van basis tot homeostase
Thema 2 het cardiovasculaire systeem
HC 5 – anatomie van het hart
Janine van Gils
Het hart is assymetrisch; de apex cordis is naar linksvoor gericht; LV en RV rusten op het diafragma
Vena cava superior/inferior → rechteratrium → rechterventrikel → truncus pulmonalis → pulmonaal
arteriën → longen → pulmonaal venen → linkeratrium → linkerventrikel → aorta ascendens → arcus
aortae → aorta descendens → vertakkingen → lichaam
Coronaire vaten
Coronairarteriën = ontspringen aan de aorta ascendens achter de aortaklep. Als de aortaklep open is
worden de coronairen dichtgedrukt, dat is goed want het hart is toch aan het samentrekken en kan
dus geen bloed ontvangen. Pas als het hart in rust is en de aortaklep dicht gaat stroomt het bloed de
coronairen in.
Linker coronair arterie
- Ramus circumflexus (RCx) – basis en achterzijde LV
o Ramus marginalis
- Ramus descendens anterior (LAD) – voorzijde ventrikelseptum en aangrenzende delen
van beide ventrikels – loopt tussen beide ventrikels door naar de apex
o Ramus lateraal
Rechter coronair arterie
- Ramus marginalis – laterale wand RV & sinusknoop
- Ramus descendens posterior – achterzijde ventrikelseptum en aangrenzende delen van
beide ventrikels & AV-knoop
Uit welke kant ontstaat de ramus descendens posterior en voorziet dus achterkant hart van bloed?
o Rechts dominant systeem: uit rechter coronair arterie (70%)
o Links dominant systeem: uit ramus circumflexus (15%)
o Co-dominant systeem: uit zowel rechts als links (15%)
Coronairvenen → sinus coronarius = zuurstofarm bloed terug brengen naar het rechteratrium vlak
bij de inmonding van de VCI.
Er zit een randje naast de VCI die tijdens de embryonale ontwikkeling ervoor zorgde dat het bloed
naar het foramen ovale werd gestuurd
, van basis tot homeostase
Thema 2 het cardiovasculaire systeem
Delen van het hart
Rechter atrium: wijde opening
- Musculi pectinata → trabeculaire wand
- Crista terminalis = rand tussen VCI en VCS
- Sinus venosus mond hierin uit
- Rechter hartoortje heeft een stomp driehoekige vorm
- Fossa ovalis = overblijfsel van foramen ovale
Rechter ventrikel
- Grof trabeculaire wand
- Infundibulum/crista supraventricularis = spierbalk tussen tricuspidalis- en pulmonalis klep
→ trabecula septomarginalis/moderator band = loopt van papilspieren tricuspidalisklep
naar ventriculaire septum - hierin loopt de rechter bundeltak
- Papillairspieren zitten vast met pezen (chordae tendinea) aan de kleppen zelf
Linker atrium: smalle opening
- Gladde wand
- Linker hartoortje heeft een tubulaire vorm
- Fossa ovalis = overblijfsel foramen ovale
- Papilspieren direct aan de wand vast geen trabecula septomarginalis
Linker ventrikel
- Dikkere wand dan rechter ventrikel door hoge BD (niet morfologisch want niet bij alle mensen)
- Gladde wand
Hartkleppen zitten vast aan het hartskelet
Atrioventriculair
- Tricuspidalisklep: 3 slibben - RA & RV papillairspieren
- Mitralisklep: 2 slibben - LA & LV papillairspieren
Semilunair
- Pulmonalisklep: 3 slibben - RV & truncus pulmonalis
- Aortaklep: 3 slibben - LV & aorta
Diastole: tricuspidalis en mitralis open – pulmonalis en aorta gesloten
Systole: tricuspidalis en mitralis gesloten – pulmonalis en aorta open
Cardiomyocyten
Lagen van het hart. Pericard → pericardholte → epicard → myocard (spier) → endocard
- Vertakkingen
- Dwarsgestreept
- Mono/binucleair
- Centrale kernen
- Veel mitochondriën
- Juxtanucleair cytoplasma = strak om de cel heen en rond de celkern liggen veel organellen
- Intercalated discs met gap junctions
o 2 connexons/hemikanalen = 6 eiwitten die tegen elkaar liggen, transmembraan in
het celmembraan → openen of sluiten en zo stoffen doorgeven
Gespecialiseerde cardiomyocyten zijn belangrijk bij geleiding.
