1 Introductie ....................................................................................................................................................... 1
2 Relatievorming en relatievormen ................................................................................................................... 5
3 Hechting bij partnerrelaties ............................................................................................................................ 8
4 Succesfactoren bij partnerrelaties ................................................................................................................ 13
5 Uitdagingen bij partnerrelaties..................................................................................................................... 15
6 Seksuele ontwikkeling................................................................................................................................... 20
Gewone verloop ....................................................................................................................................... 20
Verstoord verloop bij kinderen................................................................................................................. 25
Verstoord verloop bij volwassenen .......................................................................................................... 29
7 Problemen bij seksualiteit............................................................................................................................. 31
Hypoactief seksueel verlangenstoornis.................................................................................................... 32
Erectiestoornis.......................................................................................................................................... 32
Seksuele interesse- of opwindingstoornis................................................................................................ 34
Aanhoudende genitale opwindingsstoornis............................................................................................. 34
Orgasmestoornis....................................................................................................................................... 35
Genitopelvienepijn- of penetratiestoornis (GPPPS) ................................................................................. 36
0
,Hoofdstuk 1: Introductie
1 Introductie
1.1 Belangrijkste concepten
1.1.1 Relaties
• Kwaliteitsvolle relaties hangen samen met lang en gelukkig leven (privé, werk, …)
• Vroeger: duidelijk, veel regels → weinig vrijheid
• Nu: meer vrijheid → minder verbonden
• Verwachtingen in relatie: partner gaat mee vorm geven aan de identiteit
• Dus: wegvallen van structuren zorgt voor onduidelijkheid → communicatie nodig
1.1.2 Intimiteit
Intimiteit = gevoel of ervaring van diepe verbondenheid.
• Lichamelijk, emotioneel, spiritueel
• Subjectief: voor iedereen anders → in gesprek vragen naar betekenis
• Afhankelijk van context: situatie, tijd en ruimte
• Mannen en vrouwen vertrekken vaak vanuit ander perspectief:
• Vrouw: intimiteit is basis voor seksualiteit → nood aan contact voor verbondenheid
• Man: seks nodig voor intimiteit → nood aan seks voor verbondenheid
1.1.3 Seksualiteit
Gedachten en gevoelens zijn ook belangrijk deel van seksualiteit (wat je denkt/voelt tijdens seks)
Biopsychosociaal model van seksualiteit
Psychologie: Gedrag:
- Relatie - Vrijen
- Intimiteit - Geslachtsgemeenschap
- Liefde - Masturbatie
- Vertrouwen - Experimenteren
- Binding - Hulpmiddelen
- Macht
- Schaamte
Biologie: Cultuur:
- Lichamelijkheid - Religie
- Geslacht - Opvoeding
- Voortplanting - Wetten
- Anticonceptie - Recht
- Media
Seksualiteitsbeleving
→ Emotionele betekenis
• Wat voel je erbij?
• Positieve of negatieve gevoelens?
Seksueel functioneren
→ Bloedbanen, zenuwbanen en hormonen
• Enkel het lichamelijke of medische
• Niet mogelijk? → seksuele disfuncties (geen erectie kunnen krijgen)
1
,Hoofdstuk 1: Introductie
1.2 Geschiedenis van de seksuologie
• Voor oorlog: enkel Europese artsen en psychiaters
• Na oorlog: Amerikaanse onderzoekers
1.2.1 Alfred Kinsey (1947)
• Eerste onderzoeker rond seksueel gedrag bij mensen
• Institute for sex research, VS
The Kinsey Reports
• Deed onderzoek door interviews bij mannen en vrouwen
• Op basis daarvan 2 boeken
• Het feitelijk gedrag kwam niet overeen met de heersende normen
• Homoseksueel/lesbisch contact
• Seks voor huwelijk
• Betaalde seks
1948 1953
De Kinseyschaal
• 7-puntsschaal bij seksuele oriëntatie
• Moeilijk te zeggen dat je 100% hetero/homo bent
• Niet abnormaal als je ooit homoseksueel gedrag stelt
• Schaal is niet vaststaand → seksualiteit is veranderbaar
1.2.2 William Masters en Virginia Johnson (1966)
• Wouden nagaan hoe het lichaam reageert tijdens seksualiteit (hartslag, bloeddoorstroming, …)
• Hebben mensen met elektroden seks laten hebben in een labo
De seksuele responscyclus
• Verschil:
• Man: niet veel variatie, bijna altijd hetzelfde
• Vrouw: verschillende mogelijkheden
• Vrouw kan makkelijker 2e orgasme krijgen → verschil in herstel van lichaam
• Fases:
1. Opwinding
2. Plateau: situatie houdt aan
3. Orgasme
2
, Hoofdstuk 1: Introductie
1.2.3 Ellen Laan (1962-2022)
• Psycholoog/seksuoloog
• Onderzoekt over vrouwelijk seksueel functioneren
• Had grote invloed op verkrachtingszaken
• Vroeger: vochtig zijn was toestemming
• Toonde aan dat doorbloeding van de vaginawand een lichamelijke reactie was op doodsangst
