College 4 – Brexit & Rechtspraak
Inhoud
College 4 – Brexit & Rechtspraak............................................................................................................1
4.1 Brexit............................................................................................................................................2
4.2 Betekenis ‘rechtspraak’................................................................................................................3
4.3 Rechterlijke ambten.....................................................................................................................4
4.4 Onafankelijkhei".........................................................................................................................5
4.5 Onpartj"ighei".............................................................................................................................7
4.6 Rechtsbescherming tegen "e overhei".........................................................................................8
4.7 Toetsing en toetsingsverbo"......................................................................................................11
4.8 Rechtsvormen"e taak rechter....................................................................................................12
4.9 Extra: Rechter en an"ere machten.............................................................................................13
Jurispru"ente.......................................................................................................................................14
1. EHRM 23 oktober 1985, NJ 1986, 102 (Benthem)........................................................................14
2. EHRM 28 september 1995, NJ 1995, 667 (Procola)......................................................................14
3. Rb Den Haag, 4 juli 2018 (Stchtng meer "emocrate).................................................................15
4. HR 3 "ecember 1971, NJ 1972, 137 (Onrechtmatge Rechtspraak)..............................................16
5. HR 24 januari 1969, NJ 1969 , 316 (Pocketboeken II)...................................................................16
6. HR 16 mei 1986, AB 1986, 574 (Sproeivliegtuigen).......................................................................17
7. HR 14 april 1989, NJ 1989, 469 (Harmonisatewet)......................................................................17
8. HR 27 januari 1961 (Van "en Bergh/Staat)...................................................................................18
9. HR 19 november 1999 (Tegelen/Limburg)....................................................................................19
10. HR 12 mei 1999 (Arbei"skostenforfait)......................................................................................19
11. HR 21 maart 2003 (Waterpakt/Staat).........................................................................................20
12. Gerechtshof Den Haag, 9 oktober 2018, Urgen"a......................................................................20
1|Staatsrecht HC 4
,Onderwerpen
1. Brexit
2. Rechtspraak: Betekenis
3. Rechtspraak: Rechterlijke ambten
4. Rechtspraak: Onafankelijkhei" en onpartj"ighei"
5. Rechtspraak: Rechtsbescherming tegen "e overhei" (onrechtmatge overhei"s"aa")
6. Rechtspraak: Toetsing en toetsingsverbo"
7. Rechtspraak: Rechtsvormen"e taak van "e rechter
4.1 Brexit
Het probleem met "it on"erwerp is "at het met "e "ag veran"ert. Ook het artkel van De
Lange, "at uit 2017 komt, ziet in een aantal opzichten niet op "e actuele situate. Daarom
zullen we hier alleen een aantal centrale kenmerken van "e Brexit bespreken, met name
over "e bevoeg"hei"sver"eling: "us wie mag nou wat "oen als het gaat om Brexit?
Referendum
In juni 2016 is een referen"um geweest over "e Brexit, waarbij 52% voor een vertrek was.
Een vraag "ie hierbij ontston" was: is het referendum juridisch bindend? Het antwoor"
"aarop was nee, het was niet juri"isch bin"en" maar slechts een raadgevend referendum.
Het boo" "us ook geen juri"ische gron"slag voor een verplicht vertrek uit "e EU.
Om"at het een raa"geven" referen"um was, "ien"e er een besluitvormingsproces te komen
met een centrale rol voor het parlement. Een vraag "ie zich ver"er nog voor"ee" is naar wie
stemgerechtigd waren. Het heef namelijk ook veel efect op Briten "ie buiten het VK
wonen maar in "e EU. Mochten "ie ook meestemmen? Uitein"elijk is het volgen"e besloten:
Ie"ereen "ie bij gewone parlementaire verkiezingen mag stemmen, mag "at nu ook. Er zijn
stan"aar"uitsluitngen zoals minimumleefij" van 18 en niet uitgesloten van het kiesstelsel.
Uitgesloten van het kiesstelsel zijn ge"etneer"en en Briten "ie al langer "an 15 jaar in het
buitenlan" wonen.
Uittreden dototr aareemen� otf regeringe
De regering wil"e het uitvoeren van "e Brexit voor zichzelf hou"en en noem"e het "aarom
een voorrecht van "e Kroon/regering waarmee het parlement zich niet bezig hoef"e te
hou"en. Dat was een probleem om"at het gevolg van het referen"um inhiel" "at het EU-
ver"rag opgezeg" moest wor"en. Het parlement wil"e "us een heel centrale rol en noem"e
als belangrijkste argument hiervoor "e pareemen�aire sotevereini�ei� (hier"oor hoogste
macht). Die parlementaire soevereiniteit beteken"e in "it geval 1 "at het parlement de
beslissende stem moest hebben in het al "an niet uitre"en uit het EU-ver"rag en on"er
welke voorwaar"en.
