Samenvatting 2.17 onderdeel E Keel-, neus en oorafwijkingen

2.17: stoornissen in groei en ontwikkeling: onderdeel E: keel-neus en oorafwijkingen
 Vakgebied KNO
o Bezigheden:
 Functie en afwijkingen zintuigen en orgaansystemen: gehoor en
evenwicht, reuk een smaak, neus en ademhaling, slikken en spreken,
mondholte, farynx, larynx, speekselklieren en hals.
o Raakvlakken met:
 Tandheelkunde en kaakchirurgie: slikklachten,
mondholtepathologie en oncologie.
 Gastro-enterologie: slikstoornissen
 Neurologie: duizeligheid, slikstoornissen, spraak- en taalstoornissen
 Longziekten: tracheapathologie
 Plastische chirurgie: esthetische en reconstructieve chirurgie

1. de basale anatomie en fysiologie van de farynx.
 Anatomie farynx en speekselklieren
o Farynx: naso-/epi-, oro- en hypofarynx.
 Aan zijkant nasopharynx: uitmonding buis van Eustachius.
 Ring van Waldeyer rond farynx, bestaande uit: neusamandel
(adenoïd), keelamandelen (tonsillae palatinae), tongamandel
(tonsilla lingualis), lymfefollikeels aan achtere- en zijkant oro- een
nasofarynx.
 Hoeveelheid lymfatisch weefsel rond geboorte klein, toename 5-10 en daarna weer afname.
o Tijdens embryonale ontwikkeling: vorming van buis van Eustachius, schildklier en thymus. Bij overblijvende resten van
kieuwzakken- en spleten ontstaan cysten en fistels.
o Functie farynx: transportfunctie ingeademde lucht, voeding, speeksel.
 Spraak: resonantieruimte door afsluiting van nasofarynx met palatum molle.
 Smaak: via prikkeling van reukzintuig, smaakpapillen en tastzin.

2. De etiologie en symptomen van afwijkingen van de pharynx (infecties en maligne tumoren)
 Infecties keel- en neusamandelen
o Tonsilitis (infectie keelamandelen)  meestal door betahemolytische streptokokken.
 Symptomen: pijnlijke keel, slikklachten, soms uitstralende pijn naar oren, koorts, foetor ex ore, vergrote lymfeklieren
in de hals, rode/gezwollen tonsillen met fibrineus beslag of witgele pus.
 Behandeling: rust, pijnstilling, vochtinname. Antibiotica is overbodig (tenzij nier/hartklepaandoeningen bij kinderen).
 Tonsilitis wordt heftiger door peritonsillair abces  draineren/punctueren/tonsillectomie.
o Chronische tonsillitis
 Symptomen: terugkerende klachten van keelepijn.
 Fibrotische tonisillen met pus of besslag dat uit crypten van tonsil komt bij palpatie.
o Infecties van tonsilleen op kinderleeftijd zorgt voor immunologische weerstand.
 Zeer frequent?  vaak probleem met debris in crypten / immuundeficiëntie.
o Indicaties tonsillectomie kinderen
 Bij 3/4x in een winterseizoen infectie of na 2 weeks antibiotica kuur een terugkerendee tonsillitis.
 Obstructief slaapapneusyndroom.
o Indicaties tonsillectomie volwassenen
 Recidiverende tonsillitis
 Bovenste luchtweginfectie en chronische tonsillitis (met keelpijn en moeheid).
 Erythema multiforme, nier- en gewrichtsontsteking
o Adenoitis (ontsteking neusamandel) en adenoïd hypertrofie
 Kinderen tot 5
 Na 12e levensjaar weinig adenoïd weefsel over.
 Symptomen: lastige neusademhaling met open-mondademhaling een snurken, purulente rhinitis, otitis media met
effusie (OME), otitis media acute (OMA)
 Behandeling: adenotomie.
 Bij volwassenen  biopt voor uitsluiting maligniteit.
 Maligne tumoren
o Naso-, oro- en hypofarynxcarcinomen metastaseren vaak (50%) naar halsklieren.
o Vooral plaveiselcarcinomen (ook speekselkliercarcinoom, sarcoom, lymfoom).
 Nasofarynxcarcinoom in China/Noord-Afrika.
 Etiologie: eten rauwe vis, open vuur in woning en EBV.
 Behandeling: radiotherapie, chemotherapie.
 Alleen chirurgie bij halskliermetastasen.
o Orofarynx-, hypofarynxcarcinomen en mondholtecarcinomen
 Door alcohol- en nicotinegebruik of HPV-16 bij jongere patiënten.
 Symtpomen: brok in keel, foetor ex oree, slikklachten, keelpijn, uitstraling naar hals en oor.
 Orofarynxcarcinoom  deel mandibula of segmentale mandibula resectie vaak nodig. Soms met laser of
operatierobot tumor verwijderen.
 Hypofarynxtumor  vaak ook laryngectomie om slikproblemen te voorkomen.
o Tumoren tonsillen
 Goed zichtbaar bij tongbasiscarcinoom door palpatie.
 Behandeling kleine tumoren: radiotherapie, chirurgie.

