2023-2024
SOCIALE PSYCHOLOGIE
ALAIN BOECKAERT
2e bach criminologie – A. Gernay
1
,HOOFDSTUK 1: INLEIDING
1 DE MENS IS EEN SOCIAAL DIER
We zijn verzot op nadenken over onszelf en anderen en over hoe te reageren in sociale situaties. Anderen
observeren, hun gedrag analyseren, is een fulltime activiteit.
Zoals bijv. in krantenartikels over kanye west die vrouw naakt toont op sociale media, hierbij vraagt men zich
af wat bezielt die man? Waarom interesseert andermans leven ons? Omdat wij sociale wezens zijn!
2 SOCIALE PSYCHOLOGIE: DEFINITIE EN VERWANTE DISCIPLINES
2.1 DEFINITIE VAN SOCIALE PSYCHOLOGIE
Definitie
“Sociale psychologie is de wetenschappelijke studie naar de wijze waarop gedachten, gevoelens, motivaties en
gedragingen van mensen beïnvloed worden door de aanwezigheid van anderen en hoe wij zelf een invloed
uitoefenen op hoe andere personen denken, voelen en zich gedragen.” (Allport, 1985)
Experiment
• Sociaalpsychologen hanteren vaak experimenten en gevalideerdevragenlijsten als basis
Eenvan
vorm van onderzoek
waarbij de onderzoeker
wetenschappelijke kennis (die moeten gerepliceerd kunnen worden) controle heeft over de
• Het feit ‘anderen’ onderscheidt de sociale psychologie vande gebeurtenissen en
deelnemers volkomen
psychologie, klinische psychologie… toevallig aan condities
worden toegewezen.
• Beïnvloeden en beïnvloed worden zijn de maten van hetsociale leven
Vooroordelen zijn negatieve gevoelens tegenover andere personen gebaseerd ophun lidmaatschap
van bepaalde sociale groepen.
2.2 DE KRACHT VAN DE SOCIALE SITUATIE
DE KRACHT VAN DE REACTIE VAN ANDEREN
Reagon- mondale debate: the age issue
Dit debat sprak over de leeftijd van de toenmalige Amerikaanse
president die al oud was. Dit is actueel ook met Biden. In een interview
vraagt iemand: ‘gezien uw leeftijd hoe gaat u dit volhouden?’ Hij zei nee
ik zal niet de jeugd niet gaan aangrijpen dit is onder mijn waardigheid. Hij
ging hier veel ludieker mee om dan Biden. Hieruit kwam een experiment
2
, uit voert aan de hand van manipulatie. Men liet proefpersonen Reagan beoordelen met of zonder
manipulatie. Namelijk met of zonder oneliner maakt niet veel verschil maar indien men de reactie van het
publiek weg laat heeft wel groot effect op de mening van de proefpersonen. Wij apen vaak NA. Door het
grote gelach gaat men positiever zijn.
Dit experiment toont dat de reactie van anderen onze mening beïnvloeden.
In 2012 heeft trump een debat aangegaan met Obama. Waarbij Trump pleitte voor een leger en Obama
zei nonsense, jij wilt een leger van horses and bayonets waarbij dit massaal viraal ging. Maar de reactie
van het publiek tijdens het debat was anders.
Bennington college (Newcomb)
Zeer conservatieve school die sterk gepolariseerd is. De studenten die hier op school zaten kregen ook de
zelfde politieke kleur tot zelfs 50 jaar na hun educatie daar. Zo ziet men dat school en universiteit ook een
bron is voor menselijke kennis en hun mening over sociale situaties
Stanford Prison Experiment
Het werd uitgevoerd door een team onderzoekers onder leiding van Philip Zimbardo. Deze onderzoekers
wilden aantonen dat een slechte omgeving mensen aanzet tot hetstellen van slecht gedrag, dit geldt ook
voor mensen die onder normale omstandigheden het goede zouden doen.
Via een advertentie in de krant rekruteerden de onderzoekers een aantal vrijwilligers. Een team van
onderzoekers van de Stanford University construeerde daarom een namaakgevangenis in de kelder van
de faculteit psychologie. Er was een cel voor eenzame opsluiting en een recreatieruimte voor de
bewakers. Er verbleven 21 deelnemers die op toevallige basis werdeningedeeld in rol van bewaker of
gevangene. Niemand werd precies verteld hoe ze de toegewezen rol moesten invullen. De bewakers
kregen enkel de instructie om voor de goede orde te zorgen zonder hierbij geweld te gebruiken, verder
werden de deelnemers aan hun lot overgelaten.
GEVOLG = de bewakers gedroegen zich steeds wreder en na 36 uur moest een eerste
gevangene vrijgelaten worden omdat hij symptomen vertoonde van depressie. In de
daaropvolgende dagen werden nog gevangenen vrijgelaten waarvan één met
psychosomatische huiduitslag. Na 6 dagen werdhet onderzoek stopgezet.
“In een slechte situatie gedragen mensen zich slecht.”