Functionele koppeling = hartspiercellen zijn zowel mechanisch, chemisch en elektrisch verbonden
door aanwezigheid van intercalated disks → signaal bij prikkeling kan snel over alle andere
hartspiercellen verspreid worden = functioneel syncytium.
Geleidingssysteem
• Sinusknoop = primaire pacemaker cel
Tussen de VCS (glad) en rechterhartoortje (trabeculair) ligt de sulcus terminalis (groeve in
rechteratrium). Aan de bovenkant hiervan bevindt zich de sinusknoop.
De impulsen worden spontaan opgewekt, nadat hij heeft gevuurd gaat die direct door naar de
volgende hartslag, waarna de oude prikkel zich over de rest van het rechteratrium verspreid.
• Atrioventriculaire knoop = AV-knoop = vertraagt het signaal zodat ventrikels kunnen vullen,
omdat er een isolatielaag zit van collageen.
, van basis tot homeostase
Thema 2 het cardiovasculaire systeem
Op de achterwand van het rechteratrium, in de driehoek van Koch = een driehoek die begrensd
wordt door de tricuspidalisklep, sinus coronarius en het septum.
Als de sinusknoop niet goed meer functioneert kan de AV-knoop zijn functie overnemen, maar wel in
een lagere frequentie (dus wordt overruled door de sinusknoop)
AV- en sinusknoop zijn gedifferentieerde hartspiercellen, maar om de knopen heen bevinden zich
vezels van het autonome zenuwstelsel.
Sympatisch (fight/flight) Parasympatisch (rust)
Norepinefrine/epinefrine acetylcholine
Hartfrequentie (chronotropie) > <
Impulsgeleiding (dromotropie) > <
Contractiekracht (inotropie) > <
Coronaire flow >(dilatatie) < (constrictie)
• Bundel van His = enige elektrische connectie (myocard) tussen atria & ventrikels
Om de bundel van His bevindt zich fibreus bindweefsel dat deel uitmaakt van de annulus fibrosus =
een ring die ervoor zorgt dat de geleiding er niet langs kan.
• Linker en rechter bundeltak
• Purkinjevezels = uiteinden van de takken
Elektrocardiogram (ECG) = optelsom alle potentialen van verschillende componenten weergeven
- P piek = sinusknoop = samentrekken boezems – kleine top door kleine massa
- ‘Elektrische stilte’ door AV-knoop
- QRS complex = bundel van His = samentrekken ventrikels
- T piek = repolarisatie ventrikels
Elektrische isolatie
Wolff-Parkinson-Whitesyndroom = een accesoire spierbundel tussen boezem en kamer → geen
vertraging door AV-knoop → vroegtijdig samentrekken ventrikels deltagolf in ECG
, van basis tot homeostase
Thema 2 het cardiovasculaire systeem
Hartspier
Hartspier → spierbundels (omhult door spierfascies) → spiervezels → myofibrillen →
myofilamenten: actine & myosine vormen een sarcomeer
Sarcolemma = omhult hartspiervezels; fungeert als een soort celmembraan
T-tubuli = instulpingen in het sarcolemma – rond Z-lijnen en calciumkanalen
Ze zorgen voor nauw contact met de spiervezel waardoor potentialen naar het binnenste
van de cel kunnen worden geleid & ionen kunnen worden uitgewisseld
1 T-tubuli per sarcomeer
Mitochondria die dicht op elkaar zitten tussen de myofibrillen
Bandenpatroon
• I-band: alleen actine (licht)
• H-band: alleen myosine (donker)
• A-band: actine & myosine (donker)
• M-lijn: myosine aan vast (in H-band)
• Z-lijn: actine aan vast (in A-band)
Bij contractie blijft de A-band even groot en worden zowel de H- als I-band kleiner
Cardiomyocyt = voorlopercel van alle componenten in het geleidend systeem. Daarom is de
geleiding myocardiaal (niet via bindweefsel)
Thema 2 het cardiovasculaire systeem
HC 5 – anatomie van het hart
Janine van Gils
Het hart is assymetrisch; de apex cordis is naar linksvoor gericht; LV en RV rusten op het diafragma
Vena cava superior/inferior → rechteratrium → rechterventrikel → truncus pulmonalis → pulmonaal
arteriën → longen → pulmonaal venen → linkeratrium → linkerventrikel → aorta ascendens → arcus
aortae → aorta descendens → vertakkingen → lichaam
Coronaire vaten
Coronairarteriën = ontspringen aan de aorta ascendens achter de aortaklep. Als de aortaklep open is
worden de coronairen dichtgedrukt, dat is goed want het hart is toch aan het samentrekken en kan
dus geen bloed ontvangen. Pas als het hart in rust is en de aortaklep dicht gaat stroomt het bloed de
coronairen in.
