1
Samenvatting
Hoofdstuk 0 : Inleiding
Definitie
- Deelgebied tandheelkunde dat richt bij kinderen en adolescenten
- Preventie, diagnostiek en management van mondgezondheidsproblemen
- Doelpopulatie meestal binnen leeftijdsgrenzen 0-18 j
o Marges variabel (~ land)
o Verschillende nomenclatuur in België – vanaf 18j normale nomenclatuur
- Omvat veel situaties – ook mondzorg personen met bijzondere noden
o Vervagen leeftijdsgrenzen
o Meegroeien – moeilijk aanpassen aan andere tandarts
o Probleem : sommige behandelingen niet veel doen – multidisciplinair
Historiek discipline ‘kindertandheelkunde’
1743 : 1ste wetenschappelijk document waarin dentale aspecten specifiek bij kinderen
- Robert Bunon
- Essay sur les maladies des dents (1743)
o Impact voedingsgewoonten en gezondheid van zwangere vrouw op tanden kind
o Impact infectieziekten op tandontwikkeling
o Principe seriële tandextracties – bepaald moment voor extractie
2de helft 19e eeuw : ontstaan hedendaagse kindertandheelkunde
- Minnie Evangeline Jordon
o 1ste tandarts die exclusief kinderen
Aanvankelijk leerkracht, owv ervaringen op zomerkampen tandheelkunde studeren
Doorbraak in erkenning kinderen andere aanpak nodig
Sterke focus gezonde voeding
o 1ste handboek kindertandheelkunde ‘operative dentistry for children’
- Evolutie door epidemiologische studie
o Zeer hoge aantastingsgraad
o > 80% kinderen hadden cariës
o < 1% behandeld (enkel extracties)
- Vraag organisatie van zorgverlening voor kinderen, via scholen (= schooltandheelkunde)
Verdere evolutie
- Aanvankelijk collectieve verantwoordelijkheid nadien individueel : zelf naar tandarts moeten
o Maatschappij moet organiseren
o Nadeel : terugval als school verlaten
- Vooral extracties : restauratieve zorgen enkel in blijvend gebit – kinderen alleen indien veel pijn
- 1ste erkende specialisme binnen tandheelkunde
Ethische aspecten behandeling kinderen
- UN conventie ‘rechten van het kind’
o Kinderen hebben rechten!
o Hebben nood aan specifieke aanpak en bescherming,
ook voor gezondheid
- Kinderen GEEN mini-volwassenen
- Nood aan recht op ‘eigen’ aanpak
, 2
Hoofdstuk 1 : Groei en ontwikkeling kind
Inleiding
Groei en ontwikkeling
- Heel wat biologische, psychologische en emotionele veranderingen tussen geboorte en einde adolescentie
- Continu proces
- Min of meer voorspelbare fasen
- Heel veel variatie
o Interferentie omgeving
o Duidelijk zien dat evolutie niet zoals normaal?
o Mishandeling / verwaarlozing?
Tekenen mishandeling / verwaarlozing
Blauwe plekken in verschillende fasen
Zeer laattijdig op raadpleging
Hoe aanpakken?
Via vragen verklaring zoeken – vaak excuses ; ouders nemen gesprek over
Contact met huisarts (in overleg ouders : vragen om contacteren)
o Vaak geen vaste arts
o Niet willen dat arts contacteren
o Contact CLB : nog anderen die gemeld hebben?
