Psychologische gespreksvoering
Een basis voor hulpverlening
Hoofdstuk 1 t/m 8
Samenvatting voor het vak basisvaardigheden professionele gespreksvoering (PG)
dat wordt gegeven in het vierde blok in jaar 2 van psychologie aan de Universiteit
Utrecht voor sociale, gezondheids- en organisatiepsychologie. De samenvatting is
gebaseerd op het boek Psychologische Gespreksvoering: een basis voor
hulpverlening van Lang en van der Molen (2012). De samenvatting bevat het hele
boek: hoofdstuk 1 t/m 8. Alle belangrijke begrippen zijn gemarkeerd en waar nodig zijn
plaatjes toegevoegd ter verduidelijking.
, H1 Inleiding
Het doel van het boek is om inzicht te verschaffen in de processen die een rol spelen bij
het voeren van hulpverleningsgesprekken en mensen in te leren zien welke invloed het
gedrag van de hulpverlener heeft op de cliënt.
H2 De gezindheid van de hulpverlener
Het diagnose-receptgesprek: nadat de hulpverlener een diagnose stelt, komt het recept
(de oplossing voor het probleem) tot stand. Hierbij komen de individuele normen en
waarden van een cliënt niet tot zijn recht.
De diagnose-receptmethode heeft als nadeel dat het belang van de hulpverlener om
deskundig te lijken leidt tot een doelgerichte, eenvoudige aanpak van problemen. Vaak
wordt deze aanpak niet opgevolgd door de cliënt. Deze directieve en objectiverende
benadering heeft daarom vaak geen voorkeur bij cliënten.
Het samenwerkingsmodel
De cliënt moet zelf met een oplossing voor zijn probleem komen, de hulpverlener wil de
cliënt actief betrekken bij het oplossen van het probleem. Quasi-manipulatie wordt soms
gebruikt om een cliënt op het verkeerde been te zetten en zo zelf na te laten denken.
H3 De cliëntgerichte benadering
In de cliëntgerichte benadering staat de cliënt centraal als uniek individu met
kenmerkende eigenschappen en een eigen wijze van denken en voelen. De hulpverlener
richt zich primair op de persoonlijke kant van de cliënt.
Rogers’ cliëntgerichte benadering
Rogers legde de nadruk op zelfactualisatie (de neiging om als mens het beste uit jezelf te
halen). Hiervoor heeft men sociale verbondenheid met anderen nodig. Ervaring
(veranderingen in de kwaliteit van het eigen beleven) speelt hierbij een grote rol. De
optimale vorm van ervaren zal vanzelf plaatsvinden als de omstandigheden gunstig zijn.
Deze gunstige omstandigheden bestaan uit onconditionele positieve waardering. Dit
betekent dat een persoon zonder voorwaarden geaccepteerd wordt.
Hoe ontstaan problemen?
Rogers stelt dat problemen veroorzaakt worden door de omgeving. Conditionele
waardering gaat om voorwaardelijke zorg en aandacht, waarbij men de persoon niet
accepteert om zichzelf, maar de acceptatie afhankelijk is van ‘goed gedrag van de
persoon. Dit zorgt ervoor dat een persoon niet zichzelf kan zijn, wat incongruentie
veroorzaakt.
Volgens Rogers moet de hulpverlener om cliënten met hun problemen te helpen
compenserend gedrag vertonen om factoren die de zelfactualisering belemmeren tegen
te gaan. De hulpverlener moet hiervoor aan 3 voorwaarden voldoen: volledige acceptatie
van de cliënt, echtheid, authenticiteit en transparantie en empathie.
Kritiek op Rogers
1) Rogers is te optimistisch: Rogers stelt dat zelfactualisatie onder gunstige
omstandigheden vanzelf tot stand komt, maar psychologen uit de leertheoretische hoek
vinden dit te optimistisch. Zij benadrukken dat een persoon actief gestimuleerd en
gecorrigeerd moet worden in het leerproces.
2) Rogers gaat er ook vanuit dat cliënten over zichzelf na kunnen denken en gevoelens
en gedachten kunnen verwoorden, terwijl niet iedereen dit kan. Soms is het beter om als
hulpverlener het goede voorbeeld te geven.