2.2 SOCIALE PSYCHOLOGIE EN VERWANTE DISCIPLINES
De sociale psychologie is nauw verwant aan twee andere disciplines, namelijk sociologie en
persoonlijkheidspsychologie.
3
, SOCIOLOGIE
➢ De sociologie klasseert personen volgens nationaliteit, ras, sociaal-economische klasse en andere
groepsfactoren
➢ De sociale psychologie richt zich op het individuele niveau
➢ Er bestaat tussen de sociologie en de sociale psychologie een onderscheidt op valk van onderzoeksmethoden
➢ Sociologie en sociale psychologie zijn complementair en ze verklaren elk een belangrijk deel van sociaal gedrag
Multilevel analyse is een analyse die effecten bepaalt van de verschillende hiërarchische niveaus op een
uitkomstvariabele, waarbij het individuele niveauhet ondergeschikte niveau vormt en de groep, organisatie of
maatschappij het bovengeschikte niveau uitmaakt.
➢ er wordt nagegaan of de verbanden tussen variabelen op het individueleniveau mee bepaald
worden door variabelen gemeten op het collectieve niveau
PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE
➢ = de studie van de structuur en de effecten van stabiele en cross-situationeleeigenschappen van individuen
➢ Zowel de persoonlijkheidspsychologie als de sociale psychologie stellen modellen voor die op basis
van gedachten, affect en motivaties gedragvoorspellen.
➢ Cruciale verschil: hun gerichtheid op respectievelijk individuele verschillen en situaties
➢ Cross-situationele stabiliteit = het gaat over een individu die consistent of op dezelfde manier zich
gedraagt in bepaalde situaties.
o Wat blijft constant over bepaalde situaties? Voorbeeld vijandigheid
o Is iemand enkel vijandig tov anderen in de voetbalmatch van Anderlecht- KAAG of ook
wanneer iemand rijdt met een vlag van RSCA
➢ Interactionisme is een stroming die de nadruk legt op het feit dat er een dynamische wisselwerking
is tussen individuele verschillen en de situatie, waarbij uitingen van individuele verschillen afhankelijk
zijn van de situatie. Erwordt hierbij onderscheid gemaakt tussen zwakke en sterke situaties.
Discipline Onderzoeksvraag
Sociologie Stellen jongens meer pestgedrag dan meisjes? Welke
maatschappelijke groepen zijn het meest agressief?
Persoonlijkheidspsychologie Wat zijn de kenmerken van personen die pesten?
4
SOCIALE PSYCHOLOGIE
ALAIN BOECKAERT
2e bach criminologie – A. Gernay
1
,HOOFDSTUK 1: INLEIDING
1 DE MENS IS EEN SOCIAAL DIER
We zijn verzot op nadenken over onszelf en anderen en over hoe te reageren in sociale situaties. Anderen
observeren, hun gedrag analyseren, is een fulltime activiteit.
Zoals bijv. in krantenartikels over kanye west die vrouw naakt toont op sociale media, hierbij vraagt men zich
af wat bezielt die man? Waarom interesseert andermans leven ons? Omdat wij sociale wezens zijn!
2 SOCIALE PSYCHOLOGIE: DEFINITIE EN VERWANTE DISCIPLINES
2.1 DEFINITIE VAN SOCIALE PSYCHOLOGIE
Definitie
“Sociale psychologie is de wetenschappelijke studie naar de wijze waarop gedachten, gevoelens, motivaties en
gedragingen van mensen beïnvloed worden door de aanwezigheid van anderen en hoe wij zelf een invloed
uitoefenen op hoe andere personen denken, voelen en zich gedragen.” (Allport, 1985)
Experiment
• Sociaalpsychologen hanteren vaak experimenten en gevalideerdevragenlijsten als basis
Eenvan
vorm van onderzoek
waarbij de onderzoeker
wetenschappelijke kennis (die moeten gerepliceerd kunnen worden) controle heeft over de
• Het feit ‘anderen’ onderscheidt de sociale psychologie vande gebeurtenissen en
deelnemers volkomen
psychologie, klinische psychologie… toevallig aan condities
worden toegewezen.
• Beïnvloeden en beïnvloed worden zijn de maten van hetsociale leven
Vooroordelen zijn negatieve gevoelens tegenover andere personen gebaseerd ophun lidmaatschap
van bepaalde sociale groepen.
2.2 DE KRACHT VAN DE SOCIALE SITUATIE
DE KRACHT VAN DE REACTIE VAN ANDEREN
Reagon- mondale debate: the age issue
Dit debat sprak over de leeftijd van de toenmalige Amerikaanse
president die al oud was. Dit is actueel ook met Biden. In een interview
vraagt iemand: ‘gezien uw leeftijd hoe gaat u dit volhouden?’ Hij zei nee
ik zal niet de jeugd niet gaan aangrijpen dit is onder mijn waardigheid. Hij
ging hier veel ludieker mee om dan Biden. Hieruit kwam een experiment
2
, uit voert aan de hand van manipulatie. Men liet proefpersonen Reagan beoordelen met of zonder
manipulatie. Namelijk met of zonder oneliner maakt niet veel verschil maar indien men de reactie van het
publiek weg laat heeft wel groot effect op de mening van de proefpersonen. Wij apen vaak NA. Door het
grote gelach gaat men positiever zijn.
