Neuroanatomie 1
College 1 – Basisprincipes: embryologie en opbouw zenuwstelsels
Zenuwstelsels: organen v communicatie
• Hebben grote cellulaire diversiteit
• Zijn elektrisch
• Chemisch signaal meestal tussen cellen
1. Neuronen zijn dynamisch gepolariseerd
o Signaal kan 1 kant op
2. Er is een gecombineerd/sequentieel elektrische-chemische informatieflow
Neuroanatomie: de manier waarop groepen neuronen zijn verbonden en georganiseerd
Lichaam heeft 86 miljard neuronen
Mens = bilateraal symmetrisch
Gesegmenteerd: lichaam is feitelijk een serie van op elkaar lijkende blokjes
Symmetrie: lichaam heeft rechter- en linkerhelft. Wordt beschreven door de 3 klassieke
lichaamsassen:
• Rostro-caudaal (kop-staart)
• Dorso-ventraal (achterkant-voorkant)
• Medio-lateraal (midden-buitenkant)
Brein: centrale neurale massa in kop
Merg: langwerpige neurale massa in lichaamsmediaan
Ganglia: verzameling van neurale cellichamen van zenuwcellen (somata) in het lichaam
Spinale zenuwen en hersenzenuwen: axonen die het lichaam in gaan
Alle bilateraal symmetrische dieren hebben 3 zenuwstelsels:
• CZS: clustering van neuronen in een centraal deel van het dier
o Hersenen en ruggenmerg
• PZS: neuronen die in de periferie verbonden zijn met CZS en anatomische structuren
o Spinale zenuwen, hersenzenuwen, ganglia + perifere zenuwvezels
• EZS: netwerk van neuronen in de wand van spijsverteringskanaal
Vertebraten vs invertebraten: vertebraten hebben ruggenmerg dorsaal en invertebraten
hebben hem ventraal. Mensen hebben een neuroaxis die een hoek van 90 graden maakt.
Embryologie: ontwikkelingsleer
2e week na bevruchting is het embryo een schijf met caudale en rostrale kant. Schijft bestaat
uit drie lagen.
Neurulatie: embryonale laag (de neurale plaat, blauw) rolt zichzelf op en vormt een buis
• Vroege neurale buis: soort tuinslang waar vruchtwater doorheen loopt.
• Latere neurale buis: ingewikkelde tuinslang waar cerebrospinale vloeistof wordt
geproduceerd
• Neurale buis wordt CZS. Bestaat uit stamcellen.
o Blauw wordt de rug, ruggenmerg en hersenen
o Geel wordt de buik
, Longitudinale ontwikkeling: 3 hersenblaasjes
3-vesicle stadium, embryonale termen:
1. Prosencephalon: meest rostrale blaasje, de voorhersenen
2. Mesencephalon: middenhersenen (midbrain)
3. Rhombencephalon: ruitvormig brein = achterhersenen
4. Myelum (geel): ruggenmerg
5-vesicle stadium:
1. Prosencephalon >
• Telencephalon: meest rostraal = eindhersenen
▪ Begin vorming hemisferen.
• Diencephalon: tussenhersenen
▪ Retina
2. Mesencephalon
3. Rhombencephalon >
• Metencephalon: achterhersenen
• Myelencephalon: ruggenmergachtige brein
Embryologie Anatomie
1a Telencephalon Cerebrum: cortex en nuclei (basale ganglia)
1b Diencephalon Thalamus, hypothalamus, epithalamus
2 Mesencephalon Middenhersenen (tectum)
3a Metencephalon Pons en cerebellum
3b Myelencephalon Medulla oblongata (verlengde merg)
Ventrikelsysteem: ontwikkeling van de holte van de neurale buis
Ventrikel: verwijding van holte
• Laterale ventrikels
• 3e ventrikel
• 4e ventrikel
> deze zijn onderling verbonden door kanalen
Radiale ontwikkeling: differentiatie en migratie stamcellen rondom holte
3-zone CZS: simpele buis met 1 laag neurale stamcellen > neuronen en (macro)glia
ontstaan na migratie van stamcellen in intermediaire zone > axonen groeien verder naar
de buitenkant: marginal zone.
