Probleem 1 – van nature goed of van nature slecht?
Leerdoelen:
1. Wat houden de drie visies in?
a. Humanisme
b. Verlichting
c. Romantiek
2. Hoe ziet de opvoeding er uit volgens de visies? (kind is van nature goed of kind is van
nature slecht)
3. Wat zijn de overeenkomsten en verschillen tussen de visies?
Bronnen:
Artikel Baggerman & Dekker (2005)
Artikel Locke (1693)
Artikel Rousseau (1762)
Boek Bakker, Noordman & Rietveld-van Wingerden (2010)
Boek Weijers (2011)
Boek Berding en Pols (2006)
Boek Kroon & Levering (2016)
1
,Leerdoel 1: wat houden de drie visies in?
Renaissance (wedergeboorte) in de 15e eeuw
Deze stroming verbreidde zich in de loop van de 16e eeuw over heel Europa. De Renaissance
kunstenaar verheerlijkte de menselijke natuur, vooral haar natuurlijke schoonheid. De mens
was geniaal, de ontwikkeling van de mens stond centraal. De renaissance was een brede
culturele vernieuwingsbeweging.
Het 15e en 16e eeuwse Humanisme maakte daar deel van uit (=tijdens de Middeleeuwen)
Humanisme (Erasmus) 15e en 16e eeuw
Humanisme
Een intellectuele stroming, waarin de mens wordt gekenmerkt door hoge waardering door zijn
vele mogelijkheden. Dat geldt niet alleen voor het vermogen van de mens om de wereld om
zich heen te kennen, bijvoorbeeld door de wetenschap, maar ook voor zijn eigen vermogen tot
zedelijk handelen. Het doel van opvoeden is dat de mens zedelijk en redelijk wordt.
De nadruk in deze periode ligt vooral op klassieke wetenschap en cultuur. Met name de
cultuur van Grieken en Romeinen was belangrijk: kennis, wetenschap en zedelijkheid
(Paideia)
Kenmerken van deze tijd:
- God staat centraal
- Intellect en kennis is erg belangrijk
- Onderwijs en opvoeding zijn bepalend voor hoe de mens is
- Kennis leidt tot deugd
Opvoeding en ontwikkeling volgens Humanisme
Uomo universales: de nadruk ligt op leren, het humanisme is een intellectuele stroming.
De mens zelf heeft de meeste invloed (dit is in strijd met het geloof)
De mens is in het beginsel mondig; hij kan volgens de richtlijnen van zijn rede kritiek
leveren op schijnbare en opgeleverde zekerheden (kritisch denken)
Er zouden geen lijfstraffen moeten zijn
Humanisten haalden hun aanknopingspunten over opvoeding en onderwijs van de Grieken
Paideia:
- De opvoeding is complex en zeer belangrijk
- Er wordt gestreefd naar deugd
- Er is aanwezigheid van spel en competitie
- Opvoeding wordt getypeerd door brede, algemene vorming
- Er wordt geen les gegeven, maar je moet het gewoon doen
Opvoeding volgens humanisten:
- Kennis, intellect en cultuur zijn belangrijk. Er is samenhang tussen kennis en intellect.
- De mens moet alles jong al leren, want een kind is als natte klei (vormbaar). De omgeving
is hierbij erg belangrijk, want kleine kinderen imiteren en nemen goede en slechte
eigenschappen over. Jong leren mensen het makkelijkst
- De moeder is de verzorger, de vader is de opvoeder. De opvoeding is gericht op mannen:
om een echte vader te zijn moet u absolute macht hebben over het hele wezen van
uw zoon.
- Straf en slaag waren uit den boze
2
,Onderwijs volgens humanisten:
- Een goede opvoeding is nodig om te voorkomen dat kinderen vervallen tot wilde
beesten die nog slechter zijn dan dieren
- Het spelelement in onderwijs was belangrijk, want dan krijgen kinderen praktisch inzicht
(Grieken)
- Onderwijs werd naar staat gegeven
- De leraar moet liefde hebben voor zijn vak en goede verhouding met de leerlingen zijn
belangrijk, want dat stimuleert tot leren en dan gaat leren vanzelf.
- Tegen lijfstraffen, want daarmee verdwijnt de motivatie
- Het kind is intrinsiek gemotiveerd, heeft behoefte aan kennis
Kritiek op het onderwijs:
De leraar is agressief
Het is erg streng
Spel is niet aanwezig
Desiserius Erasmus, 1466-1536 – tijdens opkomst humanisme
Erasmus was een van de invloedrijkste humanisten in de 15e en 16e eeuw. Hij had
uitgesproken aandacht voor opvoeding en onderwijs. Erasmus verdiepte zich vooral in
klassieke literatuur en zocht als filosoof naar de oorsprong van overgeleverde teksten.
