Dieetbehandelingsrichtlijn 12 COPD
Harde kaart
(para)medische gegevens
Diagnose:
COPD is een Engelse term en staat voor chronic obstructve pulmonary disease. COPD is een
aandoening die wordt gekarakteriseerd door een luchtwegobstructe die niet volledig reversibel is.
De luchtwegobstructe is meestal progressief en geassocieerd met abnormale infammatoire reacte
van de longen op schadelijke partkels en gassen. De luchtwegobstructe wordt gekenmerkt door een
combinate van een ontsteking van de kleine luchtwegen (obstructeve broncheolits) en
parenchymschade (emfyseem). Dit kan in wisselende combinates voorkomen.
De prognose van de aandoening wordt bepaald door de ernst van de longfunctestoornis op het
moment dat de aandoening wordt vastgesteld en door de jaarlijkse afname van de longfuncte. De
achteruitgang van de longfuncte is in belangrijke mate afankelijk van het rookgedrag. Het stoppen
met roken vermindert de verdere afname van de longfuncte.
Naast de medische behandeling van het orgaanfalen is een multdisciplinaire aanpak gewenst om het
functoneren van het gehele lichaam te verbeteren. hangeziien voeding bijdraagt aan een toename
van de hoeveelheid spiermassa en zio de functonele capaciteit vergroot, is het ziinvol
dieetbehandeling op te nemen in de behandeling van de patint met COPD. De spiermassa neemt af
doordat de eetlust minder is. Patinten raken vaak ondervoed waardoor de eiwit inname ook
achteruit gaat.
Klachten
Kortademigheid: is een van de meest voorkomende symptomen bij COPD. In een vroeg stadium van
de ziiekte ervaren patinten kortademigheid vooral tjdens inspanning en kan de kortademigheid
door gedragsveranderingen (niet praten tjdens het lopen, gebruik lif) nog zioveel mogelijk worden
beperkt.De diagnose COPD wordt vaak laat gesteld. Door geleidelijk verlies aan longfuncte en de
aanpassing die patinten aan hun ademhalingspatroon hebben gedaan om het gevoel van
kortademigheid te minimaliseren blijken patinten bij een eerste bezioek aan de arts al een sterk
verminderde longcapaciteit te hebben.
Bij longemfyseem staan met name de kortademigheid en de vermoeidheid op de voorgrond. De
kortademigheid treedt meestal op bij lichamelijke inspanning, maar tjdens acute exacerbates en bij
verdere achteruitgang van de longfuncte kan de kortademigheid ook voorkomen in rust. De
kortademigheid kan optreden bij alledaagse actviteiten zioals wassen, aankleden of tjdens het eten.
De kortademigheid kan ook beïnvloed worden door psychologische factoren zioals angst en spanning.
Hoesten en sputumproducte:Bij chronische bronchits bestaan de klachten met name uit hoesten en
sputumproducte. Het hoesten neemt 's nachts en vroeg in de morgen het meest toe omdat de
prikkelbaarheid van de luchtwegen op dat moment het grootst is. Het hoesten gaat vaak samen met
het opgeven van sputum. Een veranderde kleur of taaiheid van het slijm kan duiden op aanweziigheid
van een luchtweginfecte.
, Chronische vermoeidheid:Bij patinten met COPD is vaak het slaappatroon verstoord, mede doordat
de klachten 's nachts en in de vroege ochtend optreden. Verder kan het hoesten erg vermoeiend ziijn
waardoor de patinten weinig energie overhouden voor andere actviteiten.
Verminderde inspanningstolerante:Met de progressie van de ziiekte ervaren COPD-patinten een
verminderde inspanningstolerante en verminderde spierkracht.
Patinten verliezien uithoudingsvermogen en ervaren vermoeidheid en kortademigheid zielfs bij
minimale inspanning of hDL. Dit ziorgt voor een neerwaartse vicieuzie cirkel. Verminderde
inspanningstolerante verhoogt de mortaliteit van patinten onafankelijk van de longfuncte, leefijd
of roken.
Een bewegingsprogramma kan ziorgen voor toename van de hoeveelheid skeletspieren en
inspanningstolerante. De beperkingen uiten ziich met name in ziwakte van de ademhalingsspieren en
de perifere skeletspieren en dit veroorziaakt weer kortademigheid en een verminderde
inspanningstolerante.
