lesaantekeningen gedragswetenschappen socius 5 hoofdstuk 5

Cultuurwetenschappen
trimester 1
Hoofdstuk 1: de democratische rechtstaat
1.1 politieke interesse
 Burgerzin: openstaan voor alle aspecten samenleving

1.2 wat is politiek?
 Politiek: dagelijkse bestuur van de samenleving

1.3 onderzoek
1.4 over staten, naties en regeringen
 Wat is een staat?
o Soevereiniteit (=hoogste macht)
o Territoriale integriteit (= grenzen zijn duidelijk)
o Legitimiteit (= staat drukt wil van volk uit)
o Geweldsmonopolie (= leger, politie)
o Publieke instellingen (= beslissing -> algemeen belang)
 Wat is een natie?
o Gesteund op emotionele, sociale en culturele basis
 Wat is een regering?
o Tijdelijk, specifiek, ideologisch gekleurd (uitvoerende macht)
 Wat is de overheid?
o Hoogste gezag (uitvoerende, wetgevende, rechterlijke)

1.5 democratie
 Directe vs indirecte
 Politieke vs associatieve
 Principes
o Sociaalcontractbegrip (=macht vanuit burgers)
o Vrije en eerlijke verkiezingen
o Individuele autonomie
o Basisvrijheden
o Gelijkheid

1.6 rechtstaat
 Rechtszekerheid + rechtsgelijkheid
 Constitutie of grondwet
 Grondrechten
 Scheiding der machten
 Legaliteitsbeginsel

1.7: scheiding der machten
 Montesquieu
 Machtsmisbruik voorkomen

,  Geen zuivere scheiding der machten: interdepentie (checks & balances)
 De wetgevende macht
o Wetten maken in parlement
o Tweekamerstelsel/ bicamerisme
o Kamer van volksvertegenwoordigers en senaat
 De uitvoerende macht
o Dagelijkse bestuur + uitvoeren wetten in de regering
o Staatshoofd (koning)
 De rechterlijke macht
o Rechtbanken
 Vierde macht: media

1.8: autoritaire regimes




Hoofdstuk 2: breuklijnen, ideologieën en politieke
partijen
2.1 tegenstellingen en breuklijnen
 Politieke meningsverschillen ontstaan door maatschappelijke breuklijnen
o Centrum vs perifere
 Vorming natiestaten: zelfde identiteit opgelegd -> verzet
 Communautaire breuklijn: Waals vs Vlaams
o Kerk vs staat
 Mate waarin kerk invloed mag hebben op politieke besluiten
o Arbeid vs kapitaal
 Kloof tussen kapitaalbezitters en arbeiders
o Stad vs platteland
 Theorie van Inglehart
o Traditioneel vs postmodern
 Materialistisch – gelijkheid, leefmilieu,…
 Theorie van Kriesi
o Winnaars en verliezers van globalisering
 Freezing hypothese: oorzaken sommige conflicten al voorbij, breuklijnen bestaan nog (op
breuklijnen zijn politieke partijen ontstaan)

2.2 ideologieën
= geheel van opvattingen over inrichting samenleving

 Liberalisme
o Verlichtingsdenken
o Kenmerken
 Individuele vrijheid
 Rechtvaardigheid (gelijk geboren, niet gelijk eindigen)
 Positief mensbeeld (ratio)
 Vooruitgangsdenken (wereld is maakbaar)
 Economisch liberalisme