Hij was een voorstander van spelend en aanschouwelijk leren
Hij was een tegenstander van de hardvochtige en vernederende aanpak van zijn tijd.
Onderwijs volgens Erasmus
Erasmus gruwde van de onderwijspraktijk van zijn tijd (lijfstraffen). Hij vond scholen
martelkamers. Hij vond dat onderwijs van belang was en er moest zo vroeg mogelijk mee
begonnen worden kennis was van belang.
Kinderen zijn intrinsiek gemotiveerd, dus lijfstraffen zijn niet goed. Met lijfstraffen neemt die
motivatie namelijk af.
De klassieke culturele vorming de kern van alle echte opvoeding.
Erasmus zo belangrijk dat het uit handen zou moeten worden genomen van de kerk en moest
worden overgedragen aan de overheid. Dit is in strijd met het centraal staan van God in deze
tijd.
Kindbeeld volgens Erasmus
Erasmus geloofde dat de mens van nature tot het goede geneigd was, dat kinderen al op jonge
leeftijd aan studie konden worden gewend, maar dat de mens zonder vorming slechter was
dan een dier. Een mens zonder de juiste kennis is gevaarlijker dan elk dier.
Een kind is de uitkomst van de vorming die het heeft gekregen. Gelukkig is een kind
kneedbaar, want anders zou de erfzonde een grote rol gaan spelen. De erfzonde kan gezien
worden als het spreekwoordelijke duiveltje op de schouder. Door de vorming komt het goede
of slechte tot uiting. Vorming is dus bepalend.
Kritiek op Erasmus:
Het was alleen gericht op jongens, op rijken en hij had te hoge verwachtingen van het
intellectuele vermogen.
Hij zei dat iedereen dezelfde capaciteiten heeft, maar dit is niet waar
3
, Niet praktisch, zoals het spreken van Latijn in elk land (is onmogelijk)
4
,Empirisme en relationisme
Deze stromingen zijn voor de ontwikkeling van de pedagogiek van grote betekenis geweest.
In beide stromingen stond de vraag naar het ontstaan en de aard van de menselijke kennis
centraal
Empirisme: mens staat centraal, kennis verwerf je door ervaringen op te doen, want je
wordt geboren als tabula rasa. (wetenschap door generalisatie van veelvuldige
waarnemingen)
Rationalisme: door de rede verwerf je kennis verlichting
5
,Verlichting (Locke) 17e en 18e eeuw
De Verlichting - kenmerken
De verlichting begon in Engeland (met John Locke)
Samenhang met empirisme: kennis wordt verworven door ervaring. De mens komt op
de wereld als tabula rasa. Kinderen ontwikkelen in de praktijk, door confrontaties met
hun omgeving.
Kennis kan wel verworven worden, maar het karakter is niet vormbaar, dat komt enkel
tot uiting. Dit geldt niet alleen voor de elite, maar voor iedereen
Kennis en de rede staan centraal. Dit voorkomt armoede, want als je een beter beroep
hebt, heb je meer geld.
Kennis is een middel om manieren aan te leren (kennis is een middel om een doel te
bereiken in plaats van dat kennis als einddoel wordt gezien)
Vertrouwen in God was niet bereikbaar, men vertrouwde op het eigen verstand, kennis
en inzicht. Men had geen verklaring voor de schepping. Wat ontstaan is, kan worden
verklaard met de rede. Die rede zit in de mens en wordt gezien als wonder.
o Deïsme: Er bestaat wel een god, maar deze grijpt niet meer in. Hij bemoeit
zich er niet meer mee, men moest het zelf oplossen
o Metafoor horlogemaker: de horlogemaker (God) maakt een horloge (aarde)
en verkoopt deze. Dat horloge blijft tikken, zonder dat de horlogemaker er nog
iets mee te maken heeft.
In de Verlichting is het onbewuste ontdekt. Het geweten is eigenlijk ontstaan in de Verlichting
De rede is belangrijk (deïsme). Je hebt zelfbesturing nodig, wees kritisch. Straf komt niet
meer door de hand van god (want die grijpt toch niet meer in). Men had toch een ander middel
nodig om te straffen toen kwam men met het mannetje van binnen. Je moest je eigen
driften onderdrukken.
