HOOFSTUK 2-FUNDAMENTEN UIT DE OUDHEID
1. De oudste bouwstenen vh publiekrecht
A. De alleroudste rechtsteksten
- Bakermat West-Europese cultuur
Religie (Jeruzalem)
Ratio (Athene)
Recht (Rome)
- Waarom?
Schriftstelsels (kennisopbouw: indirecte bronnen voor onze streken)
Steden (taakverdeling; want samenleving wordt ingewikkelder => regels nodig)
- Waar?
Vruchtbare halve maan
Hiërogliefen
Codex Hammoerabi (steen)
=> alleroudste bestaande wettekst
=> Wanneer? 18de E VC
=> Wat? Nu stèle in Louvre (ontdekt in Susa-Iran), tekst in spijkerschrift
=> Wie ? koning Hammoerabi; bouwt na militaire veroveringen gecentraliseerd rijk uit eerste
dynastie van Babylon
= spreekt tot de verbeelding, duidt heel mooi hoe recht en religie nauw verbonden zijn
- Charismatische zeer belangrijk
- Bovenaan = Samas (zonnegod) => ‘groot rechter van hemel en aarde’ => dicteert wet vanuit
hemel aan Hammoerabi (niet lett)
- Vanboven op steen twee figuren; in de iconografie (leer vd beelden)
Degene die zit heeft meer macht (rechter zit - partijen staan)
- Hammoerabi: belangrijke koning en recht gebruikt om zijn macht uit te bouwen, opgelegd
door Samas => legitimeert zijn macht door beroep te doen op goddelijkheid
=> Scepter = symbool van macht ad heerser gegeven > religieuze legitimatie
- Maar is die codex een wetboek? Neen niet echt
Wetboek is ideaal concept en voldoet aan de volgende voorwaarden :(ratio paradigma)
▪ logisch geordend, systematisch, conceptueel => Codex Hamm: zeer
casuïstisch, niet systematisch, geen grote concepten
▪ echt wetboek is formeel exhaustief => codex Hamm niet formeel
exhaustief/volledig => wetboek moet alle principes bevatten van bepaalde
rechtstak
Materieel exhaustief: alle voorschriften voor alles dat zich voordoet;
behandelt inhoudelijk alle mogelijke situaties = NIET MOGELIJK
Formeel exhaustief: voldoende algemene principes om daarmee alle
mogelijke toekomstige problemen oplossen
Vb) gemotoriseerde voertuigen ‘vaag’ maar klopt
, In codex Hammoerabi wetten? Weten we niet.. kunnen evengoed gewoonterechtsregels,
doctrine etc.
Codex Hammoerabi: enkele citaten
Het talioprincipe: het onrecht dat je wordt aangedaan ga je in dezelfde mate aan de dader
aandoen – oog om oog, tand om tand principe => heel casuïstisch
dit principe leidde tot realisatie geweldsmonopolie
eigenrichting beperkt => niet onbeperkt wraak nemen => vergelding opleggen die even
groot is met hetgene je zelf is aangedaan
Verbod van Eigenrichting; een van de fundamentele principes van ons recht
= jezelf recht verschaffen, niet via rechtbank/ overheid gaat om gelijk te krijgen of te sanctioneren (
het gewoon zelf doen)
Vb) boom net op de grens twee huizen => naar vredegerecht stappen en vragen dat die boom
weggaat en met hulp van buitenaf die boom wegdoen (dmv rechter)
>< eigenrichting: zelf die boom hakken ’s nachts
Verbod van geweldmonopolie: de overheid mag desnoods geweld gebruiken om die boom weg te
doen >> Verbod van eigenrichting want alleen overheid mag geweld gebruiken
- onderscheid in standen:
Vrij man, onvrij man, slaaf => wijst op standenmaatschappij
Principe van gelijkheid? Nog niet volledig gerealiseerd ‘in principe is ied gelijk’ maar gedurende de
geschiedenis altijd standenmaatschappij
2 Het gewoonterecht
A. Wat is het gewoonterecht / de gewoonte
Waarom passen we regels toe die we toepassen?
Rechts rijden => ied doet dat na van zijn ouders => niet goed of slecht > door traditie en geen vragen
stellen bij de herhaling => we hebben iets aanvaard
De gewoonte/ het gewoonterecht zeer traditioneel gelegitimeerd ; we doen wat we al altijd deden
en aanvaarden regels omdat ze er al altijd waren
- Gewoonte is belangrijke legitimatie van recht
- Gewoonte is formele rechtsbron = vorm waarin het recht ontstaat (het heeft ook ooit niet
bestaan)
- Gewoonterecht is statisch, maar is evoluerend met maatschp’ij want ongeschreven
B. Bestaansvoorwaarden gewoonterecht
1) Herhaling: éénzelfde probleem wordt altijd op zelfde manier opgelost, we hebben het altijd
zo gedaan, objectieve element + variërend
Kan duizenden keren : eieren kopen dus herhaling veel en snel
Maar kan ook weinig: erfopvolging koning ; duurt veel langer
Bv internationaal publiekrecht: state practice
1. De oudste bouwstenen vh publiekrecht
A. De alleroudste rechtsteksten
- Bakermat West-Europese cultuur
Religie (Jeruzalem)
Ratio (Athene)
Recht (Rome)
- Waarom?