MELDPLICHT
Twee verschillende aspecten
- Groei
o Zuiver fysisch proces, lichamelijke veranderingen
o Toename lengte en gewicht
o => kwantitatieve maten
- Ontwikkeling
o Wijzigingen functioneren
o Verschillende deelaspecten
Motorische ontwikkeling (grove en fijne motoriek)
Intellectuele / cognitieve ontwikkeling
Emotionele ontwikkeling
Sociale ontwikkeling
o => kwalitatieve maten
- Ideaal : harmonieus gebeuren
1ste jaren
- Snelste ontwikkeling : 1ste levensmaanden en -jaren
- Ene kind minder tijd nodig, andere kind meer ; afhankelijk van
o Aanleg kind
o Kansen die krijgen
o Aanmoedigingen die krijgen
- Belangrijk om problemen tijdig opmerken – mogelijk om extra ondersteuning bieden
, 3
Groei
- Gestuurd door genetische processen (= maturatie)
- Beïnvloed door omgevingsfactoren en leerprocessen
- Meestal interactie tussen beiden
o Als niet stimuleren kind : niet volledig ontwikkeling
o Zeer angstig – niet volledige groei bereiken, ondanks wel aanleg hebben
Groeiparameters
- Lengte
- Gewicht
- Hoofdomtrek
Groeicurven
- Percentiele curven
- Cross-sectionele gegevens
o Extremen (grijze zones)
2/ 2,5 boven gemiddelde
2/ 2,5 onder gemiddelde = extremen
- Verloop
o Snelle groei 1ste maanden
o Vertraagd
o Groeispurt rond puberteit
- Aparte curve voor jongens en meisjes : verschillend groeipatroon
Proporties
Proporties lichaam veranderen
- Hoofd baby veel groter – x 2 gedurende leven
- Benen –x5
Proporties binnen hoofd veranderen
- Baby – meer vierkant hoofd
- Volwassen – langer hoofd
Groei : impact van voeding
Stunted – minder lengte voor leeftijd
Wasted – wel juiste lengte, heel mager
Combinatie
Moeilijk om nog inhalen nadat doorgemaakt hebben
Typische problematiek in kansarmoede
- Opvoeding
- Opleiding
- Professioneel leven
- Vicieuze cirkel doorgeven negatieve omstandigheden aan kinderen
o Lage inkomen
o Weinig gezondheidszorg
o Minder goede voeding
o Onwetendheid
Nieuwe vorm malnutritie : vals gewicht
- Overgewicht, diabetes type 1
o Heel veel vettige koolhydraten
o Tekort aan zuivel, vitaminen en eiwitten – nodig voor ontwikkeling hersenweefsel
, 4
Ontwikkeling
Motorische ontwikkeling (grove/ fijne motoriek)
- Kind ontwikkelt snel in 1ste jaren – dingen willen ontdekken
- Zowel fijne bewegingen als grove motoriek : verbazingwekkende evolutie
- Shift van ongecontroleerde (reflexmatige) bewegingen tot precisiewerk (gerichte bewegingen)
- Pasgeboren baby
o Ligt hele dag
o Hoofd niet opheffen of draaien
o Geen controle over bewegingen armen en benen
- 1 jaar later
o Baby kan kruipen of lopen
o Hoofd kunnen bewegen zoals zelf willen , grijpen , dingen vasthouden , benen heen en weer wiegen
o Kleine stapjes
- Vaststellen achterstand
o Ouders vaak in ontkenning – niet melden dat achterstand vastgesteld indien dat zo is
o Evolutie
Steeds meer bespreekbaar , minder taboe
Impact op gezin groter
Vroeger – grote gezinnen, grootouders : veel opvang voor kind
Nu – kleine gezinnen
Ontwikkeling grove motoriek
- Groot belang spelen – zowel binnen als buiten
- Verschillende bewegingen
o Hoofd tillen
o Rollen
o Rechtzitten
o Rechtstaan
o Wandelen
Ontwikkeling fijne motoriek
- Fijne, gerichte bewegingen = fijne motoriek
o Speelgoed pakken
o Puzzelstuk leggen
o Tanden poetsen
4-5 j nog onvoldoende cognitief en motorisch
Weten dat alle vlakken : binnen en buiten
Juiste houding
Wanneer goed kunnen poetsen ?
