... 39
Bijlage XI ......................................................................................................................................................... 45
Bijlage XII ........................................................................................................................................................ 46
, 2
1. INLEIDING
Uitdroging, of dehydratie is een veel voorkomend probleem bij de oudere doelgroep. Zowel in thuis als
in verpleeghuizen komt dit regelmatig voor. Hier voor u ligt het preventieprogramma welke op maat is
gemaakt voor verpleeghuis Magnushof in Schagen. Om mee te beginnen wordt er een informatie
beschreven rondom dehydratie. Vervolgens wordt het gespecificeerd naar dehydratie onder ouderen.
Hierna zijn de epidemiologische gegevens beschreven. Er is een probleemanalyse gemaakt waaruit
een probleemstelling is ontstaan. Aan de hand van de probleemstelling omtrent dehydratie binnen
Magnushof is er een passend preventieprogramma ontworpen. Tot slot is dit geëvalueerd en
gereflecteerd.
, 3
2. DEHYDRATIE BIJ OUDEREN
Voor de opname van voedingsstoffen in de darm, het transport van voeding- en afvalstoffen in het
lichaam en het regelen van de lichaamstemperatuur is vocht erg belangrijk. Iedereen heeft vocht
nodig. De hoeveelheid vocht iemand nodig heeft hangt samen met de leeftijd, de verrichte inspanning,
de gezondheidstoestand en de hoeveelheid vocht die men verliest. Bij dehydratie wordt er meer vocht
uitgescheden dan er in het lichaam opgenomen wordt (Paulis & Pullens, 2016). Olde Rikkert en
Hoefnagels (1993) definiëren dehydratie als een afname van de totale hoeveelheid lichaamswater ten
opzichte van het voor deze persoon optimale watervolume.
In de praktijk zijn er drie vormen van dehydratie te onderscheiden: de hypertone dehydratie, de
isotone dehydratie en de hypotone dehydratie. Bij hypertone dehydratie is het waterverlies groter dan
het zoutverlies (komt vaak voor bij infecties of tijdens hitteperioden); bij isotone dehydratie is er sprake
van een evenredig verlies aan water en zout (bijvoorbeeld als gevolg van braken en diarree) en bij
hypotone dehydratie is het zoutverlies groter dan het waterverlies (bijvoorbeeld als gevolg van
diureticagebruik) (Schols, De Groot, Van der Cammen, & Olde Rikkert, 2001).
2.1. OORZAKEN
Deze afname van de totale hoeveelheid lichaamswater kan op verschillende manieren ontstaan.
Dehydratie ontstaat als er te veel vocht wordt verloren of als er te weinig vocht wordt ingenomen.
Vaak gaat dit samen. Vocht kan verloren gaan door onder andere braken en diarree. Ook kan er vocht
verloren gaan door veel zweten door koorts, extreme hitte of overmatige lichamelijke inspanning.
Brandwonden of andere grote open wonden spelen ook een rol in de vochthuishouding en tot slot veel
plassen bij een ontregelde suikerziekte of door het gebruik van plaspillen kunnen voor een vochttekort
zorgen. Wanneer er niet genoeg vocht wordt ingenomen zorgt dit ook voor een vochttekort met
opvolgend dehydratie. Dit komt voor wanneer bijvoorbeeld het dost mechanisme niet goed werkt, dit is
bij ouderen vaak het geval, of bij afhankelijkheid van anderen, bijvoorbeeld zieken en baby’s
(Medicinfo, z.d.).
Dehydratie is bij ouderen een veelvoorkomend probleem. Bij ouderen is het vermogen om alle functies
in het lichaam in evenwicht te houden minder. Het lichaam is normaal gesproken in staat om de
lichaamstempratuur, het zoutgehalte in het bloed en de bloeddruk constant te houden bij verschillende
omstandigheden. Dit geldt ook voor het water- en zoutgehalte van het lichaam (Kennisplein Zorg voor
Beter, 2018). Met het ouder worden neemt het spierweefsel af, aangezien spierweefsel relatief
waterrijk is, neemt ook het watergehalte van het lichaam met het ouder worden af. Hierdoor hebben
ouderen minder vochtreserves. Ook door een verminderde nierfunctie, een afgenomen dorstgevoel en
een verhoogde doorlaatbaarheid van de huid wordt de oudere mens gevoeliger voor dehydratie
(Visser et al., 2015). Het risico op dehydratie is hierdoor bij ouderen en hebben ouderen die door
beperkingen niet goed meer in staat zijn voor zichzelf te zorgen bij de vochtintake extra ondersteuning
nodig (Kennisplein Zorg voor Beter, 2018).
2.1.1. IN HET VERPLEEGHUIS
Bij ouderen die wonen in een verpleeg- of verzorgingshuis komt ondanks de dagelijkse ondersteuning
dehydratie veel voor. Dit kan komen door onvoldoende kennisniveau van het personeel,
organisatorische factoren als een te hoge werkdruk en een te lage personeelsinzet of het ontbreken
van preventie interventies. Kennis is een belangrijke competentie van het verzorgend personeel en
speelt ook een oorzakelijke rol bij het optreden van dehydratie. Het risico op dehydratie is bij
kennistekort van het personeel dus groot en komt dan ook geregeld voor bij verzorgings- en
verpleeghuisbewoners door de toenemende afhankelijkheid van het verzorgend personeel (Paulis &
Pullens, 2016).
Uit de enquête is gebleken dat ook een te hoge werkdruk en/of te kort personeel en het niet tijdig
signaleren een oorzaak is van dehydratie in het verpleeghuis.
