LEREN EN
ONDERWIJSZORGVRAGE
N
Samenvatting
2023-2034
,Deel 1: Zorg ingekaderd
Hoofdstuk 1: Zorgbeleid met betrekking tot onderwijszorgvragen
1. Continuüm van zorg in de leerlingenbegeleiding
Wat voorafging:
- 2000 = hervorming PMS en MST tot CLB
- 2003-2004 = Invoering ambt zorgcoördinator
- 2008 = Leerzorgkader
- 2015 = M-decreet (zorgcontinuüm) Meer oog voor
zorg en welbevinden voor
- 2017 = Invoering ON (in plaats van GON/ION) leerlingen
- 2018 = Decreet leerlingenbegeleiding
- 2023 = Ondersteuningsnetwerken (Decreet Leersteun)
Zorgcontinuüm:
- Nood aan een gemeenschappelijke visie en samenwerking tussen verschillende actoren
(scholen, CLB’s, leersteuncentra …) = voorwaarden om kwaliteitsvolle en haalbare
ondersteuning te bieden aan leerlingen en hun context
- Respect voor de autonomie en eigenheid van de scholen en de vrijheid van het
pedagogisch project
- School structureert leerlingenzorg = duidelijk voor alle betrokkenen welke maatregelen
er genomen worden voor alle leerlingen en leerlinge n met specifieke noden
Schematische voorstelling:
0) Fase 0: brede basiszorg
- Vanuit universal disign visie = kwaliteitsvol afgestemd onderwijs en zorg voor
alle leerlingen
- Stap 1: verzamelen en noteren van leerlingengegevens
o Analyseren van toetsen
o Observeren van leerlingen en het effect van het eigen gedrag
o Praten met collega’s (klassenraad)
o Praten met leerlingen
o Praten met ouders
- Stap 2: benoemen van de onderwijsbehoeften van leerlingen
, - Stap 3: Signaleren van leerlingen die extra begeleiding nodig hebben
1) Fase 1: verhoogde zorg
- Stap 4: voor de leerlingen die extra begeleiding nodig hebben: wat zijn hun
onderwijsbehoeften
- Stap 4a: welke doelen willen we bereiken met deze leerling
- Stap 4b: wat heeft deze leerling nodig om dit doel te bereiken
- Stap 5: clusteren van leerlingen met vergelijkbare onderwijsbehoeften in een
subgroep
- Stap 6: opstellen, uitvoeren en evalueren van een plan voor de subgroepen,
rekening houdend met het plan voor de hele klas
2) Fase 2: uitbreiding van zorg
3) Fase 3: individueel aangepast curriculum (IAC) – OV4
1.1 Zorg begint bij brede basiszorg
- De school stimuleerd de ontwikkeling van alle leerlingen
- Via een krachtige leeromgeving en universal design thinking (UDL)
- Men werkt proactief en preventief = eventuele zorgvragen en problemen kunnen
vermeden worden
- Actief werken aan het verminderen van risicfactoren en versterken van de
beschermende factoren
- Systematisch opvolgen van leerlingen
- Volgens zorgvisie
- Regie en uitvoering ligt bij de school maar kan beroep doen op CLB en pedagogische
begeleiding
1.1.1 Leerlingenvolgsystemen in het algemeen
- Nederland = CITO (Centraal Instituut voor Toetsontwikkeling) reeds in 1987 gestart
- Vlaanderen = sterk in opkomst (vooral LVS-VCLB) sinds eind vorige eeuw
- Centrum voor ervaringsgericht onderwijs (CEGO)
Leerlingenvolgsysteem (LVS) gekaderd binnen visies rond zorgverbreding,
zorgverbredingsinstrument die de school- en het CLB-team hanteren bij het begeleiden van
leerlingen
- Hefboomfunctie voor kwaliteitsverbetering in het basisonderwijs
- Samen met aanvullende omkadering en andere zorgverbredingsmaatregelen
eventuele problemen van leerlingen vroeger duidelijk maken
Zorgverbreding is NIET:
