TAALKUNDIGE ONTWIKKELING
1 INLEIDING
In deze cursus leer je waarom kleuteronderwijzers zo vaak verhalen vertellen en voorlezen in de kleuterklas, en
hoe je zelf een voorleessessie moet aanpakken om er een aantrekkelijke en leerrijke activiteit te maken.
Enkele tips:
• Kies een boek dat bij jou en de luisteraar past.
Als je gaat voorlezen, is het handig om een boek te kiezen dat aansluit bij de interesses van je
kind, dan wek je meteen nieuwsgierigheid op. Maar ga af en toe ook eens voor de verrassing!
• Voorlezen kan altijd en overal, niet alleen voor het slapen gaan.
Uiteraard is een rustige ruimte of een knus bed heel erg geschikt om voor te lezen. Maar laat je
bij het voorlezen vooral niet beperken! Waarom neem je geen boek mee op de trein of op de
bus of naar het park? Of lees je een versje voor bij het ontwaken?
• Lees voor zoals je bent
Met wat creativiteit en intonatie kom je al heel ver. Uiteraard is het leuk om eens een stemmetje
te gebruiken, maar dat is zeker geen voorwaarde om een verhaal goed te kunnen vertellen. Lees
vooral voor zoals je zelf bent: uitbundig, ingetogen, vrolijk: het kan allemaal.
• Interactie is de max!
Veel interactie maakt voorlezen eens zo leuk. Vaak worden er in een verhaal thema's aangehaald
die een kind interesseren en kan een boek zo leiden tot een gesprek. Of je kan natuurlijk ook
samen met je kind verder fantaseren bij een verhaal. Afwijken van de bladzijden moet af en toe
kunnen!
• Op voorlezen staat geen leeftijd
Als we aan voorlezen denken, denken we vaak meteen aan jonge kinderen. Maar ook aan baby's
en peuters kan je al voorlezen - verder op deze pagina kom je te weten hoe dit in zijn werk gaat.
En waarom stoppen met voorlezen van zodra een kind zelf kan lezen? Ook veel volwassenen en
ouderen vinden het nog zeer prettig om voorgelezen te worden.
2 DOELEN EN FUNCTIES VAN BOEKEN VOORLEZEN
Kleuteronderwijzers vertellen en lezen al decennia lang. Is dat puur tijdverdrijf? Wat leren de kleuters hiervan?
En waarom genieten kleuters zo van vertellen en voorlezen?
Kinderboeken kunnen voor erg veel doelstellingen gebruikt worden in de kleuterklas. De kracht van boeken is
dat ze verschillende doelen geïntegreerd aan bod kunnen laten komen.
2.1.1 om taalverwerving te stimuleren
Het meest voor de hand liggende doel waarom een kleuteronderwijzer boeken en verhalen in de klas gebruikt, is
om de taalontwikkeling te stimuleren.
2.1.1.1 Schriftelijke taalontwikkeling
Ontluikende geletterdheid is de vroege fase van schriftelijke
taalverwerving lopend vanaf de geboorte tot het moment dat een
kind de elementaire lees- en spelhandeling onder de knie heeft.
Tijdens de ontluikende geletterdheid ontdekken kleuters vier
aspecten van lezen en schrijven bij het werken met boeken en
verhalen in de kleuterklas: (1) verhaalbegrip, (2) schrijftaal, (3)
boekoriëntatie en (4) de relatie tussen gesproken en geschreven taal zijn.
Verhaalbegrip = de kleuters luisteren naar de verhaallijn en ontdekken daar een structuur in. Boeken gebruiken
in de kleuterklas is dan ook erg belangrijk als voorbereiding op het leren lezen:
• Verhaalfiguren onderscheiden en plaatsen
, Bv Wie is de belangrijkste figuur? Waarom? Kunnen we bij dat personage op bezoek gaan?
• Spanning onderscheiden van achtergrond
Bv Waarom was het spannend/mooi? Is fragment X belangrijk voor het verhaal?
• Humor begrijpen en kaderen.
Bv Waarom is deze situatie grappig?
. Ook leren kleuters inzicht te krijgen in spanning, humor en ironie in verhalen.
Schrijftaal = Kinderboeken bevatten geschreven tekst. Vaak is dit een mooie tekst, met een rijke taal. Deze
schrijftaal bevat vaak nieuwe woorden en zinswendingen die we zelden in gesproken taal gebruiken. ‘Liefde voel
je vanbinnen, als een storm die door je lijf raast. Je buik lijkt wel zeeziek en je tenen gaan ervan tintelen.