→ beschermen van schade
• Zijn dus niet echt opgewonden
• Gelijkheid en genot:
• Jongens zien en raken hun penis veel aan → geraken vertrouwd
• Bij meisjes inwendig
• Belangrijk dat meisjes hun vagina ook ontdekken → kan dan beter grenzen aangeven
• Ze moeten leren genieten voor hunzelf en niet enkel voor de partner
1.3 PLISSIT model
Bijna alle hulpverleners
• Bespreekbaar maken van seks
• Basishouding belangrijk → LSD-principe
• PLISSIT:
1. Toestemming geven aan cliënt om erover te praten
→ niet negeren of afwimpelen
2. Kunnen luisteren en een beetje info kunnen geven
3. Suggesties of advies kunnen geven obv wat je weet
4. Nog niet voldoende voor cliënt? → doorverwijzen naar specifieke hulp
Specifieke hulpverleners
1.4 Link tussen relaties en seksualiteit (Dewitte)
• Relatietevredenheid en seksuele tevredenheid hebben verband en beïnvloeden elkaar
• Tevredenheid is subjectief
1.4.1 Evolutionair perspectief
→ Seks als strategie om relatie te voeden of behouden
• Doorgeven van genen
• Kind is eerste 4 jaar hulpeloos:
• Langetermijnrelatie (4 jaar of langer) = gunstig voor kind
• Die periode is de relatie tussen de ouders functioneel
• Partners zijn dus gebonden aan elkaar om te zorgen voor het ‘nest’
• Evolutionair geprogrammeerd voor seriële monogamie: monogaam bij partners achter elkaar
• Ouderschapsinvestering
• Kritiek:
• Strikt beeld van relaties en seks → evolutie is net flexibel
• Geen variatie binnen een persoon?
• Geen aandacht voor wisselwerking tussen partners
1.4.2 Sociaal perspectief
→ Seks als sociale uitwisseling
• Specifieke dynamiek van kosten en baten → balans
• Tevredenheid: meer baten/beloningen dan kosten
• Investeringsmodel:
• Seks goed/niet goed? → relationele betrokkenheid is doorslaggevende factor
• ↗ betrokkenheid, ↗ tevredenheid, ↗ bescherming tegen ontrouw 3
2 Relatievorming en relatievormen ................................................................................................................... 5
3 Hechting bij partnerrelaties ............................................................................................................................ 8
4 Succesfactoren bij partnerrelaties ................................................................................................................ 13
5 Uitdagingen bij partnerrelaties..................................................................................................................... 15
6 Seksuele ontwikkeling................................................................................................................................... 20
Gewone verloop ....................................................................................................................................... 20
Verstoord verloop bij kinderen................................................................................................................. 25
Verstoord verloop bij volwassenen .......................................................................................................... 29
7 Problemen bij seksualiteit............................................................................................................................. 31
Hypoactief seksueel verlangenstoornis.................................................................................................... 32
Erectiestoornis.......................................................................................................................................... 32
Seksuele interesse- of opwindingstoornis................................................................................................ 34
Aanhoudende genitale opwindingsstoornis............................................................................................. 34
Orgasmestoornis....................................................................................................................................... 35
Genitopelvienepijn- of penetratiestoornis (GPPPS) ................................................................................. 36
0
,Hoofdstuk 1: Introductie
1 Introductie
1.1 Belangrijkste concepten
1.1.1 Relaties
• Kwaliteitsvolle relaties hangen samen met lang en gelukkig leven (privé, werk, …)
• Vroeger: duidelijk, veel regels → weinig vrijheid
• Nu: meer vrijheid → minder verbonden
• Verwachtingen in relatie: partner gaat mee vorm geven aan de identiteit
• Dus: wegvallen van structuren zorgt voor onduidelijkheid → communicatie nodig
1.1.2 Intimiteit
Intimiteit = gevoel of ervaring van diepe verbondenheid.
• Lichamelijk, emotioneel, spiritueel
• Subjectief: voor iedereen anders → in gesprek vragen naar betekenis
• Afhankelijk van context: situatie, tijd en ruimte
• Mannen en vrouwen vertrekken vaak vanuit ander perspectief:
• Vrouw: intimiteit is basis voor seksualiteit → nood aan contact voor verbondenheid
• Man: seks nodig voor intimiteit → nood aan seks voor verbondenheid
1.1.3 Seksualiteit
Gedachten en gevoelens zijn ook belangrijk deel van seksualiteit (wat je denkt/voelt tijdens seks)
Biopsychosociaal model van seksualiteit
Psychologie: Gedrag:
- Relatie - Vrijen
- Intimiteit - Geslachtsgemeenschap
- Liefde - Masturbatie
- Vertrouwen - Experimenteren
- Binding - Hulpmiddelen
- Macht
- Schaamte
Biologie: Cultuur:
- Lichamelijkheid - Religie
- Geslacht - Opvoeding
- Voortplanting - Wetten
- Anticonceptie - Recht
- Media
Seksualiteitsbeleving
→ Emotionele betekenis
• Wat voel je erbij?
