Partim. Water: Waterproblematiek en klimaatverandering
4.1 Wereldwaterproblematiek
• Link bevolkingsgroei en milieuproblematiek
o Sinds dat we geboren zijn (∼1999) zijn er 2 miljard mensen bijgekomen, van 6 mld. mensen naar 8.1mld.
mensen vandaag. Dit terwijl er in 1804 slechts 1mld. mensen waren en we bijna anderhalve eeuw later (in
1927) aan 2mld. mensen zaten. Etienne Vermeersch legt dit te wijten aan het WTK-bestel (wetenschap,
kapitalisme / winst nastreven, techniek).
o Tegen 2088 is er voorspeld dat de wereldbevolking een piek van 10.43 mld. zal kennen (gegeven geen
pandemieën) en vervolgens dalen.
o Etienne Vermeersch schrijft in zijn boek ‘de ogen van de panda’ (1988) hoe populatiecontrole nodig is. En met
populatiecontrole vnl. verwijzende naar de 2 volgende dingen: het versterking van de zelfstandigheid van
vrouwen om keuzes te maken m.b.t. tot kinderen krijgen (minder de man uit religieus-cultureel uitgangspunt)
en het verbeteren van onderwijs. Deze 2 zaken zag hij als de 2 voornaamste factoren om de
vruchtbaarheidsgraad naar beneden te krijgen. Het klopt verder ook dat als we met 2 miljard zijn (zoals
Vermeersch blijkt te wensen) we de draagkracht van de aarde vergroten door er veel minder druk op te
zetten. Dit zou er ook toe kunnen leiden dat we minder draconische maatregelen moeten nemen.
• Verdeling van de waterreserves (1,300 mld. km^3158) op het aardoppervlak:
o 96.5% van het water is zout water (i.e. > 30𝑔 𝑧𝑜𝑢𝑡/𝐿 ).
o Slechts 2.5% van het water is zoet water.
▪ Meer dan 60% van het zoetwater zit opgeslagen in Antarctica en de overige ∼6% in gletsjers en
Groenland.
▪ De volgende grote categorie van zoetwater is grondwater dat ongeveer 30% van het zoetwater
voorstelt.
▪ Tenslotte is er het oppervlaktewater dat ongeveer 1.3% van het zoetwater uitmaakt. Hiervan komt
opnieuw het meeste in de vorm van ijs (ijs boven het oppervlak), 20% van het oppervlaktewater van
meren en slechts 0.46% van rivieren.
▪ Het hernieuwbare en beschikbare aanbod van water is 45,000km3 per jaar. Dit is een kubus met zijden
van 35km. Zeer weinig dus, van Antwerpen naar Brussel. Per persoon is dit 6429 m3 (=6 ton) per jaar.
o In de eerste staaf staat 0.93% zout grondwater. Dit is connaat water, zout water dat gevangen zit in
gesteenten diep in de mantel van de aarde.
o Punt is dat er een zoetwatertekort is voor veel mensen.
158 3
√1300𝑚𝑙𝑑 = 5065km zijden.
86
,• België staat onder hoge waterstress met een waterstress waarde van 44%159, ondanks lage niveaus van
waterontrekkingen voor de landbouw160. Water stress wordt gemeten als ratio van volume waterontrekkingen over
het hernieuwbare beschikbare aanbod water in een regio of land. In België was de water stress in 2020 boven de 40%,
dus meer dan 40% van ons 18 miljard kubieke meter grondwater (wel is dit sterk gedaald, bv 80% in het jaar 2000).
Dat is in Europa slecht. Enkel in droge gebieden zoals Spanje, Italië en Griekenland komt dit zo terug.
o Men spreekt hier over herniewbaar aanbod want ook ecosystemen hebben water nodig. Het water moet daar
blijven.
o Men moet ook minimum debieten (volume water) naar het zeewater laten stromen, anders komt het
zeewater landinwaarts die de bodems zout maken.
