Privaatrecht in perspectief: Strafrecht en
privaatrecht
Privaatrecht in perspectief: Strafrecht en privaatrecht.........................1
Week 1: introductie.............................................................................3
Inleiding............................................................................................................... 3
Straftheorieën..................................................................................................... 4
Retributivisme (absolute vergeldingstheorieën)...............................................4
Utilitarisme (relatieve of doeltheorieën)...........................................................4
Verenigingstheorieën....................................................................................... 5
Europees Recht................................................................................................... 6
Slachtofferrechten............................................................................................... 8
Europees Recht & Slachtofferrechten..................................................................8
‘The Dutch crush on compensating victims’, I. Giesen, F.G.H. Kristen & R.S.B.
Kool..................................................................................................................... 9
Crime = tort tand tort ≈ crime.......................................................................10
Strafrechter = Burgerlijke rechter..................................................................10
Strafrechtelijke veroordeling = civiel bewijs...................................................11
‘Positieve verplichtingen o.g.v. het EVRM’, E.C. Gijselaar..................................11
‘Aansprakelijkheid voor schade: contractueel en buitencontractueel’, E.F.D.
Engelhard & G.E. van Maanen...........................................................................12
Week 2: de voegingsprocedure..........................................................14
De voegingsprocedure...................................................................................... 14
Behandeling vordering benadeelde partij.........................................................16
Schadevergoedingsmaatregel...........................................................................17
Schadefondsen............................................................................................... 18
Executie............................................................................................................. 18
Week 3: de gronden voor schadevergoeding.......................................20
Materiële schade............................................................................................... 20
Immateriële schade........................................................................................... 20
Derdenschade................................................................................................... 21
Verweren: hoe verweert de verdediging?..........................................................22
Week 4: groepsaansprakelijkheid.......................................................24
Ratio van groepsaansprakelijkheid....................................................................24
Delictsbestanddelen artikel 140 Sr....................................................................24
Vereisten van groepsaansprakelijkheid artikel 6:166 BW..................................25
,Week 5: aansprakelijkheid van rechtspersonen...................................27
Historische ontwikkeling.................................................................................... 27
Voorwaarden vestigen strafrechtelijke aansprakelijkheid rechtspersoon..........27
Daderschap: Drijfmestarrest..........................................................................28
Voorwaarden vestigen civielrechtelijke aansprakelijkheid rechtspersoon.........30
Eigen onrechtmatige daad rechtspersoon......................................................30
Kwalitatieve aansprakelijkheid.......................................................................31
Week 6: gebiedsverboden.................................................................32
Integrale aanpak van misdaad..........................................................................32
Vormen van strafrechtelijke gebiedsverboden..................................................32
Vormen van privaatrechtelijke gebiedsverboden..............................................33
Cumulatie tussen strafrechtelijke en privaatrechtelijke gebiedsverboden........33
Afsluitende opmerkingen................................................................................... 36
Week 7: civiele rol van het OM...........................................................37
Strafrechtelijke taak van het OM.......................................................................37
Civiele taak van het OM.................................................................................... 37
Concrete voorbeelden....................................................................................... 38
Afsluitende opmerkingen................................................................................... 40
2
, Week 1: introductie
Inleiding
- In Nederland kan binnen het strafproces schade worden verhaald door een
slachtoffer.
- Het slachtoffer is civielrechtelijk de gelaedeerde. De grondslag:
onrechtmatige daad
- Het slachtoffer kan zich voegen binnen het strafproces en dient hiermee
een civiele schadevordering in. De strafrechter moet hierover oordelen
(art. 51f lid 1 Sv).
- De vordering van de benadeelde partij is accessoir ten opzichte van het
hoofdgeding; het mag niet de hoofdrol gaan spelen tijdens het strafproces.
Terminologie:
- Slachtoffer, benadeelde partij, gelaedeerde
- Verdachte, veroordeelde/dader, laedens
Centraal:
- Onrechtmatige daad
- Strafbaar feit
Gang van zaken:
1. Strafzaak aanhangig (OvJ)
2. Hoofdgeding: bewezenverklaring, schuldvraag positief, oplegging sanctie
3. Behandeling vordering van de benadeelde partij (art. 361 lid 4 Sv)
4. (Partiële) ontvankelijkheid?
5. Zo ja, aansprakelijkheid te vestigen?
6. Zo ja, schade begroten
7. Afspraak Rechtspraak: naast benadeelde partij SVGM opleggen
8. Kracht van gewijsde (de beslissing tussen partijen is bindend)
9. Executie: SVGM door het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB); civiele
vordering door deurwaarder
10.In het geval een SVGM is opgelegd: na 8 maanden voorschot CJIB
Drie handvatten uit Giesen, Kristen & Kool 2015:
1. Strafbaar feit = onrechtmatige daad
2. Strafrechter ≈ Burgerlijke rechter
3. Strafrechtelijke veroordeling = dwingend bewijs de civiele zaak (art. 161
Rv) maar er mag nog tegenbewijs worden geleverd.
