Anglo-Amerikaanse Rechtsstelsels
Algemene inleiding
Civil law en Common law
Anglo-Amerikaans recht behoort tot de ‘common-law’ groep.
Onderscheid tussen ‘civil law’ en ‘common law’ goed kennen
Civil law:
• Overkoepelende term voor continentaal-Europes recht
o Cf. Corpus iuris civilis van Justinianus (6e eeuw)
o Beslissende invloed van receptie Romeins recht
▪ 12e eeuw: nieuwe start van het onderwijs en de studie van Romeins
recht in Bologna
▪ Studie Romeins recht: Mensen uit de intellectuele elite gingen naar
Bologna om hier rechten te studeren.
▪ Verspreiding in landen van herkomst van de studenten
o Gerationaliseerde structuur van regels
▪ Rechtspracticus moet binnen dit systeem tot oplossingen komen
voor juridische problemen
• Eigenheid: Alle landen worden gekenmerkt door een eigen
gerationaliseerde structuur van regels die een coherent
systeem vormen
• Probleem: Zoeken naar oplossing die coherent is met de rest
van het systeem
▪ Versterkt door de codificatiebewegingen in de 18e en 19e eeuw
o Gemeenschappelijke systematiek maar geen identiek positiefrechtelijk
stelsel
▪ Verschillen per rechtsstelsel (bv. Frans recht, Duits recht)
▪ Wel dezelfde systematische denkwijze langs deductieve weg: van
het algemene (de wet) naar het bijzondere (zie ook codificaties)
▪ Sterke gemeenschappelijke wetenschappelijke beoefening
▪ Begrijpelijk voor de beoefenaars uit verschillende landen, ondanks
de verschillen
(ook door grote invloed van Frans of Duits moederrecht)
• Daarnaast wordt ‘civil law’ ook gebruikt voor burgerlijk recht als rechtsdomein
→ aandachtig zijn voor de context waarin ‘civil law’ wordt gebruikt
Pagina 1 van 83
Eliza Nielandt 2024
,Common law:
• Overkoepelende term voor Anglo-Amerikaans recht
< na 1066 het gemeen recht in Engeland, gezamenlijk voor gehele
bevolking (infra)
▪ 1066: Battle of Hassings
o Voornamelijk een vanuit de casuïstiek gegroeid stelsel
o Gekenmerkt door inductief redeneren: van het bijzondere (het
praktijkgeval) naar het algemene
o Historische continuïteit (gedurende meer dan negen eeuwen; geen grote
breekpunten) en zelfstandigheid van de rechtsontwikkeling
▪ Meer dan 9 eeuwen hebben we geen grote breekpunten. Dit is
ontzettend lang (vooral ten aanzien van andere rechtsstelsels).
o Bottom up
• Ook gebruikt in drie andere betekenissen:
→ Het is nl. een complex begrip en de term op zich wordt ook gebruikt voor
andere dingen (heeft dus nog andere betekenissen).
o Rechtersrecht (case law)
(dus niet: Statute law = statutory law: wettenrecht (uitgevaardigd door
Parlement)
o Onderscheiden van equity law (infra)
o Letterlijke vertaling voor term Ius Commune = Europees gemeen recht:
▪ Privaatrecht bestaand uit Romeins en canoniek recht als subsidiaire
rechtsvorm (1500-1800)
→ In het bijzonder grote rol in Heilig Roomse Rijk (supra)
▪ Nu soms ook gebruikt voor streven naar grotere rechtseenmaking
binnen de Europese Unie
(A Common Law for Europe)
→ Daarom zorgvuldig omspringen met gebruik ‘common law’. Voorkeur voor
‘Anglo-Amerikaans recht’
Pagina 2 van 83
Eliza Nielandt 2024
,Begrip ‘Anglo-Amerikaans recht’
‘Anglo-Amerikaans recht’ als positiefrechtelijk stelsel bestaat niet
• Is dus geen echt recht zoals DUI, FRA recht, …
• Geen positief recht
Wel: een bepaalde structuur en een bepaalde systematiek van het recht
• Het is de naam van een rechtsfamilie die verschillende rechtsstelsels omvat die
gekenmerkt worden door een gemeenschappelijke systematiek van inductieve
rechtsvinding
Waarom ‘Anglo’-Amerikaans?