Verlichte denkers hadden grote afkeer tegen vooroordelen, bijgeloof en tegen het geloof in
autoriteiten.
Opvoeding volgens de Verlichting
- Opvoeding ging volgens een natuurlijke methode:
o Geen straf en dwang
o Veel naar buiten, want de natuur is belangrijk
o Individuele opvoeding, het individu is opvoedbaar
- Doel van de opvoeding is zelfstructuur en vrijheid, en het verkrijgen van kennis, maar
het belangrijkste doel was morele ontwikkeling (deugd) en welgemanierdheid
verkrijgen.
- Focus lag op gezondheid, hygiëne en natuur
- Voor discipline is hoop en angst nodig
- Geen lijfstraffen, maar straffen met schuld en schaamte (emotionele straf)
- Kennis leidt tot deugd en dwaling leidt tot ondeugd leidt tot opvoedbaarheid en
maakbaarheid van het kind
Onderwijs volgens de Verlichting
- Deugd is veel belangrijker dan kennis
- Kinderen kregen weinig scholing, vaak maar een paar jaar. Deze onderwijspraktijken
werden vooral gekenmerkt door het streng fysiek optreden van de juf. Meisjes
kwamen vaak niet verder dan de matressenschool en een deel van de jongens gingen
6
, rond hun 7e jaar naar de grote school. Hier werd pas aandacht besteed aan taal en
spelling. Veel mensen hadden geen geld voor scholing.
- Door de opkomst van armenscholen verhoogde het aantal schoolgaande kinderen. Men
raakte er namelijk van overtuigd dat er een verband bestond tussen scholing en
welvaart. De visie op het verband tussen scholing en armoede en tussen kennis en
welvaart vormde een onderdeel van de Verlichting
Sleutelbegrippen Verlichting: opvoedbaarheid van het individu en maakbaarheid van de
samenleving.
3 principes van de Verlichting(Berding en Pols): regulatieve principes (niet besproken)
1. Opvoedingsprincipe: het kind moet worden opgevoed en is opvoedbaar
2. Vormbaarheidsprincipe: elk kind kan leren en elk kind heeft mogelijkheid tot
ontwikkeling in zich. Die mogelijkheden worden gerealiseerd als de opvoeder het kind
uitdaagt om mee te doen
3. Activiteitsprincipe: elk kind wil zelf actief zijn en alleen doordat het zelf actief is,
ontwikkelt het zich
John Locke ( 1632-1704) – voorloper verlichting
John Locke was een voorloper van de Verlichting. Hij zat tussen het humanisme (empirisme)
en de verlichting in.
Hij had een medische en natuurlijke achtergrond, die terug te zien is in de nadruk op
lichamelijke ontwikkeling, hygiënische verzorging, gezondheid en natuur.
Opvoeding volgens Locke
- John Locke beschouwde de menselijke geest bij geboorte als een tabula rasa (qua
empirische kennis), een onbeschreven blad, dat door de waarneming zou worden
gevuld. De mens wordt door ervaring, en dus ook voor opvoeding, gevormd. Kinderen
moeten daarom zo veel mogelijk praktische ervaringen zelf op doen. Dit standpunt
gaat ervan uit dat iedereen kan leren.
o Dit gaat alleen om empirische kennis; het karakter ligt wel vast, alleen kennis
kan worden opgedaan door ervaring. Wat er al in je zit kan niet gekneed
worden.
- Opvoeding moet via een natuurlijke methode gaan:
o Tamelijk ongedwongen stijl van met kinderen omgaan: sober, maar zonder
hardheid, strenge straf of angst. Dwang is niet nodig en slaan helpt niet
o Kinderen moesten gewend raken aan een natuurlijke levenswijze: ze moeten
veel in de buitenlucht zijn en geen warme/knellende kleding dragen, voeding
moest eenvoudig zijn en ongekruid, geen alcohol en geen zacht bed deze
natuurlijke levenswijzen volgde het klassieke ideaal van een gezonde geest in
een gezond lichaam
- In de opvoeding moet er rekening mee worden gehouden dat elk kind uniek is. Zij
moeten opgevoed worden als individu, want kinderen verschillen in aanleg, karakter
en temperament
- Alleen de opvoeding tot gentleman was goed: redelijk en zedelijk, energiek,
pragmatisch en stijlvol. Een beschaafd man bezat deugd, verstand, welgemanierdheid
en kennis (in die volgorde belangrijk!).
