Psychodiagnostiek 2
Inhoud
Hoofdstuk 1: Uitgangspunten PPM ......................................................................................................... 3
Hoofdstuk 2: Psychodiagnostiek in theorie en praktijk........................................................................... 4
Thema 1: Clusteren & classificeren ..................................................................................................... 4
Ordenen & Clusteren:...................................................................................................................... 4
Thema 2: Andere psychodiagnostische modellen ............................................................................ 14
Basis van de psychodiagnostische modellen:................................................................................ 14
Thema 3: Psychodiagnostiek bij verwerving & selectie .................................................................... 19
Psychodiagnostisch procesmodel bij Werving & Selectie: ............................................................ 20
Instrumenten om Personeel te selecteren in de 21e eeuw:.......................................................... 27
Hoofdstuk 3: Kwaliteit van de psychodiagnostiek ................................................................................ 29
Thema 1: Richtlijnen voor het kiezen van psychodiagnostisch instrumentarium ............................ 30
Wat is een (onderzoeks)hypothese? ............................................................................................. 30
Hoe formuleer je (onderzoeks)hypothesen? ................................................................................ 30
Hoe formuleer je toetsingscriteria? .............................................................................................. 34
Thema 2: Richtlijnen voor het kiezen van psychodiagnostische instrumenten ................................ 34
Soorten testinstrumenten en – methodieken? ............................................................................. 34
Criteria voor het kiezen van testinstrumenten en methodieken .................................................. 34
Kiezen voor klinische computerdiagnostiek (digitaal testen) ....................................................... 34
Kiezen voor Tele-diagnostiek ........................................................................................................ 34
Thema 3: Psychometrische kwaliteitsaspecten van testinstrumenten ............................................ 34
Info over kwaliteit van instrumenten ............................................................................................ 34
Kwaliteitsbeoordeling normen ...................................................................................................... 34
Kwaliteitsbeoordeling van betrouwbaarheid en validiteit ............................................................ 34
Kwaliteitsbeoordeling moeilijkheidsgraad .................................................................................... 34
Kwaliteitsbeoordeling discriminatie-index .................................................................................... 34
Thema 4: Richtlijnen voor rapportering en verslaggeving ................................................................ 35
Waarom een verslag/rapport? ...................................................................................................... 35
Inhoud van het verslag: ................................................................................................................. 35
Soorten verslaggeving: .................................................................................................................. 35
Algemene richtlijnen voor functionele verslaggeving: .................................................................. 36
Specifieke richtlijnen voor functionele verslaggeving in de hulpverlening: .................................. 36
Richtlijnen voor functionele verslaggeving in A&O-assessment: .................................................. 36
, Aandacht voor de schrijftaal: ........................................................................................................ 37
Rechten van cliënt bij verslaggeving: ............................................................................................ 37
Hoofdstuk 4: Faire en Cultuurbewuste Psychodiagnostiek: ................................................................. 37
Thema 1: Dynamische testen en testmodificatie .............................................................................. 37
Thema 2: Cultuurfair psychodiagnostisch handelen: een conditio sine qua non (noodzakelijkheid),
maar geen vanzelfsprekendheid ....................................................................................................... 39
Thema 2.1: Cultuurfaire psychodiagnostiek in de hulpverlening...................................................... 39
Inleiding ......................................................................................................................................... 39
Valkuilen in de cultuurfaire psychodiagnostiek ............................................................................ 39
Drie mogelijke vormen van vertekening ....................................................................................... 39
Implicaties voor het psychodiagnostisch proces ........................................................................... 40
Psychodiagnostisch instrumentarium kiezen en inzetten ............................................................. 41
Discussie en conclusie ................................................................................................................... 41
Thema 2.2: Cultuurfaire psychodiagnostiek bij Werving & Selectie: ................................................ 42
Inleiding: ........................................................................................................................................ 42
Op zoek naar talent: ...................................................................................................................... 42
Perspectieven op selectie:............................................................................................................. 42