• Verwijst naar de rol van het Engels recht: Oorspronkelijk Engels recht, vanaf 17de
eeuw geëxporteerd met de kolonisatie
o O.m. Canada, Verenigde Staten, Australië, Nieuw-Zeeland
o Belangrijke invloed op recht andere landen, bv. Zuid-Afrika, Schotland,
Ierland, Ghana, Gambia, Kenia, Nigeria, …
→ VK was een imperiale wereldmacht en de kolonisatoren nemen meestal ook hun
eigen recht mee. Door kolonisatie is het recht van Engeland verdeeld over heel
wat delen van de wereld.
• Pluralistische democratie als politiek systeem
• Markteconomie met vrije mededinging
Waarom Anglo-‘Amerikaans’ recht?
• Grote politieke en economische betekenis van de VS
o Het zijn altijd de ‘machtige’ die hun recht meenemen
o Daarom vanaf 20ste eeuw een grote invloed van het Amerikaans recht
• Zelfstandige en belangrijke ontwikkeling van het Engelse recht in de VS
o Initieel gewoon Engels recht geïmporteerd
o Vanaf 20ste eeuw heel eigen rechtsontwikkeling meegemaakt
Angelsaksisch (Anglo-Saxon) recht?
• Rechtshistorische term voor de ontwikkeling van het Engelse rechtssysteem in de
periode 600-1100
• Beter niet gebruiken: Deze term wordt vaak gebruikt als synoniem, maar dit is
eigenlijk niet juist. Deze term verwijst historisch gezien naar een heel specifieke
periode.
Lessen: Focus op recht van het Verenigd Koninkrijk (i.h.b. Engeland en Wales) en de
Verenigde Staten van Amerika (V.S.)
Pagina 3 van 83
Eliza Nielandt 2024
, Verenigd Koninkrijk
Samenstelling
→ samengesteld uit 4 deelgebieden:
• Engeland (land)
• Wales (prinsdom) Groot-Britanië
• Schotland (land)
• Noord Ierland (land)
• (+ eilanden)
Rechtsstelsels
1). Engeland + Wales = 1 rechtsstelsels
• Recht van Engeland en Wales
• Laws in Wales Act 1535: Engelse wetten zijn
van toepassing in Wales
• 1535: Engeland heeft Wales veroverd en toen
zijn wetten van toepassing verklaard
2). Schotland
• Deel van VK sinds Act of Union 1707
• Voordien eigen rechtstraditie en rechtsontwikkeling → mocht deze behouden
• Interessant → Hybride rechtsstelsels = Mixed jurisdiction
o Invloeden van zowel civil law-rechsfamilie als common law-rechtsfamilie.
3). Noord-Ierland
• Act of Union 1801: geheel Ierland is deel van V.K.
• 6 Noord-Ierse counties bij V.K. sinds Government of Ireland Act 1920, later
vervangen door Northern Ireland Act 1998
→ zuiden wordt onafhankelijke Ierse Republiek
• Eigen rechtsstelsel, maar nauw verwant met Engels recht
• Brexit: Noord-Ierland had het hier moeilijkste mee want Ierland is wel nog deel
van de EU
MAAR: Mogelijke toepassing van wetgeving aangenomen door Parlement van het VK
(Westminster Parliament) in Schotland en Noord-Ierland
• Constitutionele conventie
• Indien Act of Parliament niets vermeldt: enkel van toepassing in Engeland en
Wales
• Mogelijkheid van een extent-vermelding in de wetgeving: aanduiding van de
bepalingen die ook voor Schotland en/of Noord-Ierland gelden
o Deze mogelijkheid is een voorbeeld van een constitutionele conventie
Pagina 4 van 83
Eliza Nielandt 2024
Algemene inleiding
Civil law en Common law
Anglo-Amerikaans recht behoort tot de ‘common-law’ groep.