,  Behandeling grote tumoren: operatie en nabestraling i.c.m. chemo- en radiotherapie.
 Tegenwoordig vaker monoklonaal antilichaam tegen EGFR-receptor (cetuximab) met radiotherapie.
o Indeling halsklieren
 Level 1-6
 Halsklierdissectie in vorm van verwijdering van allemaal (radicale
halsklierdissectie) of deel (selectieve halsklierdissectie).
1. de basale anatomie en fysiologie van de larynx, neus en neusbijholten, gehoor en evenwichtsorgaan.
 Larynx = strottenhoofd, omgeven door kraakbenig skelet: cartilago cricoideus en thyroideus.
o Bovenkant verbinding met hyoïd
o Onderkant verbinding met trachea
o Aanwezigheeid stemplooien die hechten aan achterkant kraakbeen en met epiglottis
verbonden zijn.
 Kruispunt van adem- en voedselweg.
o Functies: stemgeven, beschermen luchtweg bij slikken, afsluiten van luchtweg voor druk
bij hoesten.
 Klachten bij larynxpathologie:
o Stem- en ademhaling (heesheid, hoesten, dyspnoe, stridor)
o Slikfunctie (aspiratie en dysfagie)
 Congenitale afwijking larynx en trachea
o Keles en cysten
2. De etiologie en symptomen van afwijkingen van de larynx (infecties en maligne tumoren)
 Stemstoornis:
o Stemplooien zorgen normaal ervoor dat de uitademingslucht in trilling wordt gebracht en trilling zorgt voor klanken in mond-
neus- en keelholte.
o Tumoren, poliepen, knobbeltjes, cysten, fissuren en papillomen zorgen voor heesheid.
 Vooral stembandirritatie door verkeerd stemgebruik, kuchen, schrapen, hoesten, alcohol, chronische infectie
bovensteluchtweg.
 Articulatiestoornissen en afwijkend mondgedrag:
o Voor spreken: larynx en aanzetstuk (mond-, neus- en keelholte nodig).
o Mondademhaling kan leiden tot chronische infecties van bovenste luchtwegen, smal en gotisch palatum en interdentaal
tonggedrag.
o Interdentaal/afwijkend tonggedrag kan leiden tot articulatiestoornissen zoals slissen.
 Articulatiestoornissen meestal door verkeerd gebruik van articulatieorganen.
 Bij volwassenen na chirurgische ingrepen in mond- of keelgebied articulatieproblemen.
 Stotteren:
o Vooral mannen.
o In vele vormen: herhalingen, verlengingen, blokkades, veelvuldig gebruik van tussenwerpsels ene stopwoorden.
o Primair/fysiologisch: herstelt meestal spontaan.
o Secundair: persoon is zich re bewust van en laat gedrag door stotteren beïnvloeden en kans dat het verdwijnt is klein.
o Broddelen: te snel, slordig (inslikken van woorden en lettergrepen) en slechte grammaticale opbouw van zinnen.
 Larynxinfecties
o Epiglottitis: zeldzaam, infectie strottenklep.
 Etiologie: bacterie haemophilus influenzae.
 Symptomen: bleek, ziek, ernstig bemoeilijkte ademhaling, rechtop zitten, kwijlen en niet kunnen slikken.
 Behandeling: acute opname meet intubatie of tracheotomie en toediening van antibiotica.
 Tegenwoordig vaccinatie tegen haemophilus influenzae type b.
o Acute laryngitis en laryngotracheobronchitis
 Symptomen: minder ernstig want virale infectie een zwelling is minder prominent, minder koorts.
 Vooral hoesten en stridor (gierend geluid bij ademen).
 Behandeling: stomen, antibiotica of opname.
 Stemplooiverlamming
o Innervatie stemnplooi door n. reccurrens (aftakking n. vagus0>
o Etiologie:
 Mogelijk stoornis in verloop van n. vagus en recurrens.
 Pathologie van schedelbasis, hals of bovenste mediastinum als oorzaak.
 Iatrogeen door schildklier of thoraxchirurgie.
o Unilaterale verlamming: heesheid doordat stemspleet niet gesloten kan worden.
 Geen herstel stemspleet  operatief fixeren van verlamde stemplooi.
o Bilaterale verlamming: afonie wanneer stemplooien ver uit elkaar staan of stridor wanneer stemplooien in mediaanlijn
gefixeerd staan.
 Bij stridor een tracheotomie om stridor en dyspneu te verminderen.
 Sliktstoornissen (dysfagie)
o Slikken: larynxheffing, afsluiting palatum, farynx-tongbasis contact, faryngeale contractie en relaxatie bovenste
slokdarmsfincter.
o Etiologie
 Slikstoornissen bij geriatrische patiënten door verminderde spierfunctie, reflexen en coördinatie  risico op
pneumonie.
 Anatomische afwijkingen kunnen leiden tot slikstoornissen.
 Zenuwletsel van n. vagus door tumoren, operaties of radiotherapie.
o In zeldzame gevallen chirurgie als behandeling, meestal logopedie.
 Wurgreflex (kokhalsreflex)