Indien regelmatig handschrift hebben
Meeste kinderen – pas rond 8-10 j
Blijven opvolgen, helpen
- Mate waarin kind fijne spieren leert beheersen
o ~ lichamelijke rijpheid en aanleg
o Kind hierin kunnen stimuleren
Samenvatting
Hoofdstuk 0 : Inleiding
Definitie
- Deelgebied tandheelkunde dat richt bij kinderen en adolescenten
- Preventie, diagnostiek en management van mondgezondheidsproblemen
- Doelpopulatie meestal binnen leeftijdsgrenzen 0-18 j
o Marges variabel (~ land)
o Verschillende nomenclatuur in België – vanaf 18j normale nomenclatuur
- Omvat veel situaties – ook mondzorg personen met bijzondere noden
o Vervagen leeftijdsgrenzen
o Meegroeien – moeilijk aanpassen aan andere tandarts
o Probleem : sommige behandelingen niet veel doen – multidisciplinair
Historiek discipline ‘kindertandheelkunde’
1743 : 1ste wetenschappelijk document waarin dentale aspecten specifiek bij kinderen
- Robert Bunon
- Essay sur les maladies des dents (1743)
o Impact voedingsgewoonten en gezondheid van zwangere vrouw op tanden kind
o Impact infectieziekten op tandontwikkeling
o Principe seriële tandextracties – bepaald moment voor extractie
2de helft 19e eeuw : ontstaan hedendaagse kindertandheelkunde
- Minnie Evangeline Jordon
o 1ste tandarts die exclusief kinderen
Aanvankelijk leerkracht, owv ervaringen op zomerkampen tandheelkunde studeren
Doorbraak in erkenning kinderen andere aanpak nodig
Sterke focus gezonde voeding
o 1ste handboek kindertandheelkunde ‘operative dentistry for children’
- Evolutie door epidemiologische studie
o Zeer hoge aantastingsgraad
o > 80% kinderen hadden cariës
o < 1% behandeld (enkel extracties)
- Vraag organisatie van zorgverlening voor kinderen, via scholen (= schooltandheelkunde)
Verdere evolutie
- Aanvankelijk collectieve verantwoordelijkheid nadien individueel : zelf naar tandarts moeten
o Maatschappij moet organiseren
o Nadeel : terugval als school verlaten
- Vooral extracties : restauratieve zorgen enkel in blijvend gebit – kinderen alleen indien veel pijn
- 1ste erkende specialisme binnen tandheelkunde
Ethische aspecten behandeling kinderen
- UN conventie ‘rechten van het kind’
o Kinderen hebben rechten!
o Hebben nood aan specifieke aanpak en bescherming,
ook voor gezondheid
- Kinderen GEEN mini-volwassenen
- Nood aan recht op ‘eigen’ aanpak
, 2
Hoofdstuk 1 : Groei en ontwikkeling kind
Inleiding
Groei en ontwikkeling
- Heel wat biologische, psychologische en emotionele veranderingen tussen geboorte en einde adolescentie
- Continu proces
- Min of meer voorspelbare fasen
- Heel veel variatie
o Interferentie omgeving
o Duidelijk zien dat evolutie niet zoals normaal?
o Mishandeling / verwaarlozing?
Tekenen mishandeling / verwaarlozing
Blauwe plekken in verschillende fasen
Zeer laattijdig op raadpleging
Hoe aanpakken?
Via vragen verklaring zoeken – vaak excuses ; ouders nemen gesprek over
Contact met huisarts (in overleg ouders : vragen om contacteren)
o Vaak geen vaste arts
o Niet willen dat arts contacteren
o Contact CLB : nog anderen die gemeld hebben?
