Staatsrecht samenvatting:
Hoofdstuk 2:
Hiërarchie van de rechtsnormen:
Een overzicht van het materiaal waarmee je als jurist moet werken. Wat is de draagkracht van
beslissingen en hoe verhouden ze zich tegenover elkaar? Het bepaald of een bepaalde norm van
toepassing is of niet.
Afdeling 1: de rechtsbronnen:
1. Het Belgisch recht: een amalgaam van rechtsnormen.
We hebben heel wat rechtsnormen. + Verschillende rechtsinstantes hebben de bevoegdheid om
rechtsregels uit te vaardigen. Daarom zijn normconficten niet uit te sluiten.
De grondwet heef weinig aandacht besteed aan hoe ze die conficten moeten oplossen.
Hiërarchie vroeger: vroeger was dit eenvoudiger, er was een grondwet, een wet en een verordening
(waaronder provinciale en gemeentelijke reglementen.
Hiërarchie nu : heel veel internatonale normen (EU, EVRM,… verdragen en normen uit die
verdragen), federalisering; bijzondere wet, decreten en ordonnantes, algemene rechtbeginselen
(ook wat niet in de wet staat kan afdwingbaar zijn) + de evolute naar meer afdwingbaarheid! Raad
van state kan meer, GH, internatonale afdwingbaarheid, de gewone rechter kan meer.
Allemaal veel complexer geworden
Amalgaam van verschillende normen die met elkaar in verband moet gebracht worden.
- Grondwet was nogal stlzwijgend hoe we dit moesten oplossen.
- In 1831 heef men komaf gemaakt met weten van ervoor die strijdig waren met de GW. Dus
nieuwe grondwet staat boven vroegere normen. Art. 188 GW.
- Het bepaalt de plaats van een bepaalde norm in de hiërarchie. + Wat is het mechanisme dat
gebruikt wordt om dat af te dwingen + wie moet dat afdwingen.
- Er kunnen ook delen zijn die niet afdwingbaar zijn.
- De hoven en rechtbanken passen de verordeningen en beslissingen enkel toe als ze in
overeenstemming met de wet. Dus de verordeningen en de beslissingen van de uitvoerende
macht staan ondergeschikt aan de wet, en indien ze toch in strijd zijn mag de rechter ze niet
toepassen, buiten beslissing laten. Art.159 GW.
- De koning (als hoofd van de UM, nu de regering) moet de wet uitvoeren maar mag nooit de
wet buiten werking stellen, schorsen, tjdelijk niet toepassen. besluiten van de koning zijn
ondergeschikt aan de wet. Indien hij hiermee toch in strijd gaat mogen rechtbanken het niet
toepassen. Art. 108 GW.
- Deze GW regels zijn nog aangevuld, maar dit zegt niet dat er meer in de grondwet staat, er is
veel gevormd door de rechtspraak. Er is veel door rechters tot stand gekomen.
1
, Supreme Court in VS is de hoogste rechtbank en er staat nergens in de GW of de wet dat de
supreme court een wet kan vernietgen, een wet die door kamer en senaat is goedgekeurd
kan strijdig bepalen met de grondwet en vernietgen. Nochtans al in de 19 de eeuw hebben ze
gezegd, wij zijn het grootste gerechtshof, dus wij moeten eigenlijk de wet aan de grondwet
kunnen toetsen. Dus ze hebben zelf beslist dat ze dat kunnen doen. Ze doen dat op basis van
de implite powers: powers die impliciet in die wet ziten.
Bij ons is er meer wetgeving en grondwetgeving geweest voor de evolute van meer
afdwingbaarheid geweest.
De juridisering van de samenleving neemt toe. Dit komt door verschillende evolutes:
- Burger heef recht op overheidshandelen om zich op een volwaardige manier te ontplooien
evolute naar een verzorgerstaat.
- Steeds complexer worden van de samenleving. Nieuwe technologieën, veranderde
waardenpatroon, leefmilieu, arbeidsverhoudingen regelgeving neemt toe.
- Overheid zoekt naar methoden om op een snellere en minder omslachtge manier
normerend op te treden. wetgevende macht gaat van parlement naar regering. Die
verschuiving brengt nieuwe normen met zich mee.