Strafbaar feit = Onrechtmatige daad:
Onrechtmatige daad: 6:162 BW
Vereisten:
- Onrechtmatige gedraging (een strafbaar feit is altijd een onrechtmatige
gedraging)
- Toerekenbaar
- Schade
- Causaal verband 6:98 BW
- Relativiteitsvereiste 6:163 BW
3
, Strafbaar feit:
- Menselijke gedraging
- Delictsomschrijving
- (waarbij CV vereist)
- Wederrechtelijk
- Verwijtbaar
Overeenkomsten:
1. Eén en dezelfde gedraging is vaak én strafbaar, én levert een
onrechtmatige daad op (inbreuk op een recht).
2. Toerekening gaat uit van een te maken verwijt, van een bepaalde
schuldgradatie: opzet en culpa
3. Causaal verband: leer van de redelijke toerekening: conditio sine qua non-
verband
Verschil:
1. Relativiteit uit artikel 6:163 BW is ruim. Relativiteit van een
delictsomschrijving ziet op één specifieke gedraging.
Straftheorieën
3 theorieën over de gedachte achter het opleggen van een straf:
1. Retributivisme
2. Utilitarisme
3. Verenigingstheorie
Retributivisme (absolute vergeldingstheorieën)
- Bestraffing is intrinsiek goed of legitimeerbaar vergelding staat centraal
- Maar wel proportioneel: slechts naar evenredigheid in verhouding tot ernst
van het feit en schuld van de dader
Positief retributivisme:
- Plegers van strafbaar feit moeten daadwerkelijk straf ondergaan
- Morele verplichting aan de maatschappij tot straffen
Negatief retributivisme:
- Alleen de werkelijk schuldigen mogen worden gestraft: wanneer niet
helemaal duidelijk is wie schuldig is, krijgt hij het voordeel van de twijfel.
- Geen (morele) verplichting
Utilitarisme (relatieve of doeltheorieën)
- Maatschappelijk contract: ieder individu levert een stukje vrijheid in aan de
Soeverein
- Straffen vormen geen doel in zichzelf: doel is preventie
- Straf is nooit zwaarder dan strikt noodzakelijk om (toekomstig) nut te
verwezenlijken (houdt geen rekening met proportionaliteit)
- Toekomstige oriëntatie;
- Straffen strekken tot preventie van crimineel gedrag
Speciaal preventief gericht op de specifieke persoon
Generaal preventief maatschappij als geheel
4
privaatrecht
Privaatrecht in perspectief: Strafrecht en privaatrecht.........................1
Week 1: introductie.............................................................................3
Inleiding............................................................................................................... 3
Straftheorieën..................................................................................................... 4
Retributivisme (absolute vergeldingstheorieën)...............................................4
Utilitarisme (relatieve of doeltheorieën)...........................................................4
Verenigingstheorieën....................................................................................... 5
Europees Recht................................................................................................... 6
Slachtofferrechten............................................................................................... 8
Europees Recht & Slachtofferrechten..................................................................8
‘The Dutch crush on compensating victims’, I. Giesen, F.G.H. Kristen & R.S.B.
Kool..................................................................................................................... 9
Crime = tort tand tort ≈ crime.......................................................................10
Strafrechter = Burgerlijke rechter..................................................................10
Strafrechtelijke veroordeling = civiel bewijs...................................................11
‘Positieve verplichtingen o.g.v. het EVRM’, E.C. Gijselaar..................................11
‘Aansprakelijkheid voor schade: contractueel en buitencontractueel’, E.F.D.
Engelhard & G.E. van Maanen...........................................................................12
Week 2: de voegingsprocedure..........................................................14
De voegingsprocedure...................................................................................... 14
Behandeling vordering benadeelde partij.........................................................16
Schadevergoedingsmaatregel...........................................................................17
Schadefondsen............................................................................................... 18
Executie............................................................................................................. 18
Week 3: de gronden voor schadevergoeding.......................................20
Materiële schade............................................................................................... 20
Immateriële schade........................................................................................... 20
Derdenschade................................................................................................... 21
Verweren: hoe verweert de verdediging?..........................................................22
Week 4: groepsaansprakelijkheid.......................................................24
Ratio van groepsaansprakelijkheid....................................................................24
Delictsbestanddelen artikel 140 Sr....................................................................24
Vereisten van groepsaansprakelijkheid artikel 6:166 BW..................................25
,Week 5: aansprakelijkheid van rechtspersonen...................................27
Historische ontwikkeling.................................................................................... 27
Voorwaarden vestigen strafrechtelijke aansprakelijkheid rechtspersoon..........27
Daderschap: Drijfmestarrest..........................................................................28
Voorwaarden vestigen civielrechtelijke aansprakelijkheid rechtspersoon.........30
Eigen onrechtmatige daad rechtspersoon......................................................30
Kwalitatieve aansprakelijkheid.......................................................................31
Week 6: gebiedsverboden.................................................................32
Integrale aanpak van misdaad..........................................................................32
Vormen van strafrechtelijke gebiedsverboden..................................................32
Vormen van privaatrechtelijke gebiedsverboden..............................................33
Cumulatie tussen strafrechtelijke en privaatrechtelijke gebiedsverboden........33
Afsluitende opmerkingen................................................................................... 36
Week 7: civiele rol van het OM...........................................................37
Strafrechtelijke taak van het OM.......................................................................37
Civiele taak van het OM.................................................................................... 37
Concrete voorbeelden....................................................................................... 38
Afsluitende opmerkingen................................................................................... 40
2
, Week 1: introductie
Inleiding
- In Nederland kan binnen het strafproces schade worden verhaald door een
slachtoffer.