Psychologische tests, Validiteit, Fairness en Testaanpassing:....................................................... 42
Selectie voor diversiteit: ................................................................................................................ 43
De cognitieve interviewmethode bij testinstrumenten: ............................................................... 44
Hoofdstuk 5: Actuele thema’s in de psychodiagnostiek ....................................................................... 44
Thema 1: Transdiagnostische factoren ............................................................................................. 44
1. TF bij verslavingsgedrag............................................................................................................. 45
3. Slaapstoornis als TF ................................................................................................................... 45
4. Klinisch perfectionisme als TF ................................................................................................... 45
Thema 2: Assessment van Persoonlijkheid: zinvolheid en mogelijke problemen ............................ 46
Wanneer PH in kaart brengen? ..................................................................................................... 46
Soorten PH-tests:........................................................................................................................... 46
Assessment PH zinvol: ................................................................................................................... 47
Problemen met PH-assessment: ................................................................................................... 47
Thema 3: Persoonlijkheid als voorspeller van werkprestaties en contraproductief werkgedrag .... 48
Persoonlijkheid als voorspeller van studie- en werkprestaties: .................................................... 48
Het ‘bandwidth-fidelity dilemma’: ................................................................................................ 49
Frame-of-reference effect: ............................................................................................................ 49
Reference-group effect: ................................................................................................................ 49
Algemene conclusie en discussie: ................................................................................................. 49
, Implicaties voor de praktijk: .......................................................................................................... 50
Hoofdstuk 6: Ethische en deontologische aspecten in de psychodiagnostiek...................................... 50
Inleiding ............................................................................................................................................. 50
Wettelijke voorwaarden (wetgeving)............................................................................................ 50
Deontologische code ..................................................................................................................... 51
Ethisch-deontologische vraagstukken uit de praktijk ................................................................... 52
Beroepsgeheim.................................................................................................................................. 52
Geïnformeerde toestemming............................................................................................................ 54
Rapportage en dossiervoering .......................................................................................................... 55
Advisering .......................................................................................................................................... 56
Hoofdstuk 1: Uitgangspunten PPM
Kwaliteit in de praktijk:
• Weinig systematiek, te veel infoverzameling
• Vaak geen bruikbare adviezen
• Focus te sterk enkel op cliënt
• Te weinig samenwerking
Uitgangspunt 1 De psychodiagnosticus handelt en denkt als een scientist – practitioner (je
ontdekt alles op een wetenschappelijke en betrouwbare manier)
Uitgangspunt 2 De psychodiagnosticus stelt de cliënt steeds centraal
Uitgangspunt 3 De psychodiagnosticus handelt en denkt interventiegericht
Uitgangspunt 4 De psychodiagnosticus handelt en denkt systematisch
Uitgangspunt 5 De psychodiagnosticus hanteert een transactioneel referentiekader
Uitgangspunt 6 De psychodiagnosticus werkt constructief samen met de cliënt en andere
betrokkenen
Uitgangspunt 7 De psychodiagnosticus handelt en denkt fair en cultuurbewust
Uitgangspunt 8 De psychodiagnosticus benut en versterkt de positieve aspecten van de cliënt
en zijn omgeving (kijken naar het positieve → wat er wel goed is → wat zijn de
protectieve factoren)
Uitgangspunt 9 Het handelen van de psychodiagnosticus is steeds in lijn met de deontologische
code,, wettelijke richtlijnen en ethische normen en waarden
, Hoofdstuk 2: Psychodiagnostiek in theorie en praktijk
Thema 1: Clusteren & classificeren
In de intakefase wordt zeer veel informatie verzameld, deze moet dus geclusterd en geordend
worden om een voorlopig integratief beeld op te kunnen stellen, verbanden te kunnen leggen en
hypothesen op te kunnen stellen
• Belangrijk voor opstellen integratief beeld en hypothesevorming/toetsing
• Overzichtelijke samenvatting van de info in fase van aanmelding en intake
Voorbeelden van mogelijke clusters:
→ Zelf altijd individueel moeten zien wat beste past bij casus
• Verschillende methodieken (middelen) = schema, mind map, functie-analyse,…
o Eerst: factoranalyse (kijken welke factoren er samenhangen
o Daarna: verbanden leggen (stap moeilijker)
• 2 methodieken die mee helpen in het leggen van linken voor het opstellen van een goed
integratief beeld:
o Ordenen & clusteren:
▪ KOP-model
▪ ICF-model
Ordenen & Clusteren:
KOP-model:
In Nederland gebruikt als behandelmodel;
• Versterking van eerste lijns GGzorg:
o In 5 stappen van probleem naar oplossing (wij gebruiken het niet als behandeling
maar voor het clusteren in de diagnostiek)
• Eenvoudig en gemakkelijk overdraagbaar werk(verklarings)model