• Het WHO stelt dat elke persoon recht heeft op 100 liter water voor sanitaire doeleinden (=douche van 10 minuten) en
50 liter water voor te drinken. Dit komt neer op 𝟏𝟖 − 𝟑𝟔 𝒎𝟑 (= 36 𝑡𝑜𝑛)161 water per persoon per jaar.
o In België zitten we aan iets van een 1500 𝑚3 (=ton) waterreserves per persoon per jaar (Onder de 6 ton dus).
Hiervan zijn we voor 30% afhankelijk van andere landen door instroom van rivieren162.
o In andere landen zoals Nederland zijn hun waterreserves voor 90% afhankelijk van andere landen (en dan vnl.
België omdat de Maas vanuit Frankrijk door België stroomt).
▪ In geval van Nederland ben je dan sterk afhankelijk van andere landen.
▪ Hiervoor is in de EU het Water Framework Directive in 2000 afgesloten. Hier werd afgesproken om
een minimum van rivierwater door te laten stromen naar andere EU landen. Zo mag België bij een
droogte niet al het water van de Maas oppompen. Wij moeten het water laten doorstromen naar
Nederland (zoals Frankrijk dat moet naar België).
▪ In landen waar zo geen afspraken gelden (bv Kenya) komen hier grote conflicten van.
159
bij >25% (i.e. 25% van het hernieuwbare aanbod wordt dagelijks onttrokken) spreekt men van waterstress.
160
Als een bedrijf meer dan 20 ton water per dag wil gebruiken heeft ze een vergunning nodig. Een wateronttrekking of ‘water
abstraction’ wordt uitgedrukt in liters.
161
Men gebruikt vaak kubische meters i.p.v. metrische tonnen voor water wegens dat zeer grote grootheden onbegrijpelijk worden.
Bv de globale waterhandel is 1600 kubische kilometer water per jaar wat 1.6 biljoen ton zou zijn, moeilijk om te beseffen wat dat is.
162
Vlaanderen haalt 40% van diens drinkwater uit het Albert kanaal (tussen Luik en Antwerpen) gevoed door de Franse Maas (Meuse,
Maas klinkt niet Frans lol) en een deel uit de Schelde. Het Albertkanaal is natuurlijk ook belangrijk voor de scheepvaart. Grondwater
telt voor 18% (bv Pidpa die exclusief grondwater gebruikt voor waterproductie). Ook brakwater van de zee in het Oostende-Brugge
kanaal wordt in Oostende gedesalineerd en staat in voor 17% van het drinkwater.
87
, • 80% van de waterontrekkingen (water withdrawals) in België komt van de industrie (t.o.v. landbouw), met vnl. voor
de energiesector en de scheepvaart163 Dit is een van de hoogste waarden in de OECD. Echter wordt wel slechts heel
weinig van dit water werkelijk geconsumeerd. Zo wordt er slechts 15% van het water geconsumeerd door de
industrie.
• Verder importeren we ook veel virtueel water. Virtueel water is het water dat gebruikt is voor het produceren van
een goed of dienst maar onzichtbaar is voor de eindgebruiker.
o Bv er is ongeveer 1300 kubieke meters (=ton) water nodig voor het produceren van 1 ton graan (of 1.3 ton
water voor 1kg graan). Koffie per kg is zelfs meer dan rundsvlees met 17 ton water per kg koffiebonen.
o Het probleem is dat virtueel water vaak geïmporteerd wordt uit waterschaarse regio’s of regio’s met hoge
waterstress bv van en Spanje & Italië uit Nederland164. Vooral granen (bv rijst, graan, maïs) maar ook koffie,
thee en natuurlijk vlees (15 ton per kg rundsvlees). Het water wordt hierdoor niet geëxporteerd natuurlijk,
wel incentiviseren we deze landen om waterintensieve processen te gebruiken wat leidt tot waterschaarste of
waterstress in deze regio’s. Wij leiden dus virtueel tot de waterproblemen in andere regio’s.
o Nog 2 gerelateerde concepten:
▪ Virtual water flow, de verborgen stroom van water in producten om dat product op een specifieke
plaats te krijgen.