De regering wil"e het "us alleen regelen terwijl het parlement een centrale rol wil"e met
een beslissen"e stem. Uitein"elijk is "it een zaak gewor"en waarin "e vraag centraal ston":
1
Betekent algemeen ook "at het parlement niet is gebon"en aan hoger recht (bv. ver"ragsrecht) en in
hiërarchie hoger staat "an "e regering, en "at parlementaire weten hoger recht zijn "an ‘rechtersrecht’ en "us
ook niet is gebon"en aan rechtelijke uitspraken. Het betekent ook "at het ene parlement het volgen"e
parlement niet kan bin"en.
2|Staatsrecht HC 4
, Wie moet "e brief sturen "ie art. 50 (het uitre"en) in werking stelt? Deze zaak heete "e
Mieeer-ui�spraak en "e exacte vraag was: Kan de art.50-brief worden verzonden zonder
instemming/toestemming van het parlement? Het Supreme Court (hoogste Engelse hof) gaf
het parlement gelijk. Dus "e regering kan niet eigenmachtg optre"en en "ie brief naar eigen
inzicht versturen en je voorwaar"en noemen. De regering heef voor de inhoud van de brief
de goedkeuring van het parlement nodig. Dus het pareemen� heef he� eaa�s�e wototrd bij "e
Brexit.2
4.2 Betekenis ‘rechtspraak’
In "e eerste plaats is rechtspraak een verzameeing van amb�en. Als je het over "ie
verzameling hebt, moet je het hebben over "e samenstelling van "ie ambten, "e manier
waarop ze onafhankelijk zijn en "e manier waarop ze onpartijdig zijn.
Daarnaast is het ook een functie/bevotegdheid. In "at opzicht betekent het 2 "ingen:
Geschilbeslechtng (privaatrecht)
Berechtng strafare feiten (strafrecht)
Dus ze hebben burgerrechtelijke en strafrechtelijke bevoeg"he"en. En "at moet "us
gebeuren "oor overhei"sambten "ie onafankelijk en onpartj"ig zijn, "ie "us niet wor"en
beïnvloe" "oor (m.n.) het bestuur.
Dus wat ze eigenlijk "oen is het geven van een concrete en bindende beslissing
(geschilbeslechtng/berechtng) als onafankelijk en onpartj"ig overhei"sambt. Daarbij
stellen ze "e rechtens relevante feiten vast en spreken ze een oor"eel uit op gron" van
rechtmatghei"scriteria (rechter zal niet kijken naar "oelmatghei").
Rechtspraak betekent ook rech�sbescherming �egen de otverheid. Dit gebeurt "oor
a"ministrateve rechters. Zij zien niet zozeer op zaken tussen burgers on"erling of burgers
tegen "e overhei", maar vormen een controlefunctie: je kijkt of het bestuur en "e wetgever
zich aan "e regels hou"en. Dat kan onder omstandigheden on"er geschilbeslechting vallen,
namelijk wanneer "e civiele/burgerlijke rechter optree"t in het ka"er van
rechtsbescherming tegen "e overhei". Dat zal alleen in bijzon"ere gevallen gebeuren
(komen we nog op terug).
Dus "e rechtspraak is een verzameling van ambten en een cluster van functes, maar betref
ook "e "oor "e rechter getrofen aegemene vototrzieningen, waarbij toetsing en het
toetsingsverbod een rol spelen en "e rechters rechtsvormende taak in tot uitng komt.
Daarnaast is bij rechtspraak ook het rech� otp een eereijk protces van belang. Dit hangt samen
met "e onafankelijkhei" en onpartj"ighei" van "e rechter maar is in feite een apart recht.
Elementen van "it recht vin"t je in sommige bepalingen van "e Gron"wet terug, zoals art. 15
li" 2 GW ("oor "e rechter gehoor"), art. 16 GW (legaliteitsbeginsel) en art. 18 li" 1 (recht op
rechtsbijstan"). Ook in HS 6 GW vin"en we elementen van het eerlijk proces: art. 121 GW
(openbaarhei" en motvering). Art. 116 & 117 GW bepalen "at rechters wor"en benoem"
voor het leven en "at alleen "e wet "e gerechten aanwijst "ie behoren tot "e rechtelijke
macht. Hier"oor heb je "us garantes "at er niet zomaar wor"t ingegrepen in "e
samenstelling van "e rechtelijke macht, wat in"irect het recht op een eerlijk proces
garan"eert. In "e toekomst zal het eerlijk proces waarschijnlijk ook nog expliciet
2
Hoogleraar geef aan "at wat hij net vertelt over "e Brexit, alles is wat wij hoeven te weten.