Linker coronair arterie
- Ramus circumflexus (RCx) – basis en achterzijde LV
o Ramus marginalis
- Ramus descendens anterior (LAD) – voorzijde ventrikelseptum en aangrenzende delen
van beide ventrikels – loopt tussen beide ventrikels door naar de apex
o Ramus lateraal
Rechter coronair arterie
- Ramus marginalis – laterale wand RV & sinusknoop
- Ramus descendens posterior – achterzijde ventrikelseptum en aangrenzende delen van
beide ventrikels & AV-knoop
Uit welke kant ontstaat de ramus descendens posterior en voorziet dus achterkant hart van bloed?
o Rechts dominant systeem: uit rechter coronair arterie (70%)
o Links dominant systeem: uit ramus circumflexus (15%)
o Co-dominant systeem: uit zowel rechts als links (15%)
Coronairvenen → sinus coronarius = zuurstofarm bloed terug brengen naar het rechteratrium vlak
bij de inmonding van de VCI.
Er zit een randje naast de VCI die tijdens de embryonale ontwikkeling ervoor zorgde dat het bloed
naar het foramen ovale werd gestuurd
, van basis tot homeostase
Thema 2 het cardiovasculaire systeem
Delen van het hart
Rechter atrium: wijde opening
- Musculi pectinata → trabeculaire wand
- Crista terminalis = rand tussen VCI en VCS
- Sinus venosus mond hierin uit
- Rechter hartoortje heeft een stomp driehoekige vorm
- Fossa ovalis = overblijfsel van foramen ovale
Rechter ventrikel
- Grof trabeculaire wand
- Infundibulum/crista supraventricularis = spierbalk tussen tricuspidalis- en pulmonalis klep
→ trabecula septomarginalis/moderator band = loopt van papilspieren tricuspidalisklep
naar ventriculaire septum - hierin loopt de rechter bundeltak
- Papillairspieren zitten vast met pezen (chordae tendinea) aan de kleppen zelf
Linker atrium: smalle opening
- Gladde wand
- Linker hartoortje heeft een tubulaire vorm
- Fossa ovalis = overblijfsel foramen ovale
- Papilspieren direct aan de wand vast geen trabecula septomarginalis
Linker ventrikel
- Dikkere wand dan rechter ventrikel door hoge BD (niet morfologisch want niet bij alle mensen)
- Gladde wand
Hartkleppen zitten vast aan het hartskelet
Atrioventriculair
- Tricuspidalisklep: 3 slibben - RA & RV papillairspieren
- Mitralisklep: 2 slibben - LA & LV papillairspieren
Semilunair
- Pulmonalisklep: 3 slibben - RV & truncus pulmonalis
- Aortaklep: 3 slibben - LV & aorta
Diastole: tricuspidalis en mitralis open – pulmonalis en aorta gesloten
Systole: tricuspidalis en mitralis gesloten – pulmonalis en aorta open
Cardiomyocyten
Lagen van het hart. Pericard → pericardholte → epicard → myocard (spier) → endocard
- Vertakkingen
- Dwarsgestreept
- Mono/binucleair
- Centrale kernen
- Veel mitochondriën
- Juxtanucleair cytoplasma = strak om de cel heen en rond de celkern liggen veel organellen
- Intercalated discs met gap junctions
o 2 connexons/hemikanalen = 6 eiwitten die tegen elkaar liggen, transmembraan in
het celmembraan → openen of sluiten en zo stoffen doorgeven
Gespecialiseerde cardiomyocyten zijn belangrijk bij geleiding.