Inhoud
Hoofdstuk 1: Uitgangspunten PPM ......................................................................................................... 3
Hoofdstuk 2: Psychodiagnostiek in theorie en praktijk........................................................................... 4
Thema 1: Clusteren & classificeren ..................................................................................................... 4
Ordenen & Clusteren:...................................................................................................................... 4
Thema 2: Andere psychodiagnostische modellen ............................................................................ 14
Basis van de psychodiagnostische modellen:................................................................................ 14
Thema 3: Psychodiagnostiek bij verwerving & selectie .................................................................... 19
Psychodiagnostisch procesmodel bij Werving & Selectie: ............................................................ 20
Instrumenten om Personeel te selecteren in de 21e eeuw:.......................................................... 27
Hoofdstuk 3: Kwaliteit van de psychodiagnostiek ................................................................................ 29
Thema 1: Richtlijnen voor het kiezen van psychodiagnostisch instrumentarium ............................ 30
Wat is een (onderzoeks)hypothese? ............................................................................................. 30
Hoe formuleer je (onderzoeks)hypothesen? ................................................................................ 30
Hoe formuleer je toetsingscriteria? .............................................................................................. 34
Thema 2: Richtlijnen voor het kiezen van psychodiagnostische instrumenten ................................ 34
Soorten testinstrumenten en – methodieken? ............................................................................. 34
Criteria voor het kiezen van testinstrumenten en methodieken .................................................. 34
Kiezen voor klinische computerdiagnostiek (digitaal testen) ....................................................... 34
Kiezen voor Tele-diagnostiek ........................................................................................................ 34
Thema 3: Psychometrische kwaliteitsaspecten van testinstrumenten ............................................ 34
Info over kwaliteit van instrumenten ............................................................................................ 34
Kwaliteitsbeoordeling normen ...................................................................................................... 34
Kwaliteitsbeoordeling van betrouwbaarheid en validiteit ............................................................ 34
Kwaliteitsbeoordeling moeilijkheidsgraad .................................................................................... 34
Kwaliteitsbeoordeling discriminatie-index .................................................................................... 34
Thema 4: Richtlijnen voor rapportering en verslaggeving ................................................................ 35
Waarom een verslag/rapport? ...................................................................................................... 35
Inhoud van het verslag: ................................................................................................................. 35
Soorten verslaggeving: .................................................................................................................. 35
Algemene richtlijnen voor functionele verslaggeving: .................................................................. 36
Specifieke richtlijnen voor functionele verslaggeving in de hulpverlening: .................................. 36
Richtlijnen voor functionele verslaggeving in A&O-assessment: .................................................. 36
, Aandacht voor de schrijftaal: ........................................................................................................ 37
Rechten van cliënt bij verslaggeving: ............................................................................................ 37
Hoofdstuk 4: Faire en Cultuurbewuste Psychodiagnostiek: ................................................................. 37
Thema 1: Dynamische testen en testmodificatie .............................................................................. 37
Thema 2: Cultuurfair psychodiagnostisch handelen: een conditio sine qua non (noodzakelijkheid),
maar geen vanzelfsprekendheid ....................................................................................................... 39
Thema 2.1: Cultuurfaire psychodiagnostiek in de hulpverlening...................................................... 39
Inleiding ......................................................................................................................................... 39
Valkuilen in de cultuurfaire psychodiagnostiek ............................................................................ 39
Drie mogelijke vormen van vertekening ....................................................................................... 39
Implicaties voor het psychodiagnostisch proces ........................................................................... 40
Psychodiagnostisch instrumentarium kiezen en inzetten ............................................................. 41
Discussie en conclusie ................................................................................................................... 41
Thema 2.2: Cultuurfaire psychodiagnostiek bij Werving & Selectie: ................................................ 42
Inleiding: ........................................................................................................................................ 42
Op zoek naar talent: ...................................................................................................................... 42
Perspectieven op selectie:............................................................................................................. 42