▪ Virtual water balance, de netto import van virtueel water vanuit andere landen minus de netto
export. Indien positief leidt het tot minder waterstress voor dat land, indien negatief meer.
• Gek genoeg zijn de Zuidelijke EU landen in het algemeen nog steeds net ‘virtuele water importeurs’ (i.e. ze importeren
meer waterintensieve producten dan dat ze exporteren). Dit komt door de rijst (meest waterintensieve graan) die ze
halen van China, soja die ze halen van Brazilië, mais die ze halen van de VS, katoen die ze halen van Indië, etc. Dit
vergeten we vaak.
o Figuur: De VS. exporteert vnl. waterintensieve producten (mais, soja, katoen) naar Mexico en Japan.
163
Wanneer de maas te laag staat worden de kanalen aangevuld met pompen die gestationeerd zijn in de verschillende sluisen van bv
het Albert kanaal. Deze pompinstallaties doen dienst als waterkrachtcentrales wanneer elektriciteit genereren in tijden van
wateroverschot. Bij waterschaarste functioneren ze als pompinstallaties die grote hoeveelheden water opnieuw opwaarts pompen.
Het is daarom dat het ‘gebruik’ van de scheepvaart zeer laag is.
164
Nederland heeft zo de minste Waterstress in West-Europa. Dit ligt eraan dat ze een vochtig klimaat hebben met veel regen en
weinig evaporatie. Daarnaast heeft Nederland een groot systeem van artificiële grondwateraanvulling (groundwater recharge) bv een
waterbekken (waterreservoir) waartoe water naar gepompt wordt wanneer rivieren hoog staan. Dit bekken ligt op een
ongesatureerde grond dus een ongesatureerde stroming naar de watertafel die naar boven buigt. Indien dicht bij een bron heeft men
voldoende water.
88
4.1 Wereldwaterproblematiek
• Link bevolkingsgroei en milieuproblematiek
o Sinds dat we geboren zijn (∼1999) zijn er 2 miljard mensen bijgekomen, van 6 mld. mensen naar 8.1mld.
mensen vandaag. Dit terwijl er in 1804 slechts 1mld. mensen waren en we bijna anderhalve eeuw later (in
1927) aan 2mld. mensen zaten. Etienne Vermeersch legt dit te wijten aan het WTK-bestel (wetenschap,
kapitalisme / winst nastreven, techniek).
o Tegen 2088 is er voorspeld dat de wereldbevolking een piek van 10.43 mld. zal kennen (gegeven geen
pandemieën) en vervolgens dalen.
o Etienne Vermeersch schrijft in zijn boek ‘de ogen van de panda’ (1988) hoe populatiecontrole nodig is. En met
populatiecontrole vnl. verwijzende naar de 2 volgende dingen: het versterking van de zelfstandigheid van
vrouwen om keuzes te maken m.b.t. tot kinderen krijgen (minder de man uit religieus-cultureel uitgangspunt)
en het verbeteren van onderwijs. Deze 2 zaken zag hij als de 2 voornaamste factoren om de
vruchtbaarheidsgraad naar beneden te krijgen. Het klopt verder ook dat als we met 2 miljard zijn (zoals
Vermeersch blijkt te wensen) we de draagkracht van de aarde vergroten door er veel minder druk op te
zetten. Dit zou er ook toe kunnen leiden dat we minder draconische maatregelen moeten nemen.
• Verdeling van de waterreserves (1,300 mld. km^3158) op het aardoppervlak:
o 96.5% van het water is zout water (i.e. > 30𝑔 𝑧𝑜𝑢𝑡/𝐿 ).
o Slechts 2.5% van het water is zoet water.
▪ Meer dan 60% van het zoetwater zit opgeslagen in Antarctica en de overige ∼6% in gletsjers en
Groenland.