7
Leerdoelen:
1. Wat houden de drie visies in?
a. Humanisme
b. Verlichting
c. Romantiek
2. Hoe ziet de opvoeding er uit volgens de visies? (kind is van nature goed of kind is van
nature slecht)
3. Wat zijn de overeenkomsten en verschillen tussen de visies?
Bronnen:
Artikel Baggerman & Dekker (2005)
Artikel Locke (1693)
Artikel Rousseau (1762)
Boek Bakker, Noordman & Rietveld-van Wingerden (2010)
Boek Weijers (2011)
Boek Berding en Pols (2006)
Boek Kroon & Levering (2016)
1
,Leerdoel 1: wat houden de drie visies in?
Renaissance (wedergeboorte) in de 15e eeuw
Deze stroming verbreidde zich in de loop van de 16e eeuw over heel Europa. De Renaissance
kunstenaar verheerlijkte de menselijke natuur, vooral haar natuurlijke schoonheid. De mens
was geniaal, de ontwikkeling van de mens stond centraal. De renaissance was een brede
culturele vernieuwingsbeweging.
Het 15e en 16e eeuwse Humanisme maakte daar deel van uit (=tijdens de Middeleeuwen)
Humanisme (Erasmus) 15e en 16e eeuw
Humanisme
Een intellectuele stroming, waarin de mens wordt gekenmerkt door hoge waardering door zijn
vele mogelijkheden. Dat geldt niet alleen voor het vermogen van de mens om de wereld om
zich heen te kennen, bijvoorbeeld door de wetenschap, maar ook voor zijn eigen vermogen tot
zedelijk handelen. Het doel van opvoeden is dat de mens zedelijk en redelijk wordt.
De nadruk in deze periode ligt vooral op klassieke wetenschap en cultuur. Met name de
cultuur van Grieken en Romeinen was belangrijk: kennis, wetenschap en zedelijkheid
(Paideia)
Kenmerken van deze tijd:
- God staat centraal
- Intellect en kennis is erg belangrijk
- Onderwijs en opvoeding zijn bepalend voor hoe de mens is
- Kennis leidt tot deugd
Opvoeding en ontwikkeling volgens Humanisme
Uomo universales: de nadruk ligt op leren, het humanisme is een intellectuele stroming.
De mens zelf heeft de meeste invloed (dit is in strijd met het geloof)
De mens is in het beginsel mondig; hij kan volgens de richtlijnen van zijn rede kritiek
leveren op schijnbare en opgeleverde zekerheden (kritisch denken)
Er zouden geen lijfstraffen moeten zijn
Humanisten haalden hun aanknopingspunten over opvoeding en onderwijs van de Grieken
Paideia:
- De opvoeding is complex en zeer belangrijk
- Er wordt gestreefd naar deugd
- Er is aanwezigheid van spel en competitie
- Opvoeding wordt getypeerd door brede, algemene vorming
- Er wordt geen les gegeven, maar je moet het gewoon doen
Opvoeding volgens humanisten:
- Kennis, intellect en cultuur zijn belangrijk. Er is samenhang tussen kennis en intellect.
- De mens moet alles jong al leren, want een kind is als natte klei (vormbaar). De omgeving
is hierbij erg belangrijk, want kleine kinderen imiteren en nemen goede en slechte
eigenschappen over. Jong leren mensen het makkelijkst
- De moeder is de verzorger, de vader is de opvoeder. De opvoeding is gericht op mannen:
om een echte vader te zijn moet u absolute macht hebben over het hele wezen van
uw zoon.
- Straf en slaag waren uit den boze
2
,Onderwijs volgens humanisten:
- Een goede opvoeding is nodig om te voorkomen dat kinderen vervallen tot wilde
beesten die nog slechter zijn dan dieren
- Het spelelement in onderwijs was belangrijk, want dan krijgen kinderen praktisch inzicht
(Grieken)
- Onderwijs werd naar staat gegeven
- De leraar moet liefde hebben voor zijn vak en goede verhouding met de leerlingen zijn
belangrijk, want dat stimuleert tot leren en dan gaat leren vanzelf.
- Tegen lijfstraffen, want daarmee verdwijnt de motivatie
- Het kind is intrinsiek gemotiveerd, heeft behoefte aan kennis
Kritiek op het onderwijs:
De leraar is agressief
Het is erg streng
Spel is niet aanwezig
Desiserius Erasmus, 1466-1536 – tijdens opkomst humanisme
Erasmus was een van de invloedrijkste humanisten in de 15e en 16e eeuw. Hij had
uitgesproken aandacht voor opvoeding en onderwijs. Erasmus verdiepte zich vooral in
klassieke literatuur en zocht als filosoof naar de oorsprong van overgeleverde teksten.