Slechte voedingstoestand:Onder een slechte voedingstoestand bij patinten met COPD wordt
verstaan:
-een te laag lichaamsgewicht (Body Mass Index (BMI) < 21 kg/m ); en/of
-ongewenst gewichtsverlies (5% gewichtsverlies binnen 1 maand of 10% gewichtsverlies binnen 6
maanden (Schols e.a. 2005); en/of
-een tekort aan vetvrije massa (spiermassa).
-Ongewenst gewichtsverlies wordt veroorziaakt door een disbalans tussen voedselinname en
voedingsbehoefe (NVhLT 2002).
Patinten met ongewenst gewichtsverlies ervaren meer kortademigheid, een lagere kwaliteit van
leven, hebben een verminderde inspanningstolerante en een hogere mortaliteit dan de patinten
met een stabiel gewicht ongeacht de mate van luchtwegobstructe. Naast het beoordelen van het
gewichtsverloop is het ook belangrijk de lichaamssamenstelling te beoordelen. Het lichaam is
opgebouwd uit vetmassa en vetvrije massa. Bij patinten met COPD is er sprake van deplete van
spiermassa indien de vetvrije massa-index (VVMI = vetvrije massa in kg/lengte in m2) bij mannen <
16 kg/m2 en bij vrouwen < 15 kg/m2 is.
Op basis van de lichaamssamenstelling kunnen patinten met COPD onderverdeeld worden in vijf
groepen:
1.normaal gewicht en behoud van vetvrije massa
2.normaal gewicht en verlaagde vetvrije massa
3.ondergewicht met relatef behoud van vetvrije massa
4.ondergewicht met verlaagde vetvrije massa
5.te hoog gewicht.
Verminderde voedselinname: Patinten met COPD kunnen om verschillende redenen een
verminderde voedselinname hebben. Zo kan kortademigheid tot een verminderde voedselinname
leiden. Ook hebben ontstekingsactviteit, gekenmerkt door verhoogde concentrates van
infammatoire markers in het bloed invloed op de eetlust en de voedselinname. Daarnaast kunnen
andere symptomen, waaronder angst, depressie en gebrek aan lichamelijke actviteit een negateve
invloed hebben op de eetlust. Ten slote kan een verminderde voedselinname optreden wanneer
Harde kaart
(para)medische gegevens
Diagnose:
COPD is een Engelse term en staat voor chronic obstructve pulmonary disease. COPD is een
aandoening die wordt gekarakteriseerd door een luchtwegobstructe die niet volledig reversibel is.
De luchtwegobstructe is meestal progressief en geassocieerd met abnormale infammatoire reacte
van de longen op schadelijke partkels en gassen. De luchtwegobstructe wordt gekenmerkt door een
combinate van een ontsteking van de kleine luchtwegen (obstructeve broncheolits) en
parenchymschade (emfyseem). Dit kan in wisselende combinates voorkomen.
De prognose van de aandoening wordt bepaald door de ernst van de longfunctestoornis op het
moment dat de aandoening wordt vastgesteld en door de jaarlijkse afname van de longfuncte. De
achteruitgang van de longfuncte is in belangrijke mate afankelijk van het rookgedrag. Het stoppen
met roken vermindert de verdere afname van de longfuncte.
Naast de medische behandeling van het orgaanfalen is een multdisciplinaire aanpak gewenst om het
functoneren van het gehele lichaam te verbeteren. hangeziien voeding bijdraagt aan een toename
van de hoeveelheid spiermassa en zio de functonele capaciteit vergroot, is het ziinvol
dieetbehandeling op te nemen in de behandeling van de patint met COPD. De spiermassa neemt af
doordat de eetlust minder is. Patinten raken vaak ondervoed waardoor de eiwit inname ook
achteruit gaat.
Klachten
Kortademigheid: is een van de meest voorkomende symptomen bij COPD. In een vroeg stadium van
de ziiekte ervaren patinten kortademigheid vooral tjdens inspanning en kan de kortademigheid
door gedragsveranderingen (niet praten tjdens het lopen, gebruik lif) nog zioveel mogelijk worden
beperkt.De diagnose COPD wordt vaak laat gesteld. Door geleidelijk verlies aan longfuncte en de
aanpassing die patinten aan hun ademhalingspatroon hebben gedaan om het gevoel van
kortademigheid te minimaliseren blijken patinten bij een eerste bezioek aan de arts al een sterk
verminderde longcapaciteit te hebben.
