Samenvatting - Ontwerptheorie (2041FOWSRP)

1. ANTIEKE BESCHAVING
1.1 DE GRIEKEN
= gelijkmatig en democratisch grid van bouwblokken

POLIS
= de Griekse rechtvaardige stad
o Democratisch bestuurd door vrije burgers
o Discussie wordt gevoerd op de agora = hart van de nieuwe stad
o Stad lag niet meer rond een gesloten burcht (Akropolis)
o Milieu van orde & recht
o Openbare functies centraal

 Agora
= belangrijkste trefpunt van de stad en de kern (politiek, religieus, commercieel)
= open plein, openbare spreekplaats
o Geen centraal gelegen tempels, maar terzijde gelegen, doorzichtige en
toegankelijke tempels

 De stad is …
o … de plaats waar al wat voor een mens en voor de gemeenschap belangrijk en
wezenlijk is, voorwerp is van een redelijk gesprek
o … een publieke plaats van collectieve beslissingen en het goede samenleven


EERSTE STEDEN
 Grid houdt geen rekening met geografie

 Akropolis (religie) en Agora (politiek) gescheiden van elkaar
= ruimtelijke scheiding tussen kerk en staat
 absoluut, ook tempels in de stad

 Permanente publieke gebouwen (vb. stoa)
o Monumenteel & toegankelijk
o Duurzame materialen

 Tijdelijke private gebouwen (huizen)
o Laag & weg van de straat gekeerd (inwaarts)
o Vergankelijke materialen


ONTWIKKELING RATIONELE STEDENBOUW
 Wetenschappelijk denken
o Nieuwe inzichten omtrent de invloed van het milieu op lichaam en geest
 Algemeen welzijn van de polis en haar burgers = centraal
Vb. bouwblokken georiënteerd naar de overheersende
winrichting voor een goede verluchting van de polis

,HIPPODAMISCHE SYSTEEM
= bouwblok als basis van de gelijkmatige stedelijke structuur
= het dambordpatroon

 Zonering
o Wonen, handel, bestuur en religie

 Het grid of het raster:
o Regelmatig patroon, werkend op schaal van stad en gebouw
o Grid blijft behouden, houdt geen rekening met de geografie
o Stadsmuur volgt wel de geografie
o Oriëntatie (goede verluchting)
o Geen grondeigendom
o Bouwblokken
o A priori geen centrum
= paar vakken uit het raster samennemen en agora inrichten

 De woonblokken:
o Ondergeschikt aan publieke ruimte (eenvoudig, gelijkvormig)
o Privacy belangrijk -> woonblokken naar binnen gekeerd
o Horizontale stad (max 2 lagen)
o Hiërarchie in straten: prominent/belangrijk = breder



1.2 DE ROMEINEN
ROMEINSE BESCHAVING
= Sterk bepaald door politieke, bestuurlijke (senaat in Rome)
o Burgerschap bepaald door netwerk (met Rome), niet woonplaats
o Efficiënte controle = cruciaal
o Stad als deel van stedelijk systeem = het imperium
o Woning geeft sociale status weer: domus vs. insulae

 Invloed van Etruskische beschaving:
o Orde
o Technologie (infrastructuur)
o Inzet op huiselijkheid
o Steden als knooppunten van handel
o Het belang van verkeer & circulatie
o Grootgrondbezit (hiërarchie) en controle

 Territoriale expansie
o Uniform stedenbouwkundig concept (standaardisering) nodig voor kolonies
o Orde & rationalisme (vs. Grieken: harmonieus)
o Duidelijke scheiding ruimtelijke functies

, GROMA
= romeinse landmeetkunde
o Rechte lijnen
o Haakske hoeken
 Efficiënt grid opmaken (stad + platteland)
+ Kadaster = eigendomsstructuur, verdienmodel


STICHTING VAN EEN STAD
1. Symbolische plek bepalen
2. Rationeel uitwerken
 Templum (omtrek) bepalen

 2 hoofdassen bepalen:
 Cardo = N-Z
 Docamanus = O-W

 Snijpunt = forum
 Centrum op voorhand bepaald (vs. Grieken  eenduidig centrum)

 Stadsomwalling begrenst het raster
 Verdediging & militaire redenen
 Juridische scheiding: stad & platteland

 Stad begint vaak als een castrum (= militair kamp) en groeit nadien organisch uit tot stad
 Publieke gebouwen afgestemd naar…
o … grootte van de stad
o … aantal inwoners
 Uitbreiding stad = uitbreiding publieke gebouwen en voorzieningen


ROME
= vreemd genoeg een uitzondering
 Organisch gegroeide megalomaan die ontstaan is als centrum van het
samensmelten van verschillende dorpen
 Forum als basis, als knooppunt van het openbare, stedelijke leven

 Rationele systematische stedenbouw bemoeilijkt door …
o … heuvels met daartussen moerassige bodem
o … nood aan gigantische hoeveelheid infrastructuur (wegen, aquaducten, …)
o … gigantisch snelle groei
o … hoge densiteit van zowel woningen als grootschalige monumenten

 Forum Romanum
= eerste politiek, religieuze en commerciële centrum van de stad
= gebied van tempels en bestuurlijke gebouwen die in elkaar overgaan