1. Ventriculaire zone: Epitheel van ventrikelsysteem
2. Intermediaire zone: grijze stof (cellichamen)
, 3. Marginale zone: witte stof (axonen)
Complexere migratie: cellen migreren naar de buitenste laag en vormen daar weer de 3
lagen (cerebrale cortex en basala ganglia)
• 16 miljard neuronen in de cortex
Gyrencephaal brein: brein met windingen (veel cortex) (oppervlaktevergroting omdat je de
neuronen kwijt moet)
Lissencephaal brein: glad, heeft radiale en extra migratie om cortex te maken, maar weinig
windingen (weinig cortex)
Lissencephalie: onvoldoende migratie van neuronen naar cortex > cortex
bestaat uit veel minder neuronen > glad brein ontstaan > sterke
achterstand in ontwikkeling
o Grote ventrikels, want minder cellen in de wand
Ventro-dorsale differentiatie in neurale buis:
• Aan buikkant begint ontwikkeling eerder dan aan
rugkant
• Dorsale neuronen die ontstaan in neurale buis:
neiging om sensibele functie te krijgen
• Ventrale neuronen die ontstaan in neurale buis: neiging om
motorische functie te krijgen
Sulcus limitans: grens
Hemisferisatie: telencephale vesikel gaat 2 hemisferen ontwikkelen
hemisferisatie
• Fissura longitudinalis cerebri: splijt het cerebrum in 2 delen (in 2
hemisferen) tot aan het corpus callosum
• Corpus callosum: niet gescheiden deel, verbinding tussen rechts en
links
• Lamina terminalis: rostrale grens van de embryonale voorhersenen. Brein
groeit hier overheen. Vanuit hier ontwikkelt de L-R communicatie.
Holoprosencephalie met monoventrikel: hemisferen ontstaan niet > 1 ventrikel hebben
Telencephale ontwikkeling: sagittale vouwing (C-vorm)
• Primair:
o Rostrale deel van de neurale buis rolt op in C-vorm.
o Laterale delen van het telencephalon groeien harder dan het mediale deel.
o Ontwikkeling van fissura longitudinalis cerebri en ontwikkeling van telencephale
hemisferen
• Secundair:
o Hersenkwabben (lobi) ontstaan
o Lobi groeien harder dan de insula = ontwikkeling van de fissura lateralis
• Tertiair:
o Verdere groei en migratie met vele sulci (windingen) en gyri (groeven)
, o Overgroei diepe delen (bijv insula) door nieuwe delen van de cerebrale cortex
Telencephale ontwikkeling: connectiviteit
• Ontwikkeling van axonale uitgroei: nuclei (kernen) worden gespleten door axonale
verbindingen tussen gebieden
• Myelinisatie: pas na de geboorte > veel connecties zijn nog niet meteen online en
sommige connecties pas na het derde decennium gemyeliniseerd
College 1 – Basisprincipes: embryologie en opbouw zenuwstelsels
Zenuwstelsels: organen v communicatie
• Hebben grote cellulaire diversiteit
• Zijn elektrisch
• Chemisch signaal meestal tussen cellen
1. Neuronen zijn dynamisch gepolariseerd
o Signaal kan 1 kant op
2. Er is een gecombineerd/sequentieel elektrische-chemische informatieflow
Neuroanatomie: de manier waarop groepen neuronen zijn verbonden en georganiseerd
Lichaam heeft 86 miljard neuronen
Mens = bilateraal symmetrisch
Gesegmenteerd: lichaam is feitelijk een serie van op elkaar lijkende blokjes
Symmetrie: lichaam heeft rechter- en linkerhelft. Wordt beschreven door de 3 klassieke
lichaamsassen:
• Rostro-caudaal (kop-staart)
• Dorso-ventraal (achterkant-voorkant)
• Medio-lateraal (midden-buitenkant)
Brein: centrale neurale massa in kop
Merg: langwerpige neurale massa in lichaamsmediaan
Ganglia: verzameling van neurale cellichamen van zenuwcellen (somata) in het lichaam
Spinale zenuwen en hersenzenuwen: axonen die het lichaam in gaan
Alle bilateraal symmetrische dieren hebben 3 zenuwstelsels:
• CZS: clustering van neuronen in een centraal deel van het dier
o Hersenen en ruggenmerg
• PZS: neuronen die in de periferie verbonden zijn met CZS en anatomische structuren
o Spinale zenuwen, hersenzenuwen, ganglia + perifere zenuwvezels
• EZS: netwerk van neuronen in de wand van spijsverteringskanaal
Vertebraten vs invertebraten: vertebraten hebben ruggenmerg dorsaal en invertebraten
hebben hem ventraal. Mensen hebben een neuroaxis die een hoek van 90 graden maakt.
Embryologie: ontwikkelingsleer
2e week na bevruchting is het embryo een schijf met caudale en rostrale kant. Schijft bestaat
uit drie lagen.
Neurulatie: embryonale laag (de neurale plaat, blauw) rolt zichzelf op en vormt een buis
• Vroege neurale buis: soort tuinslang waar vruchtwater doorheen loopt.