▪ De volgende grote categorie van zoetwater is grondwater dat ongeveer 30% van het zoetwater
voorstelt.
▪ Tenslotte is er het oppervlaktewater dat ongeveer 1.3% van het zoetwater uitmaakt. Hiervan komt
opnieuw het meeste in de vorm van ijs (ijs boven het oppervlak), 20% van het oppervlaktewater van
meren en slechts 0.46% van rivieren.
▪ Het hernieuwbare en beschikbare aanbod van water is 45,000km3 per jaar. Dit is een kubus met zijden
van 35km. Zeer weinig dus, van Antwerpen naar Brussel. Per persoon is dit 6429 m3 (=6 ton) per jaar.
o In de eerste staaf staat 0.93% zout grondwater. Dit is connaat water, zout water dat gevangen zit in
gesteenten diep in de mantel van de aarde.
o Punt is dat er een zoetwatertekort is voor veel mensen.
158 3
√1300𝑚𝑙𝑑 = 5065km zijden.
86
,• België staat onder hoge waterstress met een waterstress waarde van 44%159, ondanks lage niveaus van
waterontrekkingen voor de landbouw160. Water stress wordt gemeten als ratio van volume waterontrekkingen over
het hernieuwbare beschikbare aanbod water in een regio of land. In België was de water stress in 2020 boven de 40%,
dus meer dan 40% van ons 18 miljard kubieke meter grondwater (wel is dit sterk gedaald, bv 80% in het jaar 2000).
Dat is in Europa slecht. Enkel in droge gebieden zoals Spanje, Italië en Griekenland komt dit zo terug.
o Men spreekt hier over herniewbaar aanbod want ook ecosystemen hebben water nodig. Het water moet daar
blijven.
o Men moet ook minimum debieten (volume water) naar het zeewater laten stromen, anders komt het
zeewater landinwaarts die de bodems zout maken.
• Het WHO stelt dat elke persoon recht heeft op 100 liter water voor sanitaire doeleinden (=douche van 10 minuten) en
50 liter water voor te drinken. Dit komt neer op 𝟏𝟖 − 𝟑𝟔 𝒎𝟑 (= 36 𝑡𝑜𝑛)161 water per persoon per jaar.
o In België zitten we aan iets van een 1500 𝑚3 (=ton) waterreserves per persoon per jaar (Onder de 6 ton dus).
Hiervan zijn we voor 30% afhankelijk van andere landen door instroom van rivieren162.
o In andere landen zoals Nederland zijn hun waterreserves voor 90% afhankelijk van andere landen (en dan vnl.
België omdat de Maas vanuit Frankrijk door België stroomt).
▪ In geval van Nederland ben je dan sterk afhankelijk van andere landen.
▪ Hiervoor is in de EU het Water Framework Directive in 2000 afgesloten. Hier werd afgesproken om
een minimum van rivierwater door te laten stromen naar andere EU landen. Zo mag België bij een
droogte niet al het water van de Maas oppompen. Wij moeten het water laten doorstromen naar
Nederland (zoals Frankrijk dat moet naar België).
▪ In landen waar zo geen afspraken gelden (bv Kenya) komen hier grote conflicten van.
159
bij >25% (i.e. 25% van het hernieuwbare aanbod wordt dagelijks onttrokken) spreekt men van waterstress.
160
Als een bedrijf meer dan 20 ton water per dag wil gebruiken heeft ze een vergunning nodig. Een wateronttrekking of ‘water
abstraction’ wordt uitgedrukt in liters.
161
Men gebruikt vaak kubische meters i.p.v. metrische tonnen voor water wegens dat zeer grote grootheden onbegrijpelijk worden.
Bv de globale waterhandel is 1600 kubische kilometer water per jaar wat 1.6 biljoen ton zou zijn, moeilijk om te beseffen wat dat is.