- Bewijzen hoe goed de school is
- Leerkrachtenevaluatie
- Opbrengst meten (product)
- Leerstofbewaking (zijn alle leerstofonderdelen uit de hoofdvakken wel aan bod
gekomen)
- Alles moet altijd weer anders, of niet meer in
Zorgverbreding is WEL:
- Aandacht voor ALLE kinderen
- Alle ontwikkelingsdomeinen (lichamelijk, cognitief, dynamisch-emotioneel)
- Continue ontwikkeling met aandacht voor ontwikkelingsperiodes
- Teamwork (zorgcoördinatie en leerkrachten)
- Preventie en hulpverlening
Zorgbreed werken: Planmatig:
- Volgens een systematiek (signaleren, analyseren, overleg, handelen, evalueren)
- Speelt zich op drie niveaus af = kind, klas en school
Omschrijving en situereing van het leerlingenvolgsysteem:
1) Situering
- Hulpmiddel tot zorgverbreding
, - Klasleraar de spilfiguur
2) Omschrijving
- Zorgverbredingsinstrument die de school- en het CLB-team hanteren bij het
begeleiden van leerlingen
o Brengt systematiek aan
o Geeft aan hoe je best naar kinderen kijkt om hen te volgen en tijdig
moeilijkheden op te merken
o Leert systematisch gesignaleerde problemen analyseren
o Geeft de plaats en de functie van het leerlingenoverleg aan (MDO, cel
leerlingenbegeleiding…)
o Biedt een waaier van aanpakmogelijkheden, aangepast aan de specifieke
behoeften van elk kind
- Het LVS is een hulpmiddel/systeem dat toelaat om
o De (schoolse) ontwikkeling van alle kinderen regelmatig gedurende de
gehele schoolloopbaan in kaart te brengen
o Aan de hand van gestandaardiseerde meetinstrumenten
o Op die wijze kunnen tijdig aangepaste maatregelen worden getroffen voor
(groepen van) kinderen die (dreigen) niet (langer) optimaal (te) profiteren
van het onderwijsaanbod
- Met andere woorden is het LVS
o Een verzameling van meetinstrumenten
o Die een lange termijn evaluatie op uiteenlopende leerinhouden mogelijk
maken
o Van zowel individuele leerlingen als groepen leerlingen
- Vijf stappen in het planmatig werken
o Signaleren
o Analyseren
o Overleg
o Handelen
o Evalueren
- De drie noodzakelijke componenten
o Signaleren = vorderingen van de individuele leerlingen en leerlinggroepen
continu volgen en registreren gedurende een langere periode (Wat, hoe,
hoelang, observaties …)
o Analyseren = ten aanzien van leerbedreigde kinderen bijkomende
aanwijzingen geven en instrumenten om het leerprobleem verder te
onderzoeken (sterke en zwakke kanten, foutenanalyse, hypothesen)
o Handelen = suggesties, aanwijzingen met de bedoeling de gesignaleerde
tekorten bij de leerbedreigde leerlingen te remediëren (individueel
remediëringsplan, evalueren, bijsturen…)
3) Verschillende domeinen
- Sociaal
- Motorisch
- Emotioneel
- Cognitief
1.1.2 Kleuter-leerlingenvolgsystemen
- LVS het sterkst uitgewerkt in lager onderwijs
- Volg- en meetsystemen voor het kleuteronderwijs die toelaten kleuters met een zekere
regelmaat te evalueren en vroegtijdig bijkomende maatregelen te treffen voor zij die
dreigen uit te vallen of ontwikkelelingsbedreigd lijken
Centrum ervaringsgericht onderwijs: drie invalshoeken:
1) Aanpak
- Zorgvuldig kijken leerkracht en antwoord (+)
- Uitspraken over ‘hoe’, geen sluitende garantie voor de effecten (-)
Vb. rijke klasomgeving met veel materiaal, gevarieerd aanbod van activiteiten,
gemotiveerde leerkracht, duidelijke grenzen
2) Effectiviteit