3|Staatsrecht HC 4
Inhoud
College 4 – Brexit & Rechtspraak............................................................................................................1
4.1 Brexit............................................................................................................................................2
4.2 Betekenis ‘rechtspraak’................................................................................................................3
4.3 Rechterlijke ambten.....................................................................................................................4
4.4 Onafankelijkhei".........................................................................................................................5
4.5 Onpartj"ighei".............................................................................................................................7
4.6 Rechtsbescherming tegen "e overhei".........................................................................................8
4.7 Toetsing en toetsingsverbo"......................................................................................................11
4.8 Rechtsvormen"e taak rechter....................................................................................................12
4.9 Extra: Rechter en an"ere machten.............................................................................................13
Jurispru"ente.......................................................................................................................................14
1. EHRM 23 oktober 1985, NJ 1986, 102 (Benthem)........................................................................14
2. EHRM 28 september 1995, NJ 1995, 667 (Procola)......................................................................14
3. Rb Den Haag, 4 juli 2018 (Stchtng meer "emocrate).................................................................15
4. HR 3 "ecember 1971, NJ 1972, 137 (Onrechtmatge Rechtspraak)..............................................16
5. HR 24 januari 1969, NJ 1969 , 316 (Pocketboeken II)...................................................................16
6. HR 16 mei 1986, AB 1986, 574 (Sproeivliegtuigen).......................................................................17
7. HR 14 april 1989, NJ 1989, 469 (Harmonisatewet)......................................................................17
8. HR 27 januari 1961 (Van "en Bergh/Staat)...................................................................................18
9. HR 19 november 1999 (Tegelen/Limburg)....................................................................................19
10. HR 12 mei 1999 (Arbei"skostenforfait)......................................................................................19
11. HR 21 maart 2003 (Waterpakt/Staat).........................................................................................20
12. Gerechtshof Den Haag, 9 oktober 2018, Urgen"a......................................................................20
1|Staatsrecht HC 4
,Onderwerpen
1. Brexit
2. Rechtspraak: Betekenis
3. Rechtspraak: Rechterlijke ambten
4. Rechtspraak: Onafankelijkhei" en onpartj"ighei"
5. Rechtspraak: Rechtsbescherming tegen "e overhei" (onrechtmatge overhei"s"aa")
6. Rechtspraak: Toetsing en toetsingsverbo"
7. Rechtspraak: Rechtsvormen"e taak van "e rechter
4.1 Brexit
Het probleem met "it on"erwerp is "at het met "e "ag veran"ert. Ook het artkel van De
Lange, "at uit 2017 komt, ziet in een aantal opzichten niet op "e actuele situate. Daarom
zullen we hier alleen een aantal centrale kenmerken van "e Brexit bespreken, met name
over "e bevoeg"hei"sver"eling: "us wie mag nou wat "oen als het gaat om Brexit?
Referendum
In juni 2016 is een referen"um geweest over "e Brexit, waarbij 52% voor een vertrek was.
Een vraag "ie hierbij ontston" was: is het referendum juridisch bindend? Het antwoor"
"aarop was nee, het was niet juri"isch bin"en" maar slechts een raadgevend referendum.
Het boo" "us ook geen juri"ische gron"slag voor een verplicht vertrek uit "e EU.
Om"at het een raa"geven" referen"um was, "ien"e er een besluitvormingsproces te komen
met een centrale rol voor het parlement. Een vraag "ie zich ver"er nog voor"ee" is naar wie
stemgerechtigd waren. Het heef namelijk ook veel efect op Briten "ie buiten het VK
wonen maar in "e EU. Mochten "ie ook meestemmen? Uitein"elijk is het volgen"e besloten:
Ie"ereen "ie bij gewone parlementaire verkiezingen mag stemmen, mag "at nu ook. Er zijn
stan"aar"uitsluitngen zoals minimumleefij" van 18 en niet uitgesloten van het kiesstelsel.
Uitgesloten van het kiesstelsel zijn ge"etneer"en en Briten "ie al langer "an 15 jaar in het
buitenlan" wonen.
Uittreden dototr aareemen� otf regeringe
De regering wil"e het uitvoeren van "e Brexit voor zichzelf hou"en en noem"e het "aarom
een voorrecht van "e Kroon/regering waarmee het parlement zich niet bezig hoef"e te
hou"en. Dat was een probleem om"at het gevolg van het referen"um inhiel" "at het EU-
ver"rag opgezeg" moest wor"en. Het parlement wil"e "us een heel centrale rol en noem"e
als belangrijkste argument hiervoor "e pareemen�aire sotevereini�ei� (hier"oor hoogste
macht). Die parlementaire soevereiniteit beteken"e in "it geval 1 "at het parlement de
beslissende stem moest hebben in het al "an niet uitre"en uit het EU-ver"rag en on"er
welke voorwaar"en.