Overproducte van regels, een ware infate van recht. Men pleit steeds meer voor
deregulering.
Internatonalisering en federalisering zorgen voor wijzigingen in de hiërarchie der
rechtsnormen.
Veel meer zaken worden op internatonaal of supranatonaal niveau geregeld. Deze heef
ook verschillende verschijningsvormen (verdragen, verordeningen, beschikkingen,
richtlijnen).
Door internatonaal recht is de wet niet langer onschendbaar.
Decreten en ordonnantes hebben kracht van wet en staan gelijk aan de federale weten. Het
GH zal de weten kunnen toetsen, en zo zorgt ook federalisering voor onschendbaarheid van
de wet.
2. De leer van de hiërarchie der rechtsnormen:
RvS dit is een fundamenteel principe van de juridische ordening.
Gebaseerd op het beginsel van de rechtsstaat = wetgheidsbeginsel!
Gebaseerd op 3 dogma’s / principes:
1) Lagere regelgever in principe conform hogere rechtsnorm = wanneer men een lagere norm
heef moet dat de hogere norm respecteren. Het is niet omdat dit moet dat dit ook echt
afdwingbaar is.
2) Een onduidelijke norm moet men zodanig interpreteren dat ze in conform is met een hogere
norm.
3) Een individuele beslissing moet conform de algemene beslissingen zijn. Ook al is die
individuele beslissing afomstg van een hogere regelgever. Vb. als een minister een
2
, bouwvergunning geef om iets te bouwen zal hij rekening moeten houden met de
bouwverordeningen van de betrefende gemeente.
Vroeger was deze leer vrij duidelijk. De verordeningen stonden onder de weten en die posite was
ook afdwingbaar via de excepte van onwetgheid en de annulatebevoegdheid van de raad van
state. Grondwet nam de hoogste posite in. De wet was echter wel onschendbaar, de rechter mocht
het dus niet toetsen aan de GW. Dit vloeide voort uit de soevereiniteit van de wetgever (hoogste
democratsche legitmiteit).
Nu: wetgever moet bepaalde ARB accepteren + internatonalisering en federalisering schenden de
onschendbaarheid van de wet.
Ongrondwetgheid kan door het GH nog niet altjd gesanctoneerd worden.
Afdeling 2: De Grondwet:
VOORBEELD GEWONE MEERDERHEID :
- Hoe er gestemd wordt
- Beslissingen moeten bij meerderheid genomen worden.
Kamer van Volksvertegenwoordigers = 150 leden
Aanwezig: 76 leden
Ja-stem: 36 leden
Nee-stem: 34 leden
Onthouding: 6 leden
Eerste vraag: Is het democratsch om enkel de aanwezigen die sterk in de minderheid zijn te laten
stemmen en te laten beslissen? Neen, zij kunnen niet beslissen. Want ze zijn in de minderheid.
Als het aantal aanwezigen meer is dan de helf kunnen ze dan wel beslissen?
Wanneer mag een orgaan beslissen?
Als het qourum is bereikt = er zijn voldoende mensen aanwezig om rechtsgeldig te beslissen.
Bij ons betekent dit dat de meerderheid aanwezig moet zijn (als er niks staat, geen
bijzondere vermelding is). = de ene groep is groter dan de andere groep.
Tweede vraag: als er 1 stem meer ja is dan nee?
De meerderheid van de aanwezigen zegt ja. Dus de wet is aangenomen.
! er wordt enkel rekening gehouden met de aanwezigen.
3
, Vraag 3: aanwezigen die niet meestemmen = onthoudingen, geen mening. Stel meerderheid stemt
ja, minder mensen stemmen nee maar er stemmen ook nog mensen niet.
Maar bij de meerderheid houdt men geen rekening met de onthoudingen. Dus zolang er meer
mensen aanwezig zijn dan niet aanwezig en dus het quorum bereikt is, en er een meerderheid van de
aanwezigen ja-stemt is de wet sowieso bij meerderheid aangenomen. Onthoudingen tellen niet.
Dus meerderheid is dat er meer ja dan nee stemmen zijn. Dit kan extreme proportes aannemen.
