All rights reserved to: Prof. Ellen Wayenberg
BELEIDSKUNDE 2018-2019
Brenna
BPM 1e bach
0
, All rights reserved to: Prof. Ellen Wayenberg
Beleidskunde
H1: Beleid: Wablieft? .................................................................................................................... 3
Definiëren van (overheids-)beleid ..........................................................................................................
Classificeren en groeperen van beleid ...................................................................................................
H2: Beleidsactoren ....................................................................................................................... 9
Definiëren van beleidsactor ...................................................................................................................
Classificeren en groeperen van actoren .................................................................................................
H3: Beleidsinstrumenten .............................................................................................................13
Definiëren van beleidsinstrument ..........................................................................................................
Classificeren en groeperen van beleidsinstrumenten ............................................................................
H4: Beleidswetenschap................................................................................................................20
De beleidswetenschap getoetst .............................................................................................................
Probleem-georiënteerd? ....................................................................................................................
Multidisciplinair? ................................................................................................................................
Methodologisch ontwikkeld? .............................................................................................................
Theoretisch uitgebouwd?...................................................................................................................
Waardengeladen? ..............................................................................................................................
H5: Van beleidsfasen tot beleidscycli ...........................................................................................28
Beleidsproces/ -cyclus: conceptuele evolutie ........................................................................................
Betekenis voor beleidspraktijk ...............................................................................................................
Betekenis voor beleidswetenschap ........................................................................................................
H6: Agendasetting .......................................................................................................................34
Agendasetting – definitie .......................................................................................................................
Waarom komt een probleem (niet) op de agenda? – theorieën ...........................................................
Recente ontwikkelingen in onderzoek naar agendasetting ...................................................................
H7: Beleidsformulering ................................................................................................................40
Beleidsformulering – definitie ................................................................................................................
Wat verklaart de (uitkomst van) beleidsformulering – theorievorming ................................................
Recente ontwikkelingen in onderzoek naar beleidsformulering ...........................................................
H8: Beleidsbepaling .....................................................................................................................44
Beleidsbepaling – definitie .....................................................................................................................
Wat verklaart (het verloop van) beleidsbepaling – theorievorming ......................................................
Recente ontwikkelingen in onderzoek naar beleidsbepaling.................................................................
H9: Beleidsuitvoering ..................................................................................................................50
1
, All rights reserved to: Prof. Ellen Wayenberg
Beleidsuitvoering – definitie...................................................................................................................
Wat verklaart (het succes/falen van) beleidsbepaling – theorievorming ..............................................
Recente ontwikkelingen in onderzoek naar beleidsuitvoering ..............................................................
H10: Beleidsevaluatie ..................................................................................................................56
Beleidsevaluatie – definitie ....................................................................................................................
Wat verklaart (de focus op) beleidsevaluatie – theorievorming............................................................
Recente ontwikkelingen in onderzoek naar beleidsevaluatie................................................................
H11: Beleidsevolutie....................................................................................................................65
Beleidsevolutie – definitie ......................................................................................................................
Wat verklaart (het type van) beleidsevolutie – theorievorming ............................................................
Recente ontwikkelingen in onderzoek naar beleidsevolutie .................................................................
H12: Sustainable policies .............................................................................................................70
Wat is duurzaamheid? ............................................................................................................................
Duurzaam beleid?...................................................................................................................................
Toepassen van duurzaam beleid ............................................................................................................
Evalueren van duurzaam beleid .............................................................................................................
H13: Evidence-based policy making .............................................................................................75
Wat is evidence-based policy making (EBPM)?......................................................................................
‘Hard’ versus ‘soft’ evidence bij maken van beleid ................................................................................
Waarom gebruik EBPM?.........................................................................................................................
Nadelen en uitdagingen EBPM? .............................................................................................................
Toekomstige pistes EBPM? ....................................................................................................................
Richtvragen .................................................................................................................................81
Gastsessie 1: Björn Rzoska ...........................................................................................................89
Gastsessie 2: Martin Laffin ......................................................................................................... 101
2
, All rights reserved to: Prof. Ellen Wayenberg
Beleidsvoering van overheidswege kunnen benaderen (= typeren en contextualiseren) en
doorgronden (= verklaren en vergelijken)
Hoofdstuk 1: Beleid: Wablieft?