Functionele koppeling = hartspiercellen zijn zowel mechanisch, chemisch en elektrisch verbonden
door aanwezigheid van intercalated disks → signaal bij prikkeling kan snel over alle andere
hartspiercellen verspreid worden = functioneel syncytium.
Geleidingssysteem
• Sinusknoop = primaire pacemaker cel
Tussen de VCS (glad) en rechterhartoortje (trabeculair) ligt de sulcus terminalis (groeve in
rechteratrium). Aan de bovenkant hiervan bevindt zich de sinusknoop.
De impulsen worden spontaan opgewekt, nadat hij heeft gevuurd gaat die direct door naar de
volgende hartslag, waarna de oude prikkel zich over de rest van het rechteratrium verspreid.
• Atrioventriculaire knoop = AV-knoop = vertraagt het signaal zodat ventrikels kunnen vullen,
omdat er een isolatielaag zit van collageen.
, van basis tot homeostase
Thema 2 het cardiovasculaire systeem
Op de achterwand van het rechteratrium, in de driehoek van Koch = een driehoek die begrensd
wordt door de tricuspidalisklep, sinus coronarius en het septum.
Als de sinusknoop niet goed meer functioneert kan de AV-knoop zijn functie overnemen, maar wel in
een lagere frequentie (dus wordt overruled door de sinusknoop)
AV- en sinusknoop zijn gedifferentieerde hartspiercellen, maar om de knopen heen bevinden zich
vezels van het autonome zenuwstelsel.
Sympatisch (fight/flight) Parasympatisch (rust)
Norepinefrine/epinefrine acetylcholine
Hartfrequentie (chronotropie) > <
Impulsgeleiding (dromotropie) > <
Contractiekracht (inotropie) > <
Coronaire flow >(dilatatie) < (constrictie)
• Bundel van His = enige elektrische connectie (myocard) tussen atria & ventrikels
Om de bundel van His bevindt zich fibreus bindweefsel dat deel uitmaakt van de annulus fibrosus =
een ring die ervoor zorgt dat de geleiding er niet langs kan.
• Linker en rechter bundeltak
• Purkinjevezels = uiteinden van de takken
Elektrocardiogram (ECG) = optelsom alle potentialen van verschillende componenten weergeven
- P piek = sinusknoop = samentrekken boezems – kleine top door kleine massa
- ‘Elektrische stilte’ door AV-knoop
- QRS complex = bundel van His = samentrekken ventrikels
- T piek = repolarisatie ventrikels
Elektrische isolatie
Wolff-Parkinson-Whitesyndroom = een accesoire spierbundel tussen boezem en kamer → geen
vertraging door AV-knoop → vroegtijdig samentrekken ventrikels deltagolf in ECG
, van basis tot homeostase
Thema 2 het cardiovasculaire systeem
Hartspier
Hartspier → spierbundels (omhult door spierfascies) → spiervezels → myofibrillen →
myofilamenten: actine & myosine vormen een sarcomeer
Sarcolemma = omhult hartspiervezels; fungeert als een soort celmembraan
T-tubuli = instulpingen in het sarcolemma – rond Z-lijnen en calciumkanalen
Ze zorgen voor nauw contact met de spiervezel waardoor potentialen naar het binnenste
van de cel kunnen worden geleid & ionen kunnen worden uitgewisseld
1 T-tubuli per sarcomeer
Mitochondria die dicht op elkaar zitten tussen de myofibrillen
Bandenpatroon
• I-band: alleen actine (licht)
• H-band: alleen myosine (donker)
• A-band: actine & myosine (donker)
• M-lijn: myosine aan vast (in H-band)
• Z-lijn: actine aan vast (in A-band)
Bij contractie blijft de A-band even groot en worden zowel de H- als I-band kleiner
Cardiomyocyt = voorlopercel van alle componenten in het geleidend systeem. Daarom is de
geleiding myocardiaal (niet via bindweefsel)