Hij was een voorstander van spelend en aanschouwelijk leren
Hij was een tegenstander van de hardvochtige en vernederende aanpak van zijn tijd.
Onderwijs volgens Erasmus
Erasmus gruwde van de onderwijspraktijk van zijn tijd (lijfstraffen). Hij vond scholen
martelkamers. Hij vond dat onderwijs van belang was en er moest zo vroeg mogelijk mee
begonnen worden kennis was van belang.
Kinderen zijn intrinsiek gemotiveerd, dus lijfstraffen zijn niet goed. Met lijfstraffen neemt die
motivatie namelijk af.
De klassieke culturele vorming de kern van alle echte opvoeding.
Erasmus zo belangrijk dat het uit handen zou moeten worden genomen van de kerk en moest
worden overgedragen aan de overheid. Dit is in strijd met het centraal staan van God in deze
tijd.
Kindbeeld volgens Erasmus
Erasmus geloofde dat de mens van nature tot het goede geneigd was, dat kinderen al op jonge
leeftijd aan studie konden worden gewend, maar dat de mens zonder vorming slechter was
dan een dier. Een mens zonder de juiste kennis is gevaarlijker dan elk dier.
Een kind is de uitkomst van de vorming die het heeft gekregen. Gelukkig is een kind
kneedbaar, want anders zou de erfzonde een grote rol gaan spelen. De erfzonde kan gezien
worden als het spreekwoordelijke duiveltje op de schouder. Door de vorming komt het goede
of slechte tot uiting. Vorming is dus bepalend.
Kritiek op Erasmus:
Het was alleen gericht op jongens, op rijken en hij had te hoge verwachtingen van het
intellectuele vermogen.
Hij zei dat iedereen dezelfde capaciteiten heeft, maar dit is niet waar
3
, Niet praktisch, zoals het spreken van Latijn in elk land (is onmogelijk)
4
,Empirisme en relationisme
Deze stromingen zijn voor de ontwikkeling van de pedagogiek van grote betekenis geweest.
In beide stromingen stond de vraag naar het ontstaan en de aard van de menselijke kennis
centraal
Empirisme: mens staat centraal, kennis verwerf je door ervaringen op te doen, want je
wordt geboren als tabula rasa. (wetenschap door generalisatie van veelvuldige
waarnemingen)
Rationalisme: door de rede verwerf je kennis verlichting
5
,Verlichting (Locke) 17e en 18e eeuw
De Verlichting - kenmerken
De verlichting begon in Engeland (met John Locke)
Samenhang met empirisme: kennis wordt verworven door ervaring. De mens komt op
de wereld als tabula rasa. Kinderen ontwikkelen in de praktijk, door confrontaties met
hun omgeving.
Kennis kan wel verworven worden, maar het karakter is niet vormbaar, dat komt enkel
tot uiting. Dit geldt niet alleen voor de elite, maar voor iedereen
Kennis en de rede staan centraal. Dit voorkomt armoede, want als je een beter beroep
hebt, heb je meer geld.
Kennis is een middel om manieren aan te leren (kennis is een middel om een doel te
bereiken in plaats van dat kennis als einddoel wordt gezien)
Vertrouwen in God was niet bereikbaar, men vertrouwde op het eigen verstand, kennis
en inzicht. Men had geen verklaring voor de schepping. Wat ontstaan is, kan worden
verklaard met de rede. Die rede zit in de mens en wordt gezien als wonder.
o Deïsme: Er bestaat wel een god, maar deze grijpt niet meer in. Hij bemoeit
zich er niet meer mee, men moest het zelf oplossen
o Metafoor horlogemaker: de horlogemaker (God) maakt een horloge (aarde)
en verkoopt deze. Dat horloge blijft tikken, zonder dat de horlogemaker er nog
iets mee te maken heeft.
In de Verlichting is het onbewuste ontdekt. Het geweten is eigenlijk ontstaan in de Verlichting
De rede is belangrijk (deïsme). Je hebt zelfbesturing nodig, wees kritisch. Straf komt niet
meer door de hand van god (want die grijpt toch niet meer in). Men had toch een ander middel
nodig om te straffen toen kwam men met het mannetje van binnen. Je moest je eigen
driften onderdrukken.