3) Rogers stelt ook dat wanneer een mens onvoorwaardelijk geaccepteerd wordt, men
vanzelf zal uitgroeien tot een sociaal voelende en handelde burger. Wanneer je de ruimte
Een basis voor hulpverlening
Hoofdstuk 1 t/m 8
Samenvatting voor het vak basisvaardigheden professionele gespreksvoering (PG)
dat wordt gegeven in het vierde blok in jaar 2 van psychologie aan de Universiteit
Utrecht voor sociale, gezondheids- en organisatiepsychologie. De samenvatting is
gebaseerd op het boek Psychologische Gespreksvoering: een basis voor
hulpverlening van Lang en van der Molen (2012). De samenvatting bevat het hele
boek: hoofdstuk 1 t/m 8. Alle belangrijke begrippen zijn gemarkeerd en waar nodig zijn
plaatjes toegevoegd ter verduidelijking.
, H1 Inleiding
Het doel van het boek is om inzicht te verschaffen in de processen die een rol spelen bij
het voeren van hulpverleningsgesprekken en mensen in te leren zien welke invloed het
gedrag van de hulpverlener heeft op de cliënt.
H2 De gezindheid van de hulpverlener
Het diagnose-receptgesprek: nadat de hulpverlener een diagnose stelt, komt het recept
(de oplossing voor het probleem) tot stand. Hierbij komen de individuele normen en
waarden van een cliënt niet tot zijn recht.
De diagnose-receptmethode heeft als nadeel dat het belang van de hulpverlener om
deskundig te lijken leidt tot een doelgerichte, eenvoudige aanpak van problemen. Vaak
wordt deze aanpak niet opgevolgd door de cliënt. Deze directieve en objectiverende
benadering heeft daarom vaak geen voorkeur bij cliënten.
Het samenwerkingsmodel
De cliënt moet zelf met een oplossing voor zijn probleem komen, de hulpverlener wil de
cliënt actief betrekken bij het oplossen van het probleem. Quasi-manipulatie wordt soms
gebruikt om een cliënt op het verkeerde been te zetten en zo zelf na te laten denken.
H3 De cliëntgerichte benadering
In de cliëntgerichte benadering staat de cliënt centraal als uniek individu met
kenmerkende eigenschappen en een eigen wijze van denken en voelen. De hulpverlener
richt zich primair op de persoonlijke kant van de cliënt.
Rogers’ cliëntgerichte benadering
Rogers legde de nadruk op zelfactualisatie (de neiging om als mens het beste uit jezelf te
halen). Hiervoor heeft men sociale verbondenheid met anderen nodig. Ervaring
(veranderingen in de kwaliteit van het eigen beleven) speelt hierbij een grote rol. De
optimale vorm van ervaren zal vanzelf plaatsvinden als de omstandigheden gunstig zijn.
Deze gunstige omstandigheden bestaan uit onconditionele positieve waardering. Dit
betekent dat een persoon zonder voorwaarden geaccepteerd wordt.
Hoe ontstaan problemen?
Rogers stelt dat problemen veroorzaakt worden door de omgeving. Conditionele
waardering gaat om voorwaardelijke zorg en aandacht, waarbij men de persoon niet
accepteert om zichzelf, maar de acceptatie afhankelijk is van ‘goed gedrag van de
persoon. Dit zorgt ervoor dat een persoon niet zichzelf kan zijn, wat incongruentie
veroorzaakt.
Volgens Rogers moet de hulpverlener om cliënten met hun problemen te helpen
compenserend gedrag vertonen om factoren die de zelfactualisering belemmeren tegen
te gaan. De hulpverlener moet hiervoor aan 3 voorwaarden voldoen: volledige acceptatie
van de cliënt, echtheid, authenticiteit en transparantie en empathie.
Kritiek op Rogers
1) Rogers is te optimistisch: Rogers stelt dat zelfactualisatie onder gunstige
omstandigheden vanzelf tot stand komt, maar psychologen uit de leertheoretische hoek
vinden dit te optimistisch. Zij benadrukken dat een persoon actief gestimuleerd en
gecorrigeerd moet worden in het leerproces.
2) Rogers gaat er ook vanuit dat cliënten over zichzelf na kunnen denken en gevoelens
en gedachten kunnen verwoorden, terwijl niet iedereen dit kan. Soms is het beter om als
hulpverlener het goede voorbeeld te geven.
3) Rogers stelt ook dat wanneer een mens onvoorwaardelijk geaccepteerd wordt, men
vanzelf zal uitgroeien tot een sociaal voelende en handelde burger. Wanneer je de ruimte