Dit experiment toont dat de reactie van anderen onze mening beïnvloeden.
In 2012 heeft trump een debat aangegaan met Obama. Waarbij Trump pleitte voor een leger en Obama
zei nonsense, jij wilt een leger van horses and bayonets waarbij dit massaal viraal ging. Maar de reactie
van het publiek tijdens het debat was anders.
Bennington college (Newcomb)
Zeer conservatieve school die sterk gepolariseerd is. De studenten die hier op school zaten kregen ook de
zelfde politieke kleur tot zelfs 50 jaar na hun educatie daar. Zo ziet men dat school en universiteit ook een
bron is voor menselijke kennis en hun mening over sociale situaties
Stanford Prison Experiment
Het werd uitgevoerd door een team onderzoekers onder leiding van Philip Zimbardo. Deze onderzoekers
wilden aantonen dat een slechte omgeving mensen aanzet tot hetstellen van slecht gedrag, dit geldt ook
voor mensen die onder normale omstandigheden het goede zouden doen.
Via een advertentie in de krant rekruteerden de onderzoekers een aantal vrijwilligers. Een team van
onderzoekers van de Stanford University construeerde daarom een namaakgevangenis in de kelder van
de faculteit psychologie. Er was een cel voor eenzame opsluiting en een recreatieruimte voor de
bewakers. Er verbleven 21 deelnemers die op toevallige basis werdeningedeeld in rol van bewaker of
gevangene. Niemand werd precies verteld hoe ze de toegewezen rol moesten invullen. De bewakers
kregen enkel de instructie om voor de goede orde te zorgen zonder hierbij geweld te gebruiken, verder
werden de deelnemers aan hun lot overgelaten.
GEVOLG = de bewakers gedroegen zich steeds wreder en na 36 uur moest een eerste
gevangene vrijgelaten worden omdat hij symptomen vertoonde van depressie. In de
daaropvolgende dagen werden nog gevangenen vrijgelaten waarvan één met
psychosomatische huiduitslag. Na 6 dagen werdhet onderzoek stopgezet.
“In een slechte situatie gedragen mensen zich slecht.”
2.2 SOCIALE PSYCHOLOGIE EN VERWANTE DISCIPLINES
De sociale psychologie is nauw verwant aan twee andere disciplines, namelijk sociologie en
persoonlijkheidspsychologie.
3
, SOCIOLOGIE
➢ De sociologie klasseert personen volgens nationaliteit, ras, sociaal-economische klasse en andere
groepsfactoren
➢ De sociale psychologie richt zich op het individuele niveau
➢ Er bestaat tussen de sociologie en de sociale psychologie een onderscheidt op valk van onderzoeksmethoden
➢ Sociologie en sociale psychologie zijn complementair en ze verklaren elk een belangrijk deel van sociaal gedrag
Multilevel analyse is een analyse die effecten bepaalt van de verschillende hiërarchische niveaus op een
uitkomstvariabele, waarbij het individuele niveauhet ondergeschikte niveau vormt en de groep, organisatie of
maatschappij het bovengeschikte niveau uitmaakt.
➢ er wordt nagegaan of de verbanden tussen variabelen op het individueleniveau mee bepaald
worden door variabelen gemeten op het collectieve niveau
PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE
➢ = de studie van de structuur en de effecten van stabiele en cross-situationeleeigenschappen van individuen
➢ Zowel de persoonlijkheidspsychologie als de sociale psychologie stellen modellen voor die op basis
van gedachten, affect en motivaties gedragvoorspellen.
➢ Cruciale verschil: hun gerichtheid op respectievelijk individuele verschillen en situaties
➢ Cross-situationele stabiliteit = het gaat over een individu die consistent of op dezelfde manier zich
gedraagt in bepaalde situaties.
o Wat blijft constant over bepaalde situaties? Voorbeeld vijandigheid
o Is iemand enkel vijandig tov anderen in de voetbalmatch van Anderlecht- KAAG of ook
wanneer iemand rijdt met een vlag van RSCA
➢ Interactionisme is een stroming die de nadruk legt op het feit dat er een dynamische wisselwerking
is tussen individuele verschillen en de situatie, waarbij uitingen van individuele verschillen afhankelijk
zijn van de situatie. Erwordt hierbij onderscheid gemaakt tussen zwakke en sterke situaties.
Discipline Onderzoeksvraag
Sociologie Stellen jongens meer pestgedrag dan meisjes? Welke
maatschappelijke groepen zijn het meest agressief?
Persoonlijkheidspsychologie Wat zijn de kenmerken van personen die pesten?
4