Bij longemfyseem staan met name de kortademigheid en de vermoeidheid op de voorgrond. De
kortademigheid treedt meestal op bij lichamelijke inspanning, maar tjdens acute exacerbates en bij
verdere achteruitgang van de longfuncte kan de kortademigheid ook voorkomen in rust. De
kortademigheid kan optreden bij alledaagse actviteiten zioals wassen, aankleden of tjdens het eten.
De kortademigheid kan ook beïnvloed worden door psychologische factoren zioals angst en spanning.
Hoesten en sputumproducte:Bij chronische bronchits bestaan de klachten met name uit hoesten en
sputumproducte. Het hoesten neemt 's nachts en vroeg in de morgen het meest toe omdat de
prikkelbaarheid van de luchtwegen op dat moment het grootst is. Het hoesten gaat vaak samen met
het opgeven van sputum. Een veranderde kleur of taaiheid van het slijm kan duiden op aanweziigheid
van een luchtweginfecte.
, Chronische vermoeidheid:Bij patinten met COPD is vaak het slaappatroon verstoord, mede doordat
de klachten 's nachts en in de vroege ochtend optreden. Verder kan het hoesten erg vermoeiend ziijn
waardoor de patinten weinig energie overhouden voor andere actviteiten.
Verminderde inspanningstolerante:Met de progressie van de ziiekte ervaren COPD-patinten een
verminderde inspanningstolerante en verminderde spierkracht.
Patinten verliezien uithoudingsvermogen en ervaren vermoeidheid en kortademigheid zielfs bij
minimale inspanning of hDL. Dit ziorgt voor een neerwaartse vicieuzie cirkel. Verminderde
inspanningstolerante verhoogt de mortaliteit van patinten onafankelijk van de longfuncte, leefijd
of roken.
Een bewegingsprogramma kan ziorgen voor toename van de hoeveelheid skeletspieren en
inspanningstolerante. De beperkingen uiten ziich met name in ziwakte van de ademhalingsspieren en
de perifere skeletspieren en dit veroorziaakt weer kortademigheid en een verminderde
inspanningstolerante.
Slechte voedingstoestand:Onder een slechte voedingstoestand bij patinten met COPD wordt
verstaan:
-een te laag lichaamsgewicht (Body Mass Index (BMI) < 21 kg/m ); en/of
-ongewenst gewichtsverlies (5% gewichtsverlies binnen 1 maand of 10% gewichtsverlies binnen 6
maanden (Schols e.a. 2005); en/of
-een tekort aan vetvrije massa (spiermassa).
-Ongewenst gewichtsverlies wordt veroorziaakt door een disbalans tussen voedselinname en
voedingsbehoefe (NVhLT 2002).
Patinten met ongewenst gewichtsverlies ervaren meer kortademigheid, een lagere kwaliteit van
leven, hebben een verminderde inspanningstolerante en een hogere mortaliteit dan de patinten
met een stabiel gewicht ongeacht de mate van luchtwegobstructe. Naast het beoordelen van het
gewichtsverloop is het ook belangrijk de lichaamssamenstelling te beoordelen. Het lichaam is
opgebouwd uit vetmassa en vetvrije massa. Bij patinten met COPD is er sprake van deplete van
spiermassa indien de vetvrije massa-index (VVMI = vetvrije massa in kg/lengte in m2) bij mannen <
16 kg/m2 en bij vrouwen < 15 kg/m2 is.
Op basis van de lichaamssamenstelling kunnen patinten met COPD onderverdeeld worden in vijf
groepen:
1.normaal gewicht en behoud van vetvrije massa
2.normaal gewicht en verlaagde vetvrije massa
3.ondergewicht met relatef behoud van vetvrije massa
4.ondergewicht met verlaagde vetvrije massa
5.te hoog gewicht.
Verminderde voedselinname: Patinten met COPD kunnen om verschillende redenen een
verminderde voedselinname hebben. Zo kan kortademigheid tot een verminderde voedselinname
leiden. Ook hebben ontstekingsactviteit, gekenmerkt door verhoogde concentrates van
infammatoire markers in het bloed invloed op de eetlust en de voedselinname. Daarnaast kunnen
andere symptomen, waaronder angst, depressie en gebrek aan lichamelijke actviteit een negateve
invloed hebben op de eetlust. Ten slote kan een verminderde voedselinname optreden wanneer