Ook muzische taal:
‘Kom terug’ zei Beer.
Hij rilde van de kou.
Zijn woorden hangen als grijze
ademwolkjes tussen hen in.
Boekoriëntatie = Zo ontdekken kinderen waarvoor een boek dient (het bevat verhalen, of informatie), hoe je het
moet hanteren (van voor naar achter, van links naar rechts), en dat boodschappen visueel kunnen worden
bewaard en daardoor opnieuw kunnen worden opgeroepen.
Relatie tussen geschreven en gesproken taal = Dit je door bijvoorbeeld de tekst die je leest ook aan te duiden
met jouw vinger. Zo kan je de kaft van het boek tonen en wijzen naar de titel. Je leest de titel terwijl jouw vinger
de woorden tonen. “Hier staat de titel: ‘de Gruffalo’.
2.1.1.2 Mondelinge taalvaardigheden
Spreken stimuleren:
• Antwoorden op vragen over het boek
• Prent beschrijven
• Voorspellingen maken en verantwoorden
• Verhaal samen (tussendoor) samenvatten
• Verhaal (gedeeltelijk) (her)vertellen
• Spreken over eigen ervaringen en gevoelens (verhalen = feest van herkenning)
Wanneer we werken met boeken niet alleen verengen tot een verhaal voorlezen of vertellen, maar ook
uitbreiden tot de boekenhoek, dan zienwe ook het doel: de kleuters zijn bereid spontaan en zelfstandig voor hen
bestemde boeken en andere infobronnen in te kijken. Op die manier ervaren ze leesplezier- en motivatie, wat
op zijn beurt heel belangrijk is in functie van leren lezen.
2.1.2 Om de denk-, redeneer- en onderzoeksvaardigheden te stimuleren
Wanneer de kleuters in interactie gaan over een prentenboek of tekst doen kleuters ervaring op met het
vergelijken, ordenen, beredeneren en beargumenteren. Kinderen leren hun mening te verwoorden en de
bedoeling van de schrijver te begrijpen.
De denk- en redeneervaardigheden stimuleert de kleuteronderwijzer niet alleen door
(1) het stellen van denkstimulerende vragen over het verhaal, maar ook door
1 INLEIDING
In deze cursus leer je waarom kleuteronderwijzers zo vaak verhalen vertellen en voorlezen in de kleuterklas, en
hoe je zelf een voorleessessie moet aanpakken om er een aantrekkelijke en leerrijke activiteit te maken.
Enkele tips:
• Kies een boek dat bij jou en de luisteraar past.
Als je gaat voorlezen, is het handig om een boek te kiezen dat aansluit bij de interesses van je
kind, dan wek je meteen nieuwsgierigheid op. Maar ga af en toe ook eens voor de verrassing!
• Voorlezen kan altijd en overal, niet alleen voor het slapen gaan.
Uiteraard is een rustige ruimte of een knus bed heel erg geschikt om voor te lezen. Maar laat je
bij het voorlezen vooral niet beperken! Waarom neem je geen boek mee op de trein of op de
bus of naar het park? Of lees je een versje voor bij het ontwaken?
• Lees voor zoals je bent
Met wat creativiteit en intonatie kom je al heel ver. Uiteraard is het leuk om eens een stemmetje
te gebruiken, maar dat is zeker geen voorwaarde om een verhaal goed te kunnen vertellen. Lees
vooral voor zoals je zelf bent: uitbundig, ingetogen, vrolijk: het kan allemaal.
• Interactie is de max!
Veel interactie maakt voorlezen eens zo leuk. Vaak worden er in een verhaal thema's aangehaald
die een kind interesseren en kan een boek zo leiden tot een gesprek. Of je kan natuurlijk ook
samen met je kind verder fantaseren bij een verhaal. Afwijken van de bladzijden moet af en toe
kunnen!
• Op voorlezen staat geen leeftijd
Als we aan voorlezen denken, denken we vaak meteen aan jonge kinderen. Maar ook aan baby's
en peuters kan je al voorlezen - verder op deze pagina kom je te weten hoe dit in zijn werk gaat.
En waarom stoppen met voorlezen van zodra een kind zelf kan lezen? Ook veel volwassenen en
ouderen vinden het nog zeer prettig om voorgelezen te worden.
2 DOELEN EN FUNCTIES VAN BOEKEN VOORLEZEN
Kleuteronderwijzers vertellen en lezen al decennia lang. Is dat puur tijdverdrijf? Wat leren de kleuters hiervan?