De regering wil"e het "us alleen regelen terwijl het parlement een centrale rol wil"e met
een beslissen"e stem. Uitein"elijk is "it een zaak gewor"en waarin "e vraag centraal ston":
1
Betekent algemeen ook "at het parlement niet is gebon"en aan hoger recht (bv. ver"ragsrecht) en in
hiërarchie hoger staat "an "e regering, en "at parlementaire weten hoger recht zijn "an ‘rechtersrecht’ en "us
ook niet is gebon"en aan rechtelijke uitspraken. Het betekent ook "at het ene parlement het volgen"e
parlement niet kan bin"en.
2|Staatsrecht HC 4
, Wie moet "e brief sturen "ie art. 50 (het uitre"en) in werking stelt? Deze zaak heete "e
Mieeer-ui�spraak en "e exacte vraag was: Kan de art.50-brief worden verzonden zonder
instemming/toestemming van het parlement? Het Supreme Court (hoogste Engelse hof) gaf
het parlement gelijk. Dus "e regering kan niet eigenmachtg optre"en en "ie brief naar eigen
inzicht versturen en je voorwaar"en noemen. De regering heef voor de inhoud van de brief
de goedkeuring van het parlement nodig. Dus het pareemen� heef he� eaa�s�e wototrd bij "e
Brexit.2
4.2 Betekenis ‘rechtspraak’
In "e eerste plaats is rechtspraak een verzameeing van amb�en. Als je het over "ie
verzameling hebt, moet je het hebben over "e samenstelling van "ie ambten, "e manier
waarop ze onafhankelijk zijn en "e manier waarop ze onpartijdig zijn.
Daarnaast is het ook een functie/bevotegdheid. In "at opzicht betekent het 2 "ingen:
Geschilbeslechtng (privaatrecht)
Berechtng strafare feiten (strafrecht)
Dus ze hebben burgerrechtelijke en strafrechtelijke bevoeg"he"en. En "at moet "us
gebeuren "oor overhei"sambten "ie onafankelijk en onpartj"ig zijn, "ie "us niet wor"en
beïnvloe" "oor (m.n.) het bestuur.
Dus wat ze eigenlijk "oen is het geven van een concrete en bindende beslissing
(geschilbeslechtng/berechtng) als onafankelijk en onpartj"ig overhei"sambt. Daarbij
stellen ze "e rechtens relevante feiten vast en spreken ze een oor"eel uit op gron" van
rechtmatghei"scriteria (rechter zal niet kijken naar "oelmatghei").
Rechtspraak betekent ook rech�sbescherming �egen de otverheid. Dit gebeurt "oor
a"ministrateve rechters. Zij zien niet zozeer op zaken tussen burgers on"erling of burgers
tegen "e overhei", maar vormen een controlefunctie: je kijkt of het bestuur en "e wetgever
zich aan "e regels hou"en. Dat kan onder omstandigheden on"er geschilbeslechting vallen,
namelijk wanneer "e civiele/burgerlijke rechter optree"t in het ka"er van
rechtsbescherming tegen "e overhei". Dat zal alleen in bijzon"ere gevallen gebeuren
(komen we nog op terug).
Dus "e rechtspraak is een verzameling van ambten en een cluster van functes, maar betref
ook "e "oor "e rechter getrofen aegemene vototrzieningen, waarbij toetsing en het
toetsingsverbod een rol spelen en "e rechters rechtsvormende taak in tot uitng komt.
Daarnaast is bij rechtspraak ook het rech� otp een eereijk protces van belang. Dit hangt samen
met "e onafankelijkhei" en onpartj"ighei" van "e rechter maar is in feite een apart recht.
Elementen van "it recht vin"t je in sommige bepalingen van "e Gron"wet terug, zoals art. 15
li" 2 GW ("oor "e rechter gehoor"), art. 16 GW (legaliteitsbeginsel) en art. 18 li" 1 (recht op
rechtsbijstan"). Ook in HS 6 GW vin"en we elementen van het eerlijk proces: art. 121 GW
(openbaarhei" en motvering). Art. 116 & 117 GW bepalen "at rechters wor"en benoem"
voor het leven en "at alleen "e wet "e gerechten aanwijst "ie behoren tot "e rechtelijke
macht. Hier"oor heb je "us garantes "at er niet zomaar wor"t ingegrepen in "e
samenstelling van "e rechtelijke macht, wat in"irect het recht op een eerlijk proces
garan"eert. In "e toekomst zal het eerlijk proces waarschijnlijk ook nog expliciet
2
Hoogleraar geef aan "at wat hij net vertelt over "e Brexit, alles is wat wij hoeven te weten.
3|Staatsrecht HC 4