Psychologische tests, Validiteit, Fairness en Testaanpassing:....................................................... 42
Selectie voor diversiteit: ................................................................................................................ 43
De cognitieve interviewmethode bij testinstrumenten: ............................................................... 44
Hoofdstuk 5: Actuele thema’s in de psychodiagnostiek ....................................................................... 44
Thema 1: Transdiagnostische factoren ............................................................................................. 44
1. TF bij verslavingsgedrag............................................................................................................. 45
3. Slaapstoornis als TF ................................................................................................................... 45
4. Klinisch perfectionisme als TF ................................................................................................... 45
Thema 2: Assessment van Persoonlijkheid: zinvolheid en mogelijke problemen ............................ 46
Wanneer PH in kaart brengen? ..................................................................................................... 46
Soorten PH-tests:........................................................................................................................... 46
Assessment PH zinvol: ................................................................................................................... 47
Problemen met PH-assessment: ................................................................................................... 47
Thema 3: Persoonlijkheid als voorspeller van werkprestaties en contraproductief werkgedrag .... 48
Persoonlijkheid als voorspeller van studie- en werkprestaties: .................................................... 48
Het ‘bandwidth-fidelity dilemma’: ................................................................................................ 49
Frame-of-reference effect: ............................................................................................................ 49
Reference-group effect: ................................................................................................................ 49
Algemene conclusie en discussie: ................................................................................................. 49
, Implicaties voor de praktijk: .......................................................................................................... 50
Hoofdstuk 6: Ethische en deontologische aspecten in de psychodiagnostiek...................................... 50
Inleiding ............................................................................................................................................. 50
Wettelijke voorwaarden (wetgeving)............................................................................................ 50
Deontologische code ..................................................................................................................... 51
Ethisch-deontologische vraagstukken uit de praktijk ................................................................... 52
Beroepsgeheim.................................................................................................................................. 52
Geïnformeerde toestemming............................................................................................................ 54
Rapportage en dossiervoering .......................................................................................................... 55
Advisering .......................................................................................................................................... 56
Hoofdstuk 1: Uitgangspunten PPM
Kwaliteit in de praktijk:
• Weinig systematiek, te veel infoverzameling
• Vaak geen bruikbare adviezen
• Focus te sterk enkel op cliënt
• Te weinig samenwerking
Uitgangspunt 1 De psychodiagnosticus handelt en denkt als een scientist – practitioner (je
ontdekt alles op een wetenschappelijke en betrouwbare manier)
Uitgangspunt 2 De psychodiagnosticus stelt de cliënt steeds centraal
Uitgangspunt 3 De psychodiagnosticus handelt en denkt interventiegericht
Uitgangspunt 4 De psychodiagnosticus handelt en denkt systematisch
Uitgangspunt 5 De psychodiagnosticus hanteert een transactioneel referentiekader
Uitgangspunt 6 De psychodiagnosticus werkt constructief samen met de cliënt en andere
betrokkenen
Uitgangspunt 7 De psychodiagnosticus handelt en denkt fair en cultuurbewust
Uitgangspunt 8 De psychodiagnosticus benut en versterkt de positieve aspecten van de cliënt
en zijn omgeving (kijken naar het positieve → wat er wel goed is → wat zijn de
protectieve factoren)
Uitgangspunt 9 Het handelen van de psychodiagnosticus is steeds in lijn met de deontologische
code,, wettelijke richtlijnen en ethische normen en waarden
, Hoofdstuk 2: Psychodiagnostiek in theorie en praktijk
Thema 1: Clusteren & classificeren
In de intakefase wordt zeer veel informatie verzameld, deze moet dus geclusterd en geordend
worden om een voorlopig integratief beeld op te kunnen stellen, verbanden te kunnen leggen en
hypothesen op te kunnen stellen
• Belangrijk voor opstellen integratief beeld en hypothesevorming/toetsing
• Overzichtelijke samenvatting van de info in fase van aanmelding en intake
Voorbeelden van mogelijke clusters:
→ Zelf altijd individueel moeten zien wat beste past bij casus
• Verschillende methodieken (middelen) = schema, mind map, functie-analyse,…
o Eerst: factoranalyse (kijken welke factoren er samenhangen
o Daarna: verbanden leggen (stap moeilijker)
• 2 methodieken die mee helpen in het leggen van linken voor het opstellen van een goed
integratief beeld:
o Ordenen & clusteren:
▪ KOP-model
▪ ICF-model
Ordenen & Clusteren:
KOP-model:
In Nederland gebruikt als behandelmodel;
• Versterking van eerste lijns GGzorg:
o In 5 stappen van probleem naar oplossing (wij gebruiken het niet als behandeling
maar voor het clusteren in de diagnostiek)
• Eenvoudig en gemakkelijk overdraagbaar werk(verklarings)model