En waarom genieten kleuters zo van vertellen en voorlezen?
Kinderboeken kunnen voor erg veel doelstellingen gebruikt worden in de kleuterklas. De kracht van boeken is
dat ze verschillende doelen geïntegreerd aan bod kunnen laten komen.
2.1.1 om taalverwerving te stimuleren
Het meest voor de hand liggende doel waarom een kleuteronderwijzer boeken en verhalen in de klas gebruikt, is
om de taalontwikkeling te stimuleren.
2.1.1.1 Schriftelijke taalontwikkeling
Ontluikende geletterdheid is de vroege fase van schriftelijke
taalverwerving lopend vanaf de geboorte tot het moment dat een
kind de elementaire lees- en spelhandeling onder de knie heeft.
Tijdens de ontluikende geletterdheid ontdekken kleuters vier
aspecten van lezen en schrijven bij het werken met boeken en
verhalen in de kleuterklas: (1) verhaalbegrip, (2) schrijftaal, (3)
boekoriëntatie en (4) de relatie tussen gesproken en geschreven taal zijn.
Verhaalbegrip = de kleuters luisteren naar de verhaallijn en ontdekken daar een structuur in. Boeken gebruiken
in de kleuterklas is dan ook erg belangrijk als voorbereiding op het leren lezen:
• Verhaalfiguren onderscheiden en plaatsen
, Bv Wie is de belangrijkste figuur? Waarom? Kunnen we bij dat personage op bezoek gaan?
• Spanning onderscheiden van achtergrond
Bv Waarom was het spannend/mooi? Is fragment X belangrijk voor het verhaal?
• Humor begrijpen en kaderen.
Bv Waarom is deze situatie grappig?
. Ook leren kleuters inzicht te krijgen in spanning, humor en ironie in verhalen.
Schrijftaal = Kinderboeken bevatten geschreven tekst. Vaak is dit een mooie tekst, met een rijke taal. Deze
schrijftaal bevat vaak nieuwe woorden en zinswendingen die we zelden in gesproken taal gebruiken. ‘Liefde voel
je vanbinnen, als een storm die door je lijf raast. Je buik lijkt wel zeeziek en je tenen gaan ervan tintelen.
Ook muzische taal:
‘Kom terug’ zei Beer.
Hij rilde van de kou.
Zijn woorden hangen als grijze
ademwolkjes tussen hen in.
Boekoriëntatie = Zo ontdekken kinderen waarvoor een boek dient (het bevat verhalen, of informatie), hoe je het
moet hanteren (van voor naar achter, van links naar rechts), en dat boodschappen visueel kunnen worden
bewaard en daardoor opnieuw kunnen worden opgeroepen.
Relatie tussen geschreven en gesproken taal = Dit je door bijvoorbeeld de tekst die je leest ook aan te duiden
met jouw vinger. Zo kan je de kaft van het boek tonen en wijzen naar de titel. Je leest de titel terwijl jouw vinger
de woorden tonen. “Hier staat de titel: ‘de Gruffalo’.
2.1.1.2 Mondelinge taalvaardigheden
Spreken stimuleren:
• Antwoorden op vragen over het boek
• Prent beschrijven
• Voorspellingen maken en verantwoorden
• Verhaal samen (tussendoor) samenvatten
• Verhaal (gedeeltelijk) (her)vertellen
• Spreken over eigen ervaringen en gevoelens (verhalen = feest van herkenning)
Wanneer we werken met boeken niet alleen verengen tot een verhaal voorlezen of vertellen, maar ook
uitbreiden tot de boekenhoek, dan zienwe ook het doel: de kleuters zijn bereid spontaan en zelfstandig voor hen
bestemde boeken en andere infobronnen in te kijken. Op die manier ervaren ze leesplezier- en motivatie, wat
op zijn beurt heel belangrijk is in functie van leren lezen.
2.1.2 Om de denk-, redeneer- en onderzoeksvaardigheden te stimuleren
Wanneer de kleuters in interactie gaan over een prentenboek of tekst doen kleuters ervaring op met het
vergelijken, ordenen, beredeneren en beargumenteren. Kinderen leren hun mening te verwoorden en de
bedoeling van de schrijver te begrijpen.
De denk- en redeneervaardigheden stimuleert de kleuteronderwijzer niet alleen door
(1) het stellen van denkstimulerende vragen over het verhaal, maar ook door
