Samenvatting Inleiding Rechtspsychologie: volledig studiedocument (Universiteit Leiden)

Inleiding rechtspsychologie
Tentamen: 12 januari 2024

Leerdoelen

- Basisbegrippen uit de rechtspsychologie benoemen, uitleggen en toepassen;
- De menselijke cognitieve beperkingen en denkeigenaardigheden benoemen die optreden bij
waarnemen, herinneren en beslissen en deze toepassen op de strafrechtelijke opsporing,
vervolging en berechting;
- Rechtspsychologische aspecten van herkenningsprocedures en verhoortechnieken kennen en
deze kunnen toepassen op concrete casus;
- Basaal rechtspsychologisch onderzoek interpreteren en samenvatten en de bevindingen
vertalen naar de rechtspraktijk;
- De bewijswaarde van in de rechtspraktijk gehanteerde bewijsmiddelen bepalen en deze
evalueren.


Week 1:

 H1: Over de rechtspsychologie
 H2: Klassieke experimenten in de rechtspsychologie
 H21: Het deskundigenbewijs van de rechtspsycholoog (ook in Week 5)
 H24: Het geheugen van getuigen: herinneren, vergeten en vergissen (ook in Week 4)
 H47: Rechterlijke dwalingen (ook in week 5)
 H17: De waarde van bewijs (Reizen met mijn Rechter) --> pp. 342-346 --> Document op
Brightspace
 De Keijser, J.W., Elffers, H., Kok, R.M., Sjerps, M. (2009). Bijkans begrepen: Feitelijk
en vermeend begrip van forensische deskundigenrapportages onder rechters, advocaten
en deskundigen. Den Haag: Boom Juridische uitgevers. LET OP: 1-19 & 63-67 --> link op
Brightspace

Week 2:

 H18: Over tunnelvisie
 H19: Heuristieken
 H43: Schuld toedelen en boete doen
 H45: Invloeden op de rechterlijke beslissing
 H46: De invloed van stereotypering op beslissingen in de strafrechtsketen.
 De Keijser, J.W & Van Koppen, P.J. (2007). Paradoxes of Proof and Punishment:
Psychological pitfalls in judicial decision making. Legal and Criminological Psychology,12,
189-205. --> Link op Brightspace

Week 3:

 H26: Suggestie tijdens het verhoor
 H31: Het proces-verbaal van verdachtenverhoor
 H32: Verhoren op audio en video
 H33: Het verhoren van verdachten (ook in Week 5)
 H35: Valse bekentenissen (ook in Week 5)
 H37: Universele problemen met leugendetectie
 H38: Leugendetectie met de polygraaf
 H40: Leugendetectie door te letten op non-verbaal gedrag

1

,Week 4:

 H15: Identificatie
 H16: Getuigen helpen herinneren: signggalementen, compo’s en vermommingen
 H24: Het geheugen van getuigen: herinneren, vergeten en vergissen (ook in Week 1)
 H25: Het interviewen van getuigen
 H28: Hervonden herinneringen

Week 5:

 H21: Het deskundigenbewijs van de rechtspsycholoog (ook in Week 1)
 H47: Rechterlijke dwalingen (ook in Week 1)
 H33: Het verhoren van verdachten (ook in Week 3)
 H35: Valse bekentenissen (ook in Week 3)




2

, Week 1 ‘Bewijs en overtuiging van de rechter’


Hoorcollege 1

Wat is rechtspsychologie?

- 1977: theorie van de rechterlijke beslissingen
o Crombag, de Wijkerslooth en Cohen
- 1991: de menselijke factor
o Van Koppen en Crombag
- 1997: het hart van de zaak
o Van Koppen en Hessing en Crombag
- 2002: het recht vanbinnen
o Van koppen, Hessing, Merckelbach en Crombag
- 2010: reizen met mijn rechter
o Van koppen Mercheklbach, Jelicic en de Keijser
- 2017: routes in het recht



Wanneer je geen reden hebt te herinneren, zul je je het hoogstwaarschijnlijk niet herinneren.

Problemen met identificeren:

- Waarnemen
- Omstandigheden van waarnemen
- Problemen van herkennen
- Problemen met reproduceren

Rechtspsychologie: de kern

 Studie van gedrag dat o.i.v. het recht staat of zou moeten staan
 Studie van het recht als een gedragstechnologie

De interactie tussen deze 2 processen

 Recht = normatief; hoe het zou moeten zijn
 Psychologie = descriptief; hoe menselijk gedrag werkelijk is o.i.v. normatieve regels

Pijlers van rechtspsychologie; het empirische onderzoek (door het doen van veldonderzoeken)

 Waarnemen
 Herinneren
 Waarderen; bewijs en constateringen, wat betekent het en hoeveel gewicht hangen we eraan
 Detecteren; opsporen (van de waarheid)
 Beslissen

Onderzoek naar gedrag van wie?

- Rechtssubjecten in het algemeen (samenleving)
o Plegers van misdrijven
o Verdachten
o Slachtoffers

3

, o Getuigen



Maar ook:

- Rechters
- Officieren van Justitie
- Advocaten
- Reclassering
- Deskundigen (gedrags- en technisch)

Nut van rechtspsychologie

‘Laat met regelmaat zien dat met door de juristen gebruikte middelen de beoogde toestand niet of
slechts gedeeltelijk wordt bereikt’ – Crombag

 Het opsporen, vervolgen en berechten van de daadwerkelijk schuldigen
o Het maken van het onderscheid tussen schuld en onschuld

Levert aanwijzingen voor:

- Verbetering van procedures
- Identificatie van valkuilen in juridisch denken en beslissen



Rechterlijke dwalingen

- Lucia de B. 
- Kees B. 

Het onderscheid: Kees was veroordeeld voor een misdrijf, terwijl hij het niet had gedaan namelijk
iemand anders had dat gedaan, Lucia was veroordeeld terwijl er geen sprake was van moord, maar
dat het toeval was.  Onschuld op verschillende wijze



Onderzoeksmethoden

Experimenteel onderzoek:

- Reconstructie van zaken
- Dossieronderzoek; verifiëren van het dossier en de feiten
- Observatie
- Vragenlijsten

Elisabeth Loftus

 Geheugen en de invloed van suggestie: hoe wij afhankelijk zijn van suggestie
o Hoe hard reden de auto’s toen ze tegen elkaar (knalden (61) vs. botsten (51) vs.
raakten (42))

Waarom zo belangrijk voor de rechtspraktijk?

 Het geheugen van getuigen (H24)
 Getuigen helpen herinneren (H25)
 Suggestie tijdens het verhoor (H26)
o Ondervragingsmethoden;

4