Soms zien we in de grondwet dat er bepaald is dat andere regels voor de aanwezigheid gesteld
worden f dat er andere regels zijn om te beslissen:
Consensus: iedereen akkoord
Soms meer mensen aanwezig zijn
Soms meer dan een meerderheid
Maar deze moeten we expliciet zien, moeten in de tekst aanwezig zijn.
1. Definitie grondwet:
- Formele zin: defnite over hoe de grondwet tot stand komt. Het zijn rechtsregels.
Geheel van rechtsregels waarvan de goedkeuring aan strakkere regels is gebonden dan wat
voor de weten geldt en waarvoor een specifeke wijzigingsprocedure moet worden gevolgd.
Door deze formele vereisten is het een hogere legitmiteit. Je kan het enkel door zware
procedures wijzigen. Het is moeilijk aan te passen en wordt zo een hogere rechtsbron.
Starre onsoepele grondwet: enkel langs lange procedures te wijzigen!
- Materiële zin: wat de grondwet inhoudt.
Geheel van fundamentele rechtsregels (geschreven+ ongeschreven) die de werking en de
organisate van de gezagsinstantes en de verhouding tussen deze gezagsinstantes en de
rechtsonderhorigen bepalen, of de grenzen bepalen waarbinnen beide tot ontwikkeling
kunnen komen.
FUNDAMENTELE rechtsregels! de basisregels. Geschreven en ongeschreven. Geen details
maar de richtlijnen. (daarom GW > wet)
o Rechtsregel: een norm die afdwingbaar is. Een eventuele schending kan door een
rechter vastgesteld worden en zelfs gesanctoneerd worden.
Niet iedere materiële regel is een formele regel en omgekeerd.
Materiële regels die geen formele regels zijn vb. grondwetelijke gewoonte.
2. Wijziging van de GW: Art.195 GW
1) Een gewone meerderheid van de verkozenen in het parlement volstaat niet om de GW te
wijzigen.
2) De bevolking wordt (op een indirecte manier weliswaar) betrokken bij de wijziging.
4
Hoofdstuk 2:
Hiërarchie van de rechtsnormen:
Een overzicht van het materiaal waarmee je als jurist moet werken. Wat is de draagkracht van
beslissingen en hoe verhouden ze zich tegenover elkaar? Het bepaald of een bepaalde norm van
toepassing is of niet.
Afdeling 1: de rechtsbronnen:
1. Het Belgisch recht: een amalgaam van rechtsnormen.
We hebben heel wat rechtsnormen. + Verschillende rechtsinstantes hebben de bevoegdheid om
rechtsregels uit te vaardigen. Daarom zijn normconficten niet uit te sluiten.
De grondwet heef weinig aandacht besteed aan hoe ze die conficten moeten oplossen.
Hiërarchie vroeger: vroeger was dit eenvoudiger, er was een grondwet, een wet en een verordening
(waaronder provinciale en gemeentelijke reglementen.
Hiërarchie nu : heel veel internatonale normen (EU, EVRM,… verdragen en normen uit die
verdragen), federalisering; bijzondere wet, decreten en ordonnantes, algemene rechtbeginselen
(ook wat niet in de wet staat kan afdwingbaar zijn) + de evolute naar meer afdwingbaarheid! Raad
van state kan meer, GH, internatonale afdwingbaarheid, de gewone rechter kan meer.
Allemaal veel complexer geworden
Amalgaam van verschillende normen die met elkaar in verband moet gebracht worden.
- Grondwet was nogal stlzwijgend hoe we dit moesten oplossen.
- In 1831 heef men komaf gemaakt met weten van ervoor die strijdig waren met de GW. Dus
nieuwe grondwet staat boven vroegere normen. Art. 188 GW.
- Het bepaalt de plaats van een bepaalde norm in de hiërarchie. + Wat is het mechanisme dat
gebruikt wordt om dat af te dwingen + wie moet dat afdwingen.
- Er kunnen ook delen zijn die niet afdwingbaar zijn.