Schriftstelsels (kennisopbouw: indirecte bronnen voor onze streken)
Steden (taakverdeling; want samenleving wordt ingewikkelder => regels nodig)
- Waar?
Vruchtbare halve maan
Hiërogliefen
Codex Hammoerabi (steen)
=> alleroudste bestaande wettekst
=> Wanneer? 18de E VC
=> Wat? Nu stèle in Louvre (ontdekt in Susa-Iran), tekst in spijkerschrift
=> Wie ? koning Hammoerabi; bouwt na militaire veroveringen gecentraliseerd rijk uit eerste
dynastie van Babylon
= spreekt tot de verbeelding, duidt heel mooi hoe recht en religie nauw verbonden zijn
- Charismatische zeer belangrijk
- Bovenaan = Samas (zonnegod) => ‘groot rechter van hemel en aarde’ => dicteert wet vanuit
hemel aan Hammoerabi (niet lett)
- Vanboven op steen twee figuren; in de iconografie (leer vd beelden)
Degene die zit heeft meer macht (rechter zit - partijen staan)
- Hammoerabi: belangrijke koning en recht gebruikt om zijn macht uit te bouwen, opgelegd
door Samas => legitimeert zijn macht door beroep te doen op goddelijkheid
=> Scepter = symbool van macht ad heerser gegeven > religieuze legitimatie
- Maar is die codex een wetboek? Neen niet echt
Wetboek is ideaal concept en voldoet aan de volgende voorwaarden :(ratio paradigma)
▪ logisch geordend, systematisch, conceptueel => Codex Hamm: zeer
casuïstisch, niet systematisch, geen grote concepten
▪ echt wetboek is formeel exhaustief => codex Hamm niet formeel
exhaustief/volledig => wetboek moet alle principes bevatten van bepaalde
rechtstak
Materieel exhaustief: alle voorschriften voor alles dat zich voordoet;
behandelt inhoudelijk alle mogelijke situaties = NIET MOGELIJK
Formeel exhaustief: voldoende algemene principes om daarmee alle
mogelijke toekomstige problemen oplossen
Vb) gemotoriseerde voertuigen ‘vaag’ maar klopt
, In codex Hammoerabi wetten? Weten we niet.. kunnen evengoed gewoonterechtsregels,
doctrine etc.
Codex Hammoerabi: enkele citaten
Het talioprincipe: het onrecht dat je wordt aangedaan ga je in dezelfde mate aan de dader
aandoen – oog om oog, tand om tand principe => heel casuïstisch
dit principe leidde tot realisatie geweldsmonopolie
eigenrichting beperkt => niet onbeperkt wraak nemen => vergelding opleggen die even
groot is met hetgene je zelf is aangedaan
Verbod van Eigenrichting; een van de fundamentele principes van ons recht
= jezelf recht verschaffen, niet via rechtbank/ overheid gaat om gelijk te krijgen of te sanctioneren (
het gewoon zelf doen)
Vb) boom net op de grens twee huizen => naar vredegerecht stappen en vragen dat die boom
weggaat en met hulp van buitenaf die boom wegdoen (dmv rechter)
>< eigenrichting: zelf die boom hakken ’s nachts
Verbod van geweldmonopolie: de overheid mag desnoods geweld gebruiken om die boom weg te
doen >> Verbod van eigenrichting want alleen overheid mag geweld gebruiken
- onderscheid in standen:
Vrij man, onvrij man, slaaf => wijst op standenmaatschappij
Principe van gelijkheid? Nog niet volledig gerealiseerd ‘in principe is ied gelijk’ maar gedurende de
geschiedenis altijd standenmaatschappij
2 Het gewoonterecht
A. Wat is het gewoonterecht / de gewoonte
Waarom passen we regels toe die we toepassen?
Rechts rijden => ied doet dat na van zijn ouders => niet goed of slecht > door traditie en geen vragen
stellen bij de herhaling => we hebben iets aanvaard
De gewoonte/ het gewoonterecht zeer traditioneel gelegitimeerd ; we doen wat we al altijd deden
en aanvaarden regels omdat ze er al altijd waren
- Gewoonte is belangrijke legitimatie van recht
- Gewoonte is formele rechtsbron = vorm waarin het recht ontstaat (het heeft ook ooit niet
bestaan)
- Gewoonterecht is statisch, maar is evoluerend met maatschp’ij want ongeschreven
B. Bestaansvoorwaarden gewoonterecht
1) Herhaling: éénzelfde probleem wordt altijd op zelfde manier opgelost, we hebben het altijd
zo gedaan, objectieve element + variërend
Kan duizenden keren : eieren kopen dus herhaling veel en snel
Maar kan ook weinig: erfopvolging koning ; duurt veel langer
Bv internationaal publiekrecht: state practice