ONDERWIJSZORGVRAGE
N
Samenvatting
2023-2034
,Deel 1: Zorg ingekaderd
Hoofdstuk 1: Zorgbeleid met betrekking tot onderwijszorgvragen
1. Continuüm van zorg in de leerlingenbegeleiding
Wat voorafging:
- 2000 = hervorming PMS en MST tot CLB
- 2003-2004 = Invoering ambt zorgcoördinator
- 2008 = Leerzorgkader
- 2015 = M-decreet (zorgcontinuüm) Meer oog voor
zorg en welbevinden voor
- 2017 = Invoering ON (in plaats van GON/ION) leerlingen
- 2018 = Decreet leerlingenbegeleiding
- 2023 = Ondersteuningsnetwerken (Decreet Leersteun)
Zorgcontinuüm:
- Nood aan een gemeenschappelijke visie en samenwerking tussen verschillende actoren
(scholen, CLB’s, leersteuncentra …) = voorwaarden om kwaliteitsvolle en haalbare
ondersteuning te bieden aan leerlingen en hun context
- Respect voor de autonomie en eigenheid van de scholen en de vrijheid van het
pedagogisch project
- School structureert leerlingenzorg = duidelijk voor alle betrokkenen welke maatregelen
er genomen worden voor alle leerlingen en leerlinge n met specifieke noden
Schematische voorstelling:
0) Fase 0: brede basiszorg
- Vanuit universal disign visie = kwaliteitsvol afgestemd onderwijs en zorg voor
alle leerlingen
- Stap 1: verzamelen en noteren van leerlingengegevens
o Analyseren van toetsen
o Observeren van leerlingen en het effect van het eigen gedrag
o Praten met collega’s (klassenraad)
o Praten met leerlingen
o Praten met ouders
- Stap 2: benoemen van de onderwijsbehoeften van leerlingen
, - Stap 3: Signaleren van leerlingen die extra begeleiding nodig hebben
1) Fase 1: verhoogde zorg
- Stap 4: voor de leerlingen die extra begeleiding nodig hebben: wat zijn hun
onderwijsbehoeften
- Stap 4a: welke doelen willen we bereiken met deze leerling
- Stap 4b: wat heeft deze leerling nodig om dit doel te bereiken
- Stap 5: clusteren van leerlingen met vergelijkbare onderwijsbehoeften in een
subgroep
- Stap 6: opstellen, uitvoeren en evalueren van een plan voor de subgroepen,
rekening houdend met het plan voor de hele klas
2) Fase 2: uitbreiding van zorg
3) Fase 3: individueel aangepast curriculum (IAC) – OV4
1.1 Zorg begint bij brede basiszorg
- De school stimuleerd de ontwikkeling van alle leerlingen
- Via een krachtige leeromgeving en universal design thinking (UDL)
- Men werkt proactief en preventief = eventuele zorgvragen en problemen kunnen
vermeden worden
- Actief werken aan het verminderen van risicfactoren en versterken van de
beschermende factoren
- Systematisch opvolgen van leerlingen
- Volgens zorgvisie
- Regie en uitvoering ligt bij de school maar kan beroep doen op CLB en pedagogische
begeleiding
1.1.1 Leerlingenvolgsystemen in het algemeen
- Nederland = CITO (Centraal Instituut voor Toetsontwikkeling) reeds in 1987 gestart
- Vlaanderen = sterk in opkomst (vooral LVS-VCLB) sinds eind vorige eeuw
- Centrum voor ervaringsgericht onderwijs (CEGO)
Leerlingenvolgsysteem (LVS) gekaderd binnen visies rond zorgverbreding,
zorgverbredingsinstrument die de school- en het CLB-team hanteren bij het begeleiden van
leerlingen
- Hefboomfunctie voor kwaliteitsverbetering in het basisonderwijs
- Samen met aanvullende omkadering en andere zorgverbredingsmaatregelen
eventuele problemen van leerlingen vroeger duidelijk maken
Zorgverbreding is NIET:
- Bewijzen hoe goed de school is
- Leerkrachtenevaluatie
- Opbrengst meten (product)
- Leerstofbewaking (zijn alle leerstofonderdelen uit de hoofdvakken wel aan bod
gekomen)
- Alles moet altijd weer anders, of niet meer in
Zorgverbreding is WEL:
- Aandacht voor ALLE kinderen
- Alle ontwikkelingsdomeinen (lichamelijk, cognitief, dynamisch-emotioneel)
- Continue ontwikkeling met aandacht voor ontwikkelingsperiodes
- Teamwork (zorgcoördinatie en leerkrachten)
- Preventie en hulpverlening
Zorgbreed werken: Planmatig:
- Volgens een systematiek (signaleren, analyseren, overleg, handelen, evalueren)
- Speelt zich op drie niveaus af = kind, klas en school
Omschrijving en situereing van het leerlingenvolgsysteem:
1) Situering
- Hulpmiddel tot zorgverbreding
, - Klasleraar de spilfiguur
2) Omschrijving
- Zorgverbredingsinstrument die de school- en het CLB-team hanteren bij het
begeleiden van leerlingen
o Brengt systematiek aan
o Geeft aan hoe je best naar kinderen kijkt om hen te volgen en tijdig
moeilijkheden op te merken
o Leert systematisch gesignaleerde problemen analyseren
o Geeft de plaats en de functie van het leerlingenoverleg aan (MDO, cel
leerlingenbegeleiding…)
o Biedt een waaier van aanpakmogelijkheden, aangepast aan de specifieke
behoeften van elk kind
- Het LVS is een hulpmiddel/systeem dat toelaat om
o De (schoolse) ontwikkeling van alle kinderen regelmatig gedurende de
gehele schoolloopbaan in kaart te brengen
o Aan de hand van gestandaardiseerde meetinstrumenten
o Op die wijze kunnen tijdig aangepaste maatregelen worden getroffen voor
(groepen van) kinderen die (dreigen) niet (langer) optimaal (te) profiteren
van het onderwijsaanbod
- Met andere woorden is het LVS
o Een verzameling van meetinstrumenten
o Die een lange termijn evaluatie op uiteenlopende leerinhouden mogelijk
maken
o Van zowel individuele leerlingen als groepen leerlingen
- Vijf stappen in het planmatig werken
o Signaleren
o Analyseren
o Overleg
o Handelen
o Evalueren
- De drie noodzakelijke componenten
o Signaleren = vorderingen van de individuele leerlingen en leerlinggroepen
continu volgen en registreren gedurende een langere periode (Wat, hoe,
hoelang, observaties …)
o Analyseren = ten aanzien van leerbedreigde kinderen bijkomende
aanwijzingen geven en instrumenten om het leerprobleem verder te
onderzoeken (sterke en zwakke kanten, foutenanalyse, hypothesen)
o Handelen = suggesties, aanwijzingen met de bedoeling de gesignaleerde
tekorten bij de leerbedreigde leerlingen te remediëren (individueel
remediëringsplan, evalueren, bijsturen…)
3) Verschillende domeinen
- Sociaal
- Motorisch
- Emotioneel
- Cognitief
1.1.2 Kleuter-leerlingenvolgsystemen
- LVS het sterkst uitgewerkt in lager onderwijs
- Volg- en meetsystemen voor het kleuteronderwijs die toelaten kleuters met een zekere
regelmaat te evalueren en vroegtijdig bijkomende maatregelen te treffen voor zij die
dreigen uit te vallen of ontwikkelelingsbedreigd lijken
Centrum ervaringsgericht onderwijs: drie invalshoeken:
1) Aanpak
- Zorgvuldig kijken leerkracht en antwoord (+)
- Uitspraken over ‘hoe’, geen sluitende garantie voor de effecten (-)
Vb. rijke klasomgeving met veel materiaal, gevarieerd aanbod van activiteiten,
gemotiveerde leerkracht, duidelijke grenzen
2) Effectiviteit