1.1 Definiëren van (overheids-)beleid
Stelling 1: “Alles wat de overheid doet, is beleid” 1
➔ Alles van operationeel (schoolsluiting na orkaan) tot interventies (campagne tegen
depressie) is beleid
➔ Mensen die in beweging komen
Stelling 2: “Het beleid van de overheid zit vervat in haar plannen”2
➔ Beleid is enkel plannen
Stelling 3: “Anything a government chooses to do or not to do”3
➔ Alles is beleid
➔ Actie ontmoet onze duurzame helden: gemeente kiest om niet/wel mee te doen + hoe
ver ze meegaan in verhaal
Stelling 4: “A public policy is a purposive course of action followed by an actor or a set of actors in
dealing with a problem or matter of concern”4
➔ Beleid is doelbewust handelen/ subjectieve aanpak
➔ Ook profit en non-profit
➔ Klemtoon op bekommernis en samenkomen van mensen voor een oplossing
Stelling 5: “A series of intentionally coherent decisions or activities taken or carried out by different
public – and sometimes private – actors whose resources, institutional links and interests vary with a
view to resolving in a targeted manner a problem that is politically defined as collective in nature. This
group of decisions and activities gives rise to formalized actions of a more or less restrictive nature
that are often aimed at modifying the behavior of social groups presumed to be at the root of, or able
to solve the collective problem to be resolved (target group) in the interest of the social groups who
suffer the negative effects of the problem in question (final beneficiaries).”5
➔ Overheid + (non-)profitactoren
➔ 1 of een serie van beslissingen
➔ Oplossing: veranderen van gedrag van mensen
1
Van de Graaf & Hoppe, 2000
2
Van de Graaf & Hoppe, 2000
3
Dye, 1972
4
Anderson, 1984
5
Knoepfel e.a., 2007
3
, All rights reserved to: Prof. Ellen Wayenberg
Gelijkenissen in definitie, Beleid…
1. = doelgericht handelen (doel kan ook achteraf vastgelegd worden)
2. = subjectief gedefinieerd
3. ≠ beslissing
4. + uitvoering = samenwerking en bevorderen van relaties tussen actoren
5. Overheidsbeleid: sleutelrol overheid ≠ exclusieve rol overheid
6. → (on)voorziene uitkomsten
Verschillen in definitie, Beleid…
1. = handelen; = plan tot handelen; = beiden?
2. Doeleinden en/of middelen?
3. Expliciet tijdselement?
Kernelementen van beleid
Colebatch:
1. Authority: in acht nemen van iemands autoriteit om beleid te voeren
2. Order: erkennen van een systeem van beleid voeren en een zekere consistentie in
gedragingen en attitudes
3. Expertise: om heersende problemen aan te pakken, zijn kennis en informatie vereist
Maddisson & Denniss:
‘government’ staat centraal in publieke
sector;
1. Autoritaire keuze (verticaal)
2. Gestructureerde interactie
(horizontaal)
Bij analyse van beleid zal je ofwel het
17
een ofwel het ander tegenkomen
Althaus:
1. ‘policy as authoritative choice’: want bevoegde politici maken bewuste keuzes tot optreden
van overheidswege
2. ‘policy as hypothesis’: want beleid voeren berust op veronderstellingen die (al dan niet)
uitkomen in realiteit
3. ‘policy as objective’: want bij het voeren van beleid staat idealiter een doordacht doel voorop
4
BELEIDSKUNDE 2018-2019
Brenna
BPM 1e bach
0
, All rights reserved to: Prof. Ellen Wayenberg
Beleidskunde
H1: Beleid: Wablieft? .................................................................................................................... 3
Definiëren van (overheids-)beleid ..........................................................................................................
Classificeren en groeperen van beleid ...................................................................................................
H2: Beleidsactoren ....................................................................................................................... 9
Definiëren van beleidsactor ...................................................................................................................
Classificeren en groeperen van actoren .................................................................................................
H3: Beleidsinstrumenten .............................................................................................................13
Definiëren van beleidsinstrument ..........................................................................................................
Classificeren en groeperen van beleidsinstrumenten ............................................................................
H4: Beleidswetenschap................................................................................................................20
De beleidswetenschap getoetst .............................................................................................................
Probleem-georiënteerd? ....................................................................................................................
Multidisciplinair? ................................................................................................................................
Methodologisch ontwikkeld? .............................................................................................................
Theoretisch uitgebouwd?...................................................................................................................
Waardengeladen? ..............................................................................................................................
H5: Van beleidsfasen tot beleidscycli ...........................................................................................28
Beleidsproces/ -cyclus: conceptuele evolutie ........................................................................................
Betekenis voor beleidspraktijk ...............................................................................................................
Betekenis voor beleidswetenschap ........................................................................................................
H6: Agendasetting .......................................................................................................................34
Agendasetting – definitie .......................................................................................................................
Waarom komt een probleem (niet) op de agenda? – theorieën ...........................................................
Recente ontwikkelingen in onderzoek naar agendasetting ...................................................................
H7: Beleidsformulering ................................................................................................................40
Beleidsformulering – definitie ................................................................................................................
Wat verklaart de (uitkomst van) beleidsformulering – theorievorming ................................................
Recente ontwikkelingen in onderzoek naar beleidsformulering ...........................................................
H8: Beleidsbepaling .....................................................................................................................44
Beleidsbepaling – definitie .....................................................................................................................
Wat verklaart (het verloop van) beleidsbepaling – theorievorming ......................................................
Recente ontwikkelingen in onderzoek naar beleidsbepaling.................................................................
H9: Beleidsuitvoering ..................................................................................................................50
1
, All rights reserved to: Prof. Ellen Wayenberg
Beleidsuitvoering – definitie...................................................................................................................
Wat verklaart (het succes/falen van) beleidsbepaling – theorievorming ..............................................
Recente ontwikkelingen in onderzoek naar beleidsuitvoering ..............................................................