Onderscheid tussen ‘civil law’ en ‘common law’ goed kennen
Civil law:
• Overkoepelende term voor continentaal-Europes recht
o Cf. Corpus iuris civilis van Justinianus (6e eeuw)
o Beslissende invloed van receptie Romeins recht
▪ 12e eeuw: nieuwe start van het onderwijs en de studie van Romeins
recht in Bologna
▪ Studie Romeins recht: Mensen uit de intellectuele elite gingen naar
Bologna om hier rechten te studeren.
▪ Verspreiding in landen van herkomst van de studenten
o Gerationaliseerde structuur van regels
▪ Rechtspracticus moet binnen dit systeem tot oplossingen komen
voor juridische problemen
• Eigenheid: Alle landen worden gekenmerkt door een eigen
gerationaliseerde structuur van regels die een coherent
systeem vormen
• Probleem: Zoeken naar oplossing die coherent is met de rest
van het systeem
▪ Versterkt door de codificatiebewegingen in de 18e en 19e eeuw
o Gemeenschappelijke systematiek maar geen identiek positiefrechtelijk
stelsel
▪ Verschillen per rechtsstelsel (bv. Frans recht, Duits recht)
▪ Wel dezelfde systematische denkwijze langs deductieve weg: van
het algemene (de wet) naar het bijzondere (zie ook codificaties)
▪ Sterke gemeenschappelijke wetenschappelijke beoefening
▪ Begrijpelijk voor de beoefenaars uit verschillende landen, ondanks
de verschillen
(ook door grote invloed van Frans of Duits moederrecht)
• Daarnaast wordt ‘civil law’ ook gebruikt voor burgerlijk recht als rechtsdomein
→ aandachtig zijn voor de context waarin ‘civil law’ wordt gebruikt
Pagina 1 van 83
Eliza Nielandt 2024
,Common law:
• Overkoepelende term voor Anglo-Amerikaans recht
< na 1066 het gemeen recht in Engeland, gezamenlijk voor gehele
bevolking (infra)
▪ 1066: Battle of Hassings
o Voornamelijk een vanuit de casuïstiek gegroeid stelsel
o Gekenmerkt door inductief redeneren: van het bijzondere (het
praktijkgeval) naar het algemene
o Historische continuïteit (gedurende meer dan negen eeuwen; geen grote
breekpunten) en zelfstandigheid van de rechtsontwikkeling
▪ Meer dan 9 eeuwen hebben we geen grote breekpunten. Dit is
ontzettend lang (vooral ten aanzien van andere rechtsstelsels).
o Bottom up
• Ook gebruikt in drie andere betekenissen:
→ Het is nl. een complex begrip en de term op zich wordt ook gebruikt voor
andere dingen (heeft dus nog andere betekenissen).
o Rechtersrecht (case law)
(dus niet: Statute law = statutory law: wettenrecht (uitgevaardigd door
Parlement)
o Onderscheiden van equity law (infra)
o Letterlijke vertaling voor term Ius Commune = Europees gemeen recht:
▪ Privaatrecht bestaand uit Romeins en canoniek recht als subsidiaire
rechtsvorm (1500-1800)
→ In het bijzonder grote rol in Heilig Roomse Rijk (supra)
▪ Nu soms ook gebruikt voor streven naar grotere rechtseenmaking
binnen de Europese Unie
(A Common Law for Europe)
→ Daarom zorgvuldig omspringen met gebruik ‘common law’. Voorkeur voor
‘Anglo-Amerikaans recht’
Pagina 2 van 83
Eliza Nielandt 2024
,Begrip ‘Anglo-Amerikaans recht’
‘Anglo-Amerikaans recht’ als positiefrechtelijk stelsel bestaat niet
• Is dus geen echt recht zoals DUI, FRA recht, …
• Geen positief recht
Wel: een bepaalde structuur en een bepaalde systematiek van het recht
• Het is de naam van een rechtsfamilie die verschillende rechtsstelsels omvat die
gekenmerkt worden door een gemeenschappelijke systematiek van inductieve
rechtsvinding
Waarom ‘Anglo’-Amerikaans?