162
Vlaanderen haalt 40% van diens drinkwater uit het Albert kanaal (tussen Luik en Antwerpen) gevoed door de Franse Maas (Meuse,
Maas klinkt niet Frans lol) en een deel uit de Schelde. Het Albertkanaal is natuurlijk ook belangrijk voor de scheepvaart. Grondwater
telt voor 18% (bv Pidpa die exclusief grondwater gebruikt voor waterproductie). Ook brakwater van de zee in het Oostende-Brugge
kanaal wordt in Oostende gedesalineerd en staat in voor 17% van het drinkwater.
87
, • 80% van de waterontrekkingen (water withdrawals) in België komt van de industrie (t.o.v. landbouw), met vnl. voor
de energiesector en de scheepvaart163 Dit is een van de hoogste waarden in de OECD. Echter wordt wel slechts heel
weinig van dit water werkelijk geconsumeerd. Zo wordt er slechts 15% van het water geconsumeerd door de
industrie.
• Verder importeren we ook veel virtueel water. Virtueel water is het water dat gebruikt is voor het produceren van
een goed of dienst maar onzichtbaar is voor de eindgebruiker.
o Bv er is ongeveer 1300 kubieke meters (=ton) water nodig voor het produceren van 1 ton graan (of 1.3 ton
water voor 1kg graan). Koffie per kg is zelfs meer dan rundsvlees met 17 ton water per kg koffiebonen.
o Het probleem is dat virtueel water vaak geïmporteerd wordt uit waterschaarse regio’s of regio’s met hoge
waterstress bv van en Spanje & Italië uit Nederland164. Vooral granen (bv rijst, graan, maïs) maar ook koffie,
thee en natuurlijk vlees (15 ton per kg rundsvlees). Het water wordt hierdoor niet geëxporteerd natuurlijk,
wel incentiviseren we deze landen om waterintensieve processen te gebruiken wat leidt tot waterschaarste of
waterstress in deze regio’s. Wij leiden dus virtueel tot de waterproblemen in andere regio’s.
o Nog 2 gerelateerde concepten:
▪ Virtual water flow, de verborgen stroom van water in producten om dat product op een specifieke
plaats te krijgen.
▪ Virtual water balance, de netto import van virtueel water vanuit andere landen minus de netto
export. Indien positief leidt het tot minder waterstress voor dat land, indien negatief meer.
• Gek genoeg zijn de Zuidelijke EU landen in het algemeen nog steeds net ‘virtuele water importeurs’ (i.e. ze importeren
meer waterintensieve producten dan dat ze exporteren). Dit komt door de rijst (meest waterintensieve graan) die ze
halen van China, soja die ze halen van Brazilië, mais die ze halen van de VS, katoen die ze halen van Indië, etc. Dit
vergeten we vaak.
o Figuur: De VS. exporteert vnl. waterintensieve producten (mais, soja, katoen) naar Mexico en Japan.
163
Wanneer de maas te laag staat worden de kanalen aangevuld met pompen die gestationeerd zijn in de verschillende sluisen van bv
het Albert kanaal. Deze pompinstallaties doen dienst als waterkrachtcentrales wanneer elektriciteit genereren in tijden van
wateroverschot. Bij waterschaarste functioneren ze als pompinstallaties die grote hoeveelheden water opnieuw opwaarts pompen.
Het is daarom dat het ‘gebruik’ van de scheepvaart zeer laag is.
164
Nederland heeft zo de minste Waterstress in West-Europa. Dit ligt eraan dat ze een vochtig klimaat hebben met veel regen en
weinig evaporatie. Daarnaast heeft Nederland een groot systeem van artificiële grondwateraanvulling (groundwater recharge) bv een
waterbekken (waterreservoir) waartoe water naar gepompt wordt wanneer rivieren hoog staan. Dit bekken ligt op een
ongesatureerde grond dus een ongesatureerde stroming naar de watertafel die naar boven buigt. Indien dicht bij een bron heeft men
voldoende water.
88