H10: Beleidsevaluatie ..................................................................................................................56
Beleidsevaluatie – definitie ....................................................................................................................
Wat verklaart (de focus op) beleidsevaluatie – theorievorming............................................................
Recente ontwikkelingen in onderzoek naar beleidsevaluatie................................................................
H11: Beleidsevolutie....................................................................................................................65
Beleidsevolutie – definitie ......................................................................................................................
Wat verklaart (het type van) beleidsevolutie – theorievorming ............................................................
Recente ontwikkelingen in onderzoek naar beleidsevolutie .................................................................
H12: Sustainable policies .............................................................................................................70
Wat is duurzaamheid? ............................................................................................................................
Duurzaam beleid?...................................................................................................................................
Toepassen van duurzaam beleid ............................................................................................................
Evalueren van duurzaam beleid .............................................................................................................
H13: Evidence-based policy making .............................................................................................75
Wat is evidence-based policy making (EBPM)?......................................................................................
‘Hard’ versus ‘soft’ evidence bij maken van beleid ................................................................................
Waarom gebruik EBPM?.........................................................................................................................
Nadelen en uitdagingen EBPM? .............................................................................................................
Toekomstige pistes EBPM? ....................................................................................................................
Richtvragen .................................................................................................................................81
Gastsessie 1: Björn Rzoska ...........................................................................................................89
Gastsessie 2: Martin Laffin ......................................................................................................... 101
2
, All rights reserved to: Prof. Ellen Wayenberg
Beleidsvoering van overheidswege kunnen benaderen (= typeren en contextualiseren) en
doorgronden (= verklaren en vergelijken)
Hoofdstuk 1: Beleid: Wablieft?
1.1 Definiëren van (overheids-)beleid
Stelling 1: “Alles wat de overheid doet, is beleid” 1
➔ Alles van operationeel (schoolsluiting na orkaan) tot interventies (campagne tegen
depressie) is beleid
➔ Mensen die in beweging komen
Stelling 2: “Het beleid van de overheid zit vervat in haar plannen”2
➔ Beleid is enkel plannen
Stelling 3: “Anything a government chooses to do or not to do”3
➔ Alles is beleid
➔ Actie ontmoet onze duurzame helden: gemeente kiest om niet/wel mee te doen + hoe
ver ze meegaan in verhaal
Stelling 4: “A public policy is a purposive course of action followed by an actor or a set of actors in
dealing with a problem or matter of concern”4
➔ Beleid is doelbewust handelen/ subjectieve aanpak
➔ Ook profit en non-profit
➔ Klemtoon op bekommernis en samenkomen van mensen voor een oplossing
Stelling 5: “A series of intentionally coherent decisions or activities taken or carried out by different
public – and sometimes private – actors whose resources, institutional links and interests vary with a
view to resolving in a targeted manner a problem that is politically defined as collective in nature. This
group of decisions and activities gives rise to formalized actions of a more or less restrictive nature
that are often aimed at modifying the behavior of social groups presumed to be at the root of, or able
to solve the collective problem to be resolved (target group) in the interest of the social groups who
suffer the negative effects of the problem in question (final beneficiaries).”5
➔ Overheid + (non-)profitactoren
➔ 1 of een serie van beslissingen
➔ Oplossing: veranderen van gedrag van mensen
1
Van de Graaf & Hoppe, 2000
2
Van de Graaf & Hoppe, 2000
3
Dye, 1972
4
Anderson, 1984
5
Knoepfel e.a., 2007
3
, All rights reserved to: Prof. Ellen Wayenberg
Gelijkenissen in definitie, Beleid…
1. = doelgericht handelen (doel kan ook achteraf vastgelegd worden)
2. = subjectief gedefinieerd
3. ≠ beslissing
4. + uitvoering = samenwerking en bevorderen van relaties tussen actoren
5. Overheidsbeleid: sleutelrol overheid ≠ exclusieve rol overheid
6. → (on)voorziene uitkomsten
Verschillen in definitie, Beleid…
1. = handelen; = plan tot handelen; = beiden?
2. Doeleinden en/of middelen?
3. Expliciet tijdselement?
Kernelementen van beleid
Colebatch:
1. Authority: in acht nemen van iemands autoriteit om beleid te voeren
2. Order: erkennen van een systeem van beleid voeren en een zekere consistentie in
gedragingen en attitudes
3. Expertise: om heersende problemen aan te pakken, zijn kennis en informatie vereist
Maddisson & Denniss:
‘government’ staat centraal in publieke
sector;
1. Autoritaire keuze (verticaal)
2. Gestructureerde interactie
(horizontaal)
Bij analyse van beleid zal je ofwel het
17
een ofwel het ander tegenkomen
Althaus:
1. ‘policy as authoritative choice’: want bevoegde politici maken bewuste keuzes tot optreden
van overheidswege
2. ‘policy as hypothesis’: want beleid voeren berust op veronderstellingen die (al dan niet)
uitkomen in realiteit
3. ‘policy as objective’: want bij het voeren van beleid staat idealiter een doordacht doel voorop
4