• Latere neurale buis: ingewikkelde tuinslang waar cerebrospinale vloeistof wordt
geproduceerd
• Neurale buis wordt CZS. Bestaat uit stamcellen.
o Blauw wordt de rug, ruggenmerg en hersenen
o Geel wordt de buik
, Longitudinale ontwikkeling: 3 hersenblaasjes
3-vesicle stadium, embryonale termen:
1. Prosencephalon: meest rostrale blaasje, de voorhersenen
2. Mesencephalon: middenhersenen (midbrain)
3. Rhombencephalon: ruitvormig brein = achterhersenen
4. Myelum (geel): ruggenmerg
5-vesicle stadium:
1. Prosencephalon >
• Telencephalon: meest rostraal = eindhersenen
▪ Begin vorming hemisferen.
• Diencephalon: tussenhersenen
▪ Retina
2. Mesencephalon
3. Rhombencephalon >
• Metencephalon: achterhersenen
• Myelencephalon: ruggenmergachtige brein
Embryologie Anatomie
1a Telencephalon Cerebrum: cortex en nuclei (basale ganglia)
1b Diencephalon Thalamus, hypothalamus, epithalamus
2 Mesencephalon Middenhersenen (tectum)
3a Metencephalon Pons en cerebellum
3b Myelencephalon Medulla oblongata (verlengde merg)
Ventrikelsysteem: ontwikkeling van de holte van de neurale buis
Ventrikel: verwijding van holte
• Laterale ventrikels
• 3e ventrikel
• 4e ventrikel
> deze zijn onderling verbonden door kanalen
Radiale ontwikkeling: differentiatie en migratie stamcellen rondom holte
3-zone CZS: simpele buis met 1 laag neurale stamcellen > neuronen en (macro)glia
ontstaan na migratie van stamcellen in intermediaire zone > axonen groeien verder naar
de buitenkant: marginal zone.
1. Ventriculaire zone: Epitheel van ventrikelsysteem
2. Intermediaire zone: grijze stof (cellichamen)
, 3. Marginale zone: witte stof (axonen)
Complexere migratie: cellen migreren naar de buitenste laag en vormen daar weer de 3
lagen (cerebrale cortex en basala ganglia)
• 16 miljard neuronen in de cortex
Gyrencephaal brein: brein met windingen (veel cortex) (oppervlaktevergroting omdat je de
neuronen kwijt moet)
Lissencephaal brein: glad, heeft radiale en extra migratie om cortex te maken, maar weinig
windingen (weinig cortex)
Lissencephalie: onvoldoende migratie van neuronen naar cortex > cortex
bestaat uit veel minder neuronen > glad brein ontstaan > sterke
achterstand in ontwikkeling
o Grote ventrikels, want minder cellen in de wand
Ventro-dorsale differentiatie in neurale buis:
• Aan buikkant begint ontwikkeling eerder dan aan
rugkant
• Dorsale neuronen die ontstaan in neurale buis:
neiging om sensibele functie te krijgen
• Ventrale neuronen die ontstaan in neurale buis: neiging om
motorische functie te krijgen
Sulcus limitans: grens
Hemisferisatie: telencephale vesikel gaat 2 hemisferen ontwikkelen
hemisferisatie
• Fissura longitudinalis cerebri: splijt het cerebrum in 2 delen (in 2
hemisferen) tot aan het corpus callosum
• Corpus callosum: niet gescheiden deel, verbinding tussen rechts en
links
• Lamina terminalis: rostrale grens van de embryonale voorhersenen. Brein
groeit hier overheen. Vanuit hier ontwikkelt de L-R communicatie.
Holoprosencephalie met monoventrikel: hemisferen ontstaan niet > 1 ventrikel hebben
Telencephale ontwikkeling: sagittale vouwing (C-vorm)
• Primair:
o Rostrale deel van de neurale buis rolt op in C-vorm.
o Laterale delen van het telencephalon groeien harder dan het mediale deel.
o Ontwikkeling van fissura longitudinalis cerebri en ontwikkeling van telencephale
hemisferen
• Secundair:
o Hersenkwabben (lobi) ontstaan
o Lobi groeien harder dan de insula = ontwikkeling van de fissura lateralis
• Tertiair:
o Verdere groei en migratie met vele sulci (windingen) en gyri (groeven)
, o Overgroei diepe delen (bijv insula) door nieuwe delen van de cerebrale cortex
Telencephale ontwikkeling: connectiviteit
• Ontwikkeling van axonale uitgroei: nuclei (kernen) worden gespleten door axonale
verbindingen tussen gebieden
• Myelinisatie: pas na de geboorte > veel connecties zijn nog niet meteen online en
sommige connecties pas na het derde decennium gemyeliniseerd