- De hoven en rechtbanken passen de verordeningen en beslissingen enkel toe als ze in
overeenstemming met de wet. Dus de verordeningen en de beslissingen van de uitvoerende
macht staan ondergeschikt aan de wet, en indien ze toch in strijd zijn mag de rechter ze niet
toepassen, buiten beslissing laten. Art.159 GW.
- De koning (als hoofd van de UM, nu de regering) moet de wet uitvoeren maar mag nooit de
wet buiten werking stellen, schorsen, tjdelijk niet toepassen. besluiten van de koning zijn
ondergeschikt aan de wet. Indien hij hiermee toch in strijd gaat mogen rechtbanken het niet
toepassen. Art. 108 GW.
- Deze GW regels zijn nog aangevuld, maar dit zegt niet dat er meer in de grondwet staat, er is
veel gevormd door de rechtspraak. Er is veel door rechters tot stand gekomen.
1
, Supreme Court in VS is de hoogste rechtbank en er staat nergens in de GW of de wet dat de
supreme court een wet kan vernietgen, een wet die door kamer en senaat is goedgekeurd
kan strijdig bepalen met de grondwet en vernietgen. Nochtans al in de 19 de eeuw hebben ze
gezegd, wij zijn het grootste gerechtshof, dus wij moeten eigenlijk de wet aan de grondwet
kunnen toetsen. Dus ze hebben zelf beslist dat ze dat kunnen doen. Ze doen dat op basis van
de implite powers: powers die impliciet in die wet ziten.
Bij ons is er meer wetgeving en grondwetgeving geweest voor de evolute van meer
afdwingbaarheid geweest.
De juridisering van de samenleving neemt toe. Dit komt door verschillende evolutes:
- Burger heef recht op overheidshandelen om zich op een volwaardige manier te ontplooien
evolute naar een verzorgerstaat.
- Steeds complexer worden van de samenleving. Nieuwe technologieën, veranderde
waardenpatroon, leefmilieu, arbeidsverhoudingen regelgeving neemt toe.
- Overheid zoekt naar methoden om op een snellere en minder omslachtge manier
normerend op te treden. wetgevende macht gaat van parlement naar regering. Die
verschuiving brengt nieuwe normen met zich mee.
Overproducte van regels, een ware infate van recht. Men pleit steeds meer voor
deregulering.
Internatonalisering en federalisering zorgen voor wijzigingen in de hiërarchie der
rechtsnormen.
Veel meer zaken worden op internatonaal of supranatonaal niveau geregeld. Deze heef
ook verschillende verschijningsvormen (verdragen, verordeningen, beschikkingen,
richtlijnen).
Door internatonaal recht is de wet niet langer onschendbaar.
Decreten en ordonnantes hebben kracht van wet en staan gelijk aan de federale weten. Het
GH zal de weten kunnen toetsen, en zo zorgt ook federalisering voor onschendbaarheid van
de wet.
2. De leer van de hiërarchie der rechtsnormen:
RvS dit is een fundamenteel principe van de juridische ordening.
Gebaseerd op het beginsel van de rechtsstaat = wetgheidsbeginsel!
Gebaseerd op 3 dogma’s / principes:
1) Lagere regelgever in principe conform hogere rechtsnorm = wanneer men een lagere norm
heef moet dat de hogere norm respecteren. Het is niet omdat dit moet dat dit ook echt
afdwingbaar is.
2) Een onduidelijke norm moet men zodanig interpreteren dat ze in conform is met een hogere
norm.
3) Een individuele beslissing moet conform de algemene beslissingen zijn. Ook al is die
individuele beslissing afomstg van een hogere regelgever. Vb. als een minister een
2
, bouwvergunning geef om iets te bouwen zal hij rekening moeten houden met de
bouwverordeningen van de betrefende gemeente.
Vroeger was deze leer vrij duidelijk. De verordeningen stonden onder de weten en die posite was
ook afdwingbaar via de excepte van onwetgheid en de annulatebevoegdheid van de raad van
state. Grondwet nam de hoogste posite in. De wet was echter wel onschendbaar, de rechter mocht
het dus niet toetsen aan de GW. Dit vloeide voort uit de soevereiniteit van de wetgever (hoogste
democratsche legitmiteit).