• Positieve of negatieve gevoelens?
Seksueel functioneren
→ Bloedbanen, zenuwbanen en hormonen
• Enkel het lichamelijke of medische
• Niet mogelijk? → seksuele disfuncties (geen erectie kunnen krijgen)
1
,Hoofdstuk 1: Introductie
1.2 Geschiedenis van de seksuologie
• Voor oorlog: enkel Europese artsen en psychiaters
• Na oorlog: Amerikaanse onderzoekers
1.2.1 Alfred Kinsey (1947)
• Eerste onderzoeker rond seksueel gedrag bij mensen
• Institute for sex research, VS
The Kinsey Reports
• Deed onderzoek door interviews bij mannen en vrouwen
• Op basis daarvan 2 boeken
• Het feitelijk gedrag kwam niet overeen met de heersende normen
• Homoseksueel/lesbisch contact
• Seks voor huwelijk
• Betaalde seks
1948 1953
De Kinseyschaal
• 7-puntsschaal bij seksuele oriëntatie
• Moeilijk te zeggen dat je 100% hetero/homo bent
• Niet abnormaal als je ooit homoseksueel gedrag stelt
• Schaal is niet vaststaand → seksualiteit is veranderbaar
1.2.2 William Masters en Virginia Johnson (1966)
• Wouden nagaan hoe het lichaam reageert tijdens seksualiteit (hartslag, bloeddoorstroming, …)
• Hebben mensen met elektroden seks laten hebben in een labo
De seksuele responscyclus
• Verschil:
• Man: niet veel variatie, bijna altijd hetzelfde
• Vrouw: verschillende mogelijkheden
• Vrouw kan makkelijker 2e orgasme krijgen → verschil in herstel van lichaam
• Fases:
1. Opwinding
2. Plateau: situatie houdt aan
3. Orgasme
2
, Hoofdstuk 1: Introductie
1.2.3 Ellen Laan (1962-2022)
• Psycholoog/seksuoloog
• Onderzoekt over vrouwelijk seksueel functioneren
• Had grote invloed op verkrachtingszaken
• Vroeger: vochtig zijn was toestemming
• Toonde aan dat doorbloeding van de vaginawand een lichamelijke reactie was op doodsangst
→ beschermen van schade
• Zijn dus niet echt opgewonden
• Gelijkheid en genot:
• Jongens zien en raken hun penis veel aan → geraken vertrouwd
• Bij meisjes inwendig
• Belangrijk dat meisjes hun vagina ook ontdekken → kan dan beter grenzen aangeven
• Ze moeten leren genieten voor hunzelf en niet enkel voor de partner
1.3 PLISSIT model
Bijna alle hulpverleners
• Bespreekbaar maken van seks
• Basishouding belangrijk → LSD-principe
• PLISSIT:
1. Toestemming geven aan cliënt om erover te praten
→ niet negeren of afwimpelen
2. Kunnen luisteren en een beetje info kunnen geven
3. Suggesties of advies kunnen geven obv wat je weet
4. Nog niet voldoende voor cliënt? → doorverwijzen naar specifieke hulp
Specifieke hulpverleners
1.4 Link tussen relaties en seksualiteit (Dewitte)
• Relatietevredenheid en seksuele tevredenheid hebben verband en beïnvloeden elkaar
• Tevredenheid is subjectief
1.4.1 Evolutionair perspectief
→ Seks als strategie om relatie te voeden of behouden
• Doorgeven van genen
• Kind is eerste 4 jaar hulpeloos:
• Langetermijnrelatie (4 jaar of langer) = gunstig voor kind
• Die periode is de relatie tussen de ouders functioneel
• Partners zijn dus gebonden aan elkaar om te zorgen voor het ‘nest’
• Evolutionair geprogrammeerd voor seriële monogamie: monogaam bij partners achter elkaar
• Ouderschapsinvestering
• Kritiek:
• Strikt beeld van relaties en seks → evolutie is net flexibel
• Geen variatie binnen een persoon?
• Geen aandacht voor wisselwerking tussen partners
1.4.2 Sociaal perspectief
→ Seks als sociale uitwisseling
• Specifieke dynamiek van kosten en baten → balans
• Tevredenheid: meer baten/beloningen dan kosten
• Investeringsmodel:
• Seks goed/niet goed? → relationele betrokkenheid is doorslaggevende factor
• ↗ betrokkenheid, ↗ tevredenheid, ↗ bescherming tegen ontrouw 3