- Het slachtoffer is civielrechtelijk de gelaedeerde. De grondslag:
onrechtmatige daad
- Het slachtoffer kan zich voegen binnen het strafproces en dient hiermee
een civiele schadevordering in. De strafrechter moet hierover oordelen
(art. 51f lid 1 Sv).
- De vordering van de benadeelde partij is accessoir ten opzichte van het
hoofdgeding; het mag niet de hoofdrol gaan spelen tijdens het strafproces.
Terminologie:
- Slachtoffer, benadeelde partij, gelaedeerde
- Verdachte, veroordeelde/dader, laedens
Centraal:
- Onrechtmatige daad
- Strafbaar feit
Gang van zaken:
1. Strafzaak aanhangig (OvJ)
2. Hoofdgeding: bewezenverklaring, schuldvraag positief, oplegging sanctie
3. Behandeling vordering van de benadeelde partij (art. 361 lid 4 Sv)
4. (Partiële) ontvankelijkheid?
5. Zo ja, aansprakelijkheid te vestigen?
6. Zo ja, schade begroten
7. Afspraak Rechtspraak: naast benadeelde partij SVGM opleggen
8. Kracht van gewijsde (de beslissing tussen partijen is bindend)
9. Executie: SVGM door het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB); civiele
vordering door deurwaarder
10.In het geval een SVGM is opgelegd: na 8 maanden voorschot CJIB
Drie handvatten uit Giesen, Kristen & Kool 2015:
1. Strafbaar feit = onrechtmatige daad
2. Strafrechter ≈ Burgerlijke rechter
3. Strafrechtelijke veroordeling = dwingend bewijs de civiele zaak (art. 161
Rv) maar er mag nog tegenbewijs worden geleverd.
Strafbaar feit = Onrechtmatige daad:
Onrechtmatige daad: 6:162 BW
Vereisten:
- Onrechtmatige gedraging (een strafbaar feit is altijd een onrechtmatige
gedraging)
- Toerekenbaar
- Schade
- Causaal verband 6:98 BW
- Relativiteitsvereiste 6:163 BW
3
, Strafbaar feit:
- Menselijke gedraging
- Delictsomschrijving
- (waarbij CV vereist)
- Wederrechtelijk
- Verwijtbaar
Overeenkomsten:
1. Eén en dezelfde gedraging is vaak én strafbaar, én levert een
onrechtmatige daad op (inbreuk op een recht).
2. Toerekening gaat uit van een te maken verwijt, van een bepaalde
schuldgradatie: opzet en culpa
3. Causaal verband: leer van de redelijke toerekening: conditio sine qua non-
verband
Verschil:
1. Relativiteit uit artikel 6:163 BW is ruim. Relativiteit van een
delictsomschrijving ziet op één specifieke gedraging.
Straftheorieën
3 theorieën over de gedachte achter het opleggen van een straf:
1. Retributivisme
2. Utilitarisme
3. Verenigingstheorie
Retributivisme (absolute vergeldingstheorieën)
- Bestraffing is intrinsiek goed of legitimeerbaar vergelding staat centraal
- Maar wel proportioneel: slechts naar evenredigheid in verhouding tot ernst
van het feit en schuld van de dader
Positief retributivisme:
- Plegers van strafbaar feit moeten daadwerkelijk straf ondergaan
- Morele verplichting aan de maatschappij tot straffen
Negatief retributivisme:
- Alleen de werkelijk schuldigen mogen worden gestraft: wanneer niet
helemaal duidelijk is wie schuldig is, krijgt hij het voordeel van de twijfel.
- Geen (morele) verplichting
Utilitarisme (relatieve of doeltheorieën)
- Maatschappelijk contract: ieder individu levert een stukje vrijheid in aan de
Soeverein
- Straffen vormen geen doel in zichzelf: doel is preventie
- Straf is nooit zwaarder dan strikt noodzakelijk om (toekomstig) nut te
verwezenlijken (houdt geen rekening met proportionaliteit)
- Toekomstige oriëntatie;
- Straffen strekken tot preventie van crimineel gedrag
Speciaal preventief gericht op de specifieke persoon
Generaal preventief maatschappij als geheel
4