MELDPLICHT
Twee verschillende aspecten
- Groei
o Zuiver fysisch proces, lichamelijke veranderingen
o Toename lengte en gewicht
o => kwantitatieve maten
- Ontwikkeling
o Wijzigingen functioneren
o Verschillende deelaspecten
Motorische ontwikkeling (grove en fijne motoriek)
Intellectuele / cognitieve ontwikkeling
Emotionele ontwikkeling
Sociale ontwikkeling
o => kwalitatieve maten
- Ideaal : harmonieus gebeuren
1ste jaren
- Snelste ontwikkeling : 1ste levensmaanden en -jaren
- Ene kind minder tijd nodig, andere kind meer ; afhankelijk van
o Aanleg kind
o Kansen die krijgen
o Aanmoedigingen die krijgen
- Belangrijk om problemen tijdig opmerken – mogelijk om extra ondersteuning bieden
, 3
Groei
- Gestuurd door genetische processen (= maturatie)
- Beïnvloed door omgevingsfactoren en leerprocessen
- Meestal interactie tussen beiden
o Als niet stimuleren kind : niet volledig ontwikkeling
o Zeer angstig – niet volledige groei bereiken, ondanks wel aanleg hebben
Groeiparameters
- Lengte
- Gewicht
- Hoofdomtrek
Groeicurven
- Percentiele curven
- Cross-sectionele gegevens
o Extremen (grijze zones)
2/ 2,5 boven gemiddelde
2/ 2,5 onder gemiddelde = extremen
- Verloop
o Snelle groei 1ste maanden
o Vertraagd
o Groeispurt rond puberteit
- Aparte curve voor jongens en meisjes : verschillend groeipatroon
Proporties
Proporties lichaam veranderen
- Hoofd baby veel groter – x 2 gedurende leven
- Benen –x5
Proporties binnen hoofd veranderen
- Baby – meer vierkant hoofd
- Volwassen – langer hoofd
Groei : impact van voeding
Stunted – minder lengte voor leeftijd
Wasted – wel juiste lengte, heel mager
Combinatie
Moeilijk om nog inhalen nadat doorgemaakt hebben
Typische problematiek in kansarmoede
- Opvoeding
- Opleiding
- Professioneel leven
- Vicieuze cirkel doorgeven negatieve omstandigheden aan kinderen
o Lage inkomen
o Weinig gezondheidszorg
o Minder goede voeding
o Onwetendheid
Nieuwe vorm malnutritie : vals gewicht
- Overgewicht, diabetes type 1
o Heel veel vettige koolhydraten
o Tekort aan zuivel, vitaminen en eiwitten – nodig voor ontwikkeling hersenweefsel
, 4
Ontwikkeling
Motorische ontwikkeling (grove/ fijne motoriek)
- Kind ontwikkelt snel in 1ste jaren – dingen willen ontdekken
- Zowel fijne bewegingen als grove motoriek : verbazingwekkende evolutie
- Shift van ongecontroleerde (reflexmatige) bewegingen tot precisiewerk (gerichte bewegingen)
- Pasgeboren baby
o Ligt hele dag
o Hoofd niet opheffen of draaien
o Geen controle over bewegingen armen en benen
- 1 jaar later
o Baby kan kruipen of lopen
o Hoofd kunnen bewegen zoals zelf willen , grijpen , dingen vasthouden , benen heen en weer wiegen
o Kleine stapjes
- Vaststellen achterstand
o Ouders vaak in ontkenning – niet melden dat achterstand vastgesteld indien dat zo is
o Evolutie
Steeds meer bespreekbaar , minder taboe
Impact op gezin groter
Vroeger – grote gezinnen, grootouders : veel opvang voor kind
Nu – kleine gezinnen
Ontwikkeling grove motoriek
- Groot belang spelen – zowel binnen als buiten
- Verschillende bewegingen
o Hoofd tillen
o Rollen
o Rechtzitten
o Rechtstaan
o Wandelen
Ontwikkeling fijne motoriek
- Fijne, gerichte bewegingen = fijne motoriek
o Speelgoed pakken
o Puzzelstuk leggen
o Tanden poetsen
4-5 j nog onvoldoende cognitief en motorisch
Weten dat alle vlakken : binnen en buiten
Juiste houding
Wanneer goed kunnen poetsen ?
Indien regelmatig handschrift hebben
Meeste kinderen – pas rond 8-10 j
Blijven opvolgen, helpen
- Mate waarin kind fijne spieren leert beheersen
o ~ lichamelijke rijpheid en aanleg
o Kind hierin kunnen stimuleren