• Verwijst naar de rol van het Engels recht: Oorspronkelijk Engels recht, vanaf 17de
eeuw geëxporteerd met de kolonisatie
o O.m. Canada, Verenigde Staten, Australië, Nieuw-Zeeland
o Belangrijke invloed op recht andere landen, bv. Zuid-Afrika, Schotland,
Ierland, Ghana, Gambia, Kenia, Nigeria, …
→ VK was een imperiale wereldmacht en de kolonisatoren nemen meestal ook hun
eigen recht mee. Door kolonisatie is het recht van Engeland verdeeld over heel
wat delen van de wereld.
• Pluralistische democratie als politiek systeem
• Markteconomie met vrije mededinging
Waarom Anglo-‘Amerikaans’ recht?
• Grote politieke en economische betekenis van de VS
o Het zijn altijd de ‘machtige’ die hun recht meenemen
o Daarom vanaf 20ste eeuw een grote invloed van het Amerikaans recht
• Zelfstandige en belangrijke ontwikkeling van het Engelse recht in de VS
o Initieel gewoon Engels recht geïmporteerd
o Vanaf 20ste eeuw heel eigen rechtsontwikkeling meegemaakt
Angelsaksisch (Anglo-Saxon) recht?
• Rechtshistorische term voor de ontwikkeling van het Engelse rechtssysteem in de
periode 600-1100
• Beter niet gebruiken: Deze term wordt vaak gebruikt als synoniem, maar dit is
eigenlijk niet juist. Deze term verwijst historisch gezien naar een heel specifieke
periode.
Lessen: Focus op recht van het Verenigd Koninkrijk (i.h.b. Engeland en Wales) en de
Verenigde Staten van Amerika (V.S.)
Pagina 3 van 83
Eliza Nielandt 2024
, Verenigd Koninkrijk
Samenstelling
→ samengesteld uit 4 deelgebieden:
• Engeland (land)
• Wales (prinsdom) Groot-Britanië
• Schotland (land)
• Noord Ierland (land)
• (+ eilanden)
Rechtsstelsels
1). Engeland + Wales = 1 rechtsstelsels
• Recht van Engeland en Wales
• Laws in Wales Act 1535: Engelse wetten zijn
van toepassing in Wales
• 1535: Engeland heeft Wales veroverd en toen
zijn wetten van toepassing verklaard
2). Schotland
• Deel van VK sinds Act of Union 1707
• Voordien eigen rechtstraditie en rechtsontwikkeling → mocht deze behouden
• Interessant → Hybride rechtsstelsels = Mixed jurisdiction
o Invloeden van zowel civil law-rechsfamilie als common law-rechtsfamilie.
3). Noord-Ierland
• Act of Union 1801: geheel Ierland is deel van V.K.
• 6 Noord-Ierse counties bij V.K. sinds Government of Ireland Act 1920, later
vervangen door Northern Ireland Act 1998
→ zuiden wordt onafhankelijke Ierse Republiek
• Eigen rechtsstelsel, maar nauw verwant met Engels recht
• Brexit: Noord-Ierland had het hier moeilijkste mee want Ierland is wel nog deel
van de EU
MAAR: Mogelijke toepassing van wetgeving aangenomen door Parlement van het VK
(Westminster Parliament) in Schotland en Noord-Ierland
• Constitutionele conventie
• Indien Act of Parliament niets vermeldt: enkel van toepassing in Engeland en
Wales
• Mogelijkheid van een extent-vermelding in de wetgeving: aanduiding van de
bepalingen die ook voor Schotland en/of Noord-Ierland gelden
o Deze mogelijkheid is een voorbeeld van een constitutionele conventie
Pagina 4 van 83
Eliza Nielandt 2024
