Samenvatting - Rechtsvinding (B00166A)

Rechtsvinding

Les 1 – 26/09

Wat gaan we dit semester doen?

Rechtsvinding = juridische uitlegging = uitspraak doen over inhoud van recht in concreet geval

- Uitleggers maken daarbij keuzes, die ze vaak niet expliciteren
- Rode draad 1: Uitlegging = verhulling (‘heteronoom’) vs. onthulling (‘autonoom’)
 Heteronoom = komt van een andere persoon (tegenovergestelde van autonoom)
 Uitleggers (rechters) zeggen dat hun keuzes heteronoom zijn
 Kernpunt 1: waarom verhullen uitleggers hun keuzes?
 Kernpunt 2: hoe verhullen uitleggers hun keuzes?
 Kernpunt 3: hoe kunnen we die verhulling doorprikken?

(Door keuzes te benoemen en vervolgens zelf bewust te maken.)

-
Rode draad 2: tien keuzes die uitleggers maken
 Welke doelstelling streeft de uitlegger na?
 Welke invulling van ‘R is het meest nuttig om doel te bereiken
 Welke grondslag van ‘R is meest nuttig
 Welke functie en finaliteit schrijft uitlegger best toe aan ‘R
 Hoe vertelt uitlegger het best jet rechtfeitelijk verhaal
 Welk doel schrijft uitlegger …
 Op einde semester in staat vorige vragen toe te passen bij eigen interpretatie

I. Twee perspectieven op juridische uitlegging (7 – 80)
a. Wat is juridische uitlegging
b. Twee visies
II. Uitlegging in staatkundig perspectief (81 – 111)
III. (onmogelijk) onderscheid ‘rechtsfeiten’ en ‘rechtsregels’ (112 – 127)
IV. Constructie van rechtsfeiten (128 – 153)
V. Constructie van rechtsregels (154 – 261)




LES 1. Wat is (juridische) uitlegging

,Hoofdstuk 1. ‘Uitlegging’: begripsomschrijving

- Algemene betekenis van uitlegging
- Bijzondere vormen van uitlegging
 Semantische
 Pragmatische

Afdeling 1. ‘Uitlegging’ in het algemeen

Intuïtieve omschrijving: uitleggen/interpretatie = interpreteren van iets

- Preciezer: toeschrijven van betekenis aan interpretatievoorwerp
- Alternatief = activiteit die interpretans (betekenis/inhoud) koppelt aan interpretandum
 Inhoud toegeschreven aan interpretatievoorwerp
 Activiteit waarbij brongeheel en doelgeheel in verbinding worden gebracht

Drie elementen bij uitlegging/interpretatie

- Interpretandum (IM)
 = ‘brandstof’ voor interpretatie
 Synoniemen: interpretatievoorwerp, brongeheel
 Geschreven teksten, cijfers, sterren, …
- Interpretans (IS)
 Interpretatie/uitlegging die we aan een voorwerp geven
 Doelgeheel kan eender wat zijn
 Geschreven commentaar op tekst, betekenis die je hecht aan gebaar
- Interpretatie
 = handeling of activiteit
 Kan twee dingen betekenen
 1. Handeling van het interpreteren zelf
 Interpretatie kan handig zijn bij het begrijpen van wetgevingsteksten:
‘interpretatie’ slaat hier op de handeling die je moet verrichten (het
interpreteren)
 2. Resultaat van die handeling
 De interpretatie van sommige studenten bij wetgeving is abominabel:
interpretatie slaat hier op het resultaat van de handeling

Op voorhand onmogelijk te voorspellen wat IM en wat IS zal zijn

- 1. Duim kan IM zijn; je geeft een duim om signaal te geven dat je mag duiken
- 1. Duim kan IS zijn; iets uitbeelden om iets te beschrijven
- 2. Een gebaar (zwaaien) kan een interpretatievoorwerp/interpretandum zijn, waar nog een betekenis
moet aan worden gegeven
- 2. Een gebaar (bij uitbeeldingsspelletjes) kan een inhoud/interpretans zijn om duidelijk te maken wat je
wilt zeggen: een uitbeelding van een konijn is dan IS

Vergelijking met begrip ‘definitie’

- (1) Hond = (2) zoogdier uit familie hondachtigen dat blaft en
tot huisdier kan dienen…
 (1) kan IM zijn met als IS (2)
 (1) is definiendum (2) is definiens
 ! 2 is geen definitie, wel een definiens
 Definities zijn het geheel (1 + 2)