Nu: wetgever moet bepaalde ARB accepteren + internatonalisering en federalisering schenden de
onschendbaarheid van de wet.
Ongrondwetgheid kan door het GH nog niet altjd gesanctoneerd worden.
Afdeling 2: De Grondwet:
VOORBEELD GEWONE MEERDERHEID :
- Hoe er gestemd wordt
- Beslissingen moeten bij meerderheid genomen worden.
Kamer van Volksvertegenwoordigers = 150 leden
Aanwezig: 76 leden
Ja-stem: 36 leden
Nee-stem: 34 leden
Onthouding: 6 leden
Eerste vraag: Is het democratsch om enkel de aanwezigen die sterk in de minderheid zijn te laten
stemmen en te laten beslissen? Neen, zij kunnen niet beslissen. Want ze zijn in de minderheid.
Als het aantal aanwezigen meer is dan de helf kunnen ze dan wel beslissen?
Wanneer mag een orgaan beslissen?
Als het qourum is bereikt = er zijn voldoende mensen aanwezig om rechtsgeldig te beslissen.
Bij ons betekent dit dat de meerderheid aanwezig moet zijn (als er niks staat, geen
bijzondere vermelding is). = de ene groep is groter dan de andere groep.
Tweede vraag: als er 1 stem meer ja is dan nee?
De meerderheid van de aanwezigen zegt ja. Dus de wet is aangenomen.
! er wordt enkel rekening gehouden met de aanwezigen.
3
, Vraag 3: aanwezigen die niet meestemmen = onthoudingen, geen mening. Stel meerderheid stemt
ja, minder mensen stemmen nee maar er stemmen ook nog mensen niet.
Maar bij de meerderheid houdt men geen rekening met de onthoudingen. Dus zolang er meer
mensen aanwezig zijn dan niet aanwezig en dus het quorum bereikt is, en er een meerderheid van de
aanwezigen ja-stemt is de wet sowieso bij meerderheid aangenomen. Onthoudingen tellen niet.
Dus meerderheid is dat er meer ja dan nee stemmen zijn. Dit kan extreme proportes aannemen.
Soms zien we in de grondwet dat er bepaald is dat andere regels voor de aanwezigheid gesteld
worden f dat er andere regels zijn om te beslissen:
Consensus: iedereen akkoord
Soms meer mensen aanwezig zijn
Soms meer dan een meerderheid
Maar deze moeten we expliciet zien, moeten in de tekst aanwezig zijn.
1. Definitie grondwet:
- Formele zin: defnite over hoe de grondwet tot stand komt. Het zijn rechtsregels.
Geheel van rechtsregels waarvan de goedkeuring aan strakkere regels is gebonden dan wat
voor de weten geldt en waarvoor een specifeke wijzigingsprocedure moet worden gevolgd.
Door deze formele vereisten is het een hogere legitmiteit. Je kan het enkel door zware
procedures wijzigen. Het is moeilijk aan te passen en wordt zo een hogere rechtsbron.
Starre onsoepele grondwet: enkel langs lange procedures te wijzigen!
- Materiële zin: wat de grondwet inhoudt.
Geheel van fundamentele rechtsregels (geschreven+ ongeschreven) die de werking en de
organisate van de gezagsinstantes en de verhouding tussen deze gezagsinstantes en de
rechtsonderhorigen bepalen, of de grenzen bepalen waarbinnen beide tot ontwikkeling
kunnen komen.
FUNDAMENTELE rechtsregels! de basisregels. Geschreven en ongeschreven. Geen details
maar de richtlijnen. (daarom GW > wet)
o Rechtsregel: een norm die afdwingbaar is. Een eventuele schending kan door een
rechter vastgesteld worden en zelfs gesanctoneerd worden.
Niet iedere materiële regel is een formele regel en omgekeerd.
Materiële regels die geen formele regels zijn vb. grondwetelijke gewoonte.
2. Wijziging van de GW: Art.195 GW
1) Een gewone meerderheid van de verkozenen in het parlement volstaat niet om de GW te
wijzigen.
2) De bevolking wordt (op een indirecte manier weliswaar) betrokken bij de wijziging.
4