Verlichte denkers hadden grote afkeer tegen vooroordelen, bijgeloof en tegen het geloof in
autoriteiten.
Opvoeding volgens de Verlichting
- Opvoeding ging volgens een natuurlijke methode:
o Geen straf en dwang
o Veel naar buiten, want de natuur is belangrijk
o Individuele opvoeding, het individu is opvoedbaar
- Doel van de opvoeding is zelfstructuur en vrijheid, en het verkrijgen van kennis, maar
het belangrijkste doel was morele ontwikkeling (deugd) en welgemanierdheid
verkrijgen.
- Focus lag op gezondheid, hygiëne en natuur
- Voor discipline is hoop en angst nodig
- Geen lijfstraffen, maar straffen met schuld en schaamte (emotionele straf)
- Kennis leidt tot deugd en dwaling leidt tot ondeugd leidt tot opvoedbaarheid en
maakbaarheid van het kind
Onderwijs volgens de Verlichting
- Deugd is veel belangrijker dan kennis
- Kinderen kregen weinig scholing, vaak maar een paar jaar. Deze onderwijspraktijken
werden vooral gekenmerkt door het streng fysiek optreden van de juf. Meisjes
kwamen vaak niet verder dan de matressenschool en een deel van de jongens gingen
6
, rond hun 7e jaar naar de grote school. Hier werd pas aandacht besteed aan taal en
spelling. Veel mensen hadden geen geld voor scholing.
- Door de opkomst van armenscholen verhoogde het aantal schoolgaande kinderen. Men
raakte er namelijk van overtuigd dat er een verband bestond tussen scholing en
welvaart. De visie op het verband tussen scholing en armoede en tussen kennis en
welvaart vormde een onderdeel van de Verlichting
Sleutelbegrippen Verlichting: opvoedbaarheid van het individu en maakbaarheid van de
samenleving.
3 principes van de Verlichting(Berding en Pols): regulatieve principes (niet besproken)
1. Opvoedingsprincipe: het kind moet worden opgevoed en is opvoedbaar
2. Vormbaarheidsprincipe: elk kind kan leren en elk kind heeft mogelijkheid tot
ontwikkeling in zich. Die mogelijkheden worden gerealiseerd als de opvoeder het kind
uitdaagt om mee te doen
3. Activiteitsprincipe: elk kind wil zelf actief zijn en alleen doordat het zelf actief is,
ontwikkelt het zich
John Locke ( 1632-1704) – voorloper verlichting
John Locke was een voorloper van de Verlichting. Hij zat tussen het humanisme (empirisme)
en de verlichting in.
Hij had een medische en natuurlijke achtergrond, die terug te zien is in de nadruk op
lichamelijke ontwikkeling, hygiënische verzorging, gezondheid en natuur.
Opvoeding volgens Locke
- John Locke beschouwde de menselijke geest bij geboorte als een tabula rasa (qua
empirische kennis), een onbeschreven blad, dat door de waarneming zou worden
gevuld. De mens wordt door ervaring, en dus ook voor opvoeding, gevormd. Kinderen
moeten daarom zo veel mogelijk praktische ervaringen zelf op doen. Dit standpunt
gaat ervan uit dat iedereen kan leren.
o Dit gaat alleen om empirische kennis; het karakter ligt wel vast, alleen kennis
kan worden opgedaan door ervaring. Wat er al in je zit kan niet gekneed
worden.
- Opvoeding moet via een natuurlijke methode gaan:
o Tamelijk ongedwongen stijl van met kinderen omgaan: sober, maar zonder
hardheid, strenge straf of angst. Dwang is niet nodig en slaan helpt niet
o Kinderen moesten gewend raken aan een natuurlijke levenswijze: ze moeten
veel in de buitenlucht zijn en geen warme/knellende kleding dragen, voeding
moest eenvoudig zijn en ongekruid, geen alcohol en geen zacht bed deze
natuurlijke levenswijzen volgde het klassieke ideaal van een gezonde geest in
een gezond lichaam
- In de opvoeding moet er rekening mee worden gehouden dat elk kind uniek is. Zij
moeten opgevoed worden als individu, want kinderen verschillen in aanleg, karakter
en temperament
- Alleen de opvoeding tot gentleman was goed: redelijk en zedelijk, energiek,
pragmatisch en stijlvol. Een beschaafd man bezat deugd, verstand, welgemanierdheid
en kennis (in die volgorde belangrijk!).
7