Semiotische driehoek

Drie componenten

, - 1. interpretandum: het Chinese teken voor ‘hond’
- 2. Interpretans: het beeld dat je vormt in je hoofd van het Chinese karakter voor ‘hond’
- 3. Referens: de hond in werkelijkheid

Je ziet een beer in het bos en wilt het aan je kompaan zeggen

- “kijk daar, een beer!” = interpretandum
 Er moet een betekenis aan worden gegeven
- De beer die je zag is de referens
 Je refereert naar die beer
- De betekenis die je kompaan geeft aan je uitdrukking is het interpretans

Toegepast op recht

- Rechtsregel lezen IM en IS is de gedachtegang die erachter zit

Afdeling 2. Concrete vormen van interpretatie

Overzicht

Vier vormen

- Semantische
- Pragmatische
 Explicaturen
 Implicaturen
 Rechtsgevolgeninterpretatie

Onderafdeling 1. Onderscheid semantisch – pragmatisch

- Semantisch kijkt naar betekenis van woorden en zinnen
 A of B, er is een pasklaar antwoord
 Gebruik maken van regeltjes / theoretische wijsheid (sophia)
- Pragmatisch kijkt naar de interpretatie aan een handeling/beweging
 Hier plaats je de zin in zijn context en zoek je naar de (achterliggende) betekenis
 Deze zijn in het recht belangrijker
 Praktische wijsheid m.b.h. van argumentatie (phronesis)

Onderafdeling 2. Semantische interpretatie

“Zoudt u uw arm willen uitsteken? Prima, dank u.”

Ieder woord heeft eigen mogelijke betekenis = semantisch interpreteren (los van de context/letterlijk)

Semantiek: studie van de betekenis van uitdrukkingen

- ‘arm’ kan verschillende dingen betekenen
 Welvaartstoestand
 Lichaamsdeel
 Leuning van een meubel
 Engels: wapen
- In recht gebruikt men ‘grammaticale interpretatie’ i.p.v. semantische interpretatie

Kenmerken van semantische interpretatie

- Interpretans: cognitieve handelingen
- Deductieve redenering
- Verifieerbare uitspraken
- Sophia (theoretische wijsheid)

, Cognitieve handelingen

Cognitie = vermogen om iets te leren of ergens kennis van te nemen

- Noodzakelijk om bepaalde semantische interpretaties te kunnen verrichten
 Cognitie (vermogen) + effectieve kennis = semantische betekenis
- Veel heb je niet nodig als interpretans: louter het vermogen om kennis te nemen van taalkundige
conventies

Cognitieve handeling = handeling die uit vermogen en effectieve kennis bestaat

- Geen eigen keuze om betekenis te geven op een semantische wijze
 Als je de regeltjes volgt en het vermogen hebt, kom je de enige correcte interpretatie uit
- Andere voorbeelden
 2 + 2 (kennis relevante wiskundige regels)
 Sudoku (vermogen om logisch te redeneren + kennis regels)

Cognitieve handelingen leiden tot een juist/fout antwoord, niks tussenin

- Het is onweerlegbaar

Deductieve redenering

Semantisch = mechanisch of algoritmisch

- Met een welbepaald algoritme kom je steeds tot de juiste betekenis

Deductief = redenering waarbij je tot de (ondubbelzinnig) juiste redenering komt, louter door kennis van
relevante conventies (wiskundig, taalkundig)

- AB
- A
- DUS: B
 Enkel de vorm A B is belangrijk, zonder kennis van de inhoud, kan je dit oplossen
 = Deductieve redenering

Verifieerbare uitspraken

Ondubbelzinnig juist  verifieerbare uitspraken

- Het teken ‘arm’ kan wapen betekenen, maar in een Nederlandse zin kan dit niet
 Is een ondubbelzinnig foute redenering
- Uitspraken die sowieso juist zijn (in eender welke context) = apodictische uitspraak
 Apodictisch is stellig (<-> beargumenteerd)

Sophia: theoretische wijsheid

Om verifieerbare uitspraken te rechtvaardigen, heb je een set aan argumenten nodig = theoretische wijsheid
(sophia)

Onderafdeling 3. Pragmatische interpretatie

“Zou u uw arm willen uitsteken? Prima, dank u.”

- Rekening houdend met omstandigheden
 Door Nazi officier
 Is een vraag (letterlijk) of een vriendelijk bevel (pragmatisch)
 Door kleermaker

Pragmatiek = studie van pragmatische betekenis