GESCHIEDENIS VAN DE NEDERLANDEN
Inhoud
1. INLEIDING .................................................................................................................................................................. 1
1.1. HET STUDIEOBJECT............................................................................................................................................ 1
1.2. WAAROM GESCHIEDENIS VAN DE NEDERLANDEN? ......................................................................................... 2
1.3. MODERN NATIONALISME.................................................................................................................................. 2
1.4. STAATSNATIONALISTISCHE GESCHIEDSCHRIJVING ............................................................................................ 3
1.4.1. THEODORE JUSTE (1818-1888) ................................................................................................................. 3
1.4.2. HENDRIK CONSCIENCE (1812-1883) ......................................................................................................... 3
1.4.3. NIEUWE STAAT LEGITIMEREN ................................................................................................................... 4
1.5. PROFESSIONALISERING VAN DE GESCHIEDSCHRIJVING (1870-1930) ............................................................... 4
1.6. GROOT-NEDERLANDSE GESCHIEDSCHRIJVING.................................................................................................. 4
1.6.1. PETER GEYL (1887-1966) ........................................................................................................................... 4
1.7. NAOORLOGSE ONDERZOEKSTRADITIE .............................................................................................................. 5
1.8. POLITIEK PERSPECTIEF: GRENZEN EN GRENSBELEVING.................................................................................... 5
1.9. SOCIAALECONOMISCH EN GEOGRAFISCH PERSPECTIEF ................................................................................... 5
1.10. ALGEMENE PERIODISERING .......................................................................................................................... 6
2. VAN DE ROMEINEN TOT DE VROEGE MIDDELEEUWEN ............................................................................................ 7
2.1. TAAL................................................................................................................................................................... 7
2.1.1. ROME EN DE TAALGRENS .......................................................................................................................... 7
2.2. RELIGIE: HET CHRISTENDOM............................................................................................................................. 7
2.2.1. DE EERSTE KERSTENING ............................................................................................................................ 7
2.2.2. DE TWEEDE KERSTENING .......................................................................................................................... 8
2.3. GRENZEN ........................................................................................................................................................... 8
2.3.1. SOUVEREINITEITSGRENZEN ...................................................................................................................... 8
2.3.2. DE VORMING VAN LANDSHEERLIJKHEDEN ............................................................................................... 9
2.3.3. DE VORMING VAN HEERLIJKHEDEN ........................................................................................................ 11
2.4. VERSTEDELIJKING IN DE NEDERLANDEN ......................................................................................................... 11
2.4.1. BEVOLKINGSAANTALLEN IN STEDEN (> 10 000 INWONERS) ................................................................... 12
2.4.2. DE STEDEN ALS POLITIEKE FACTOR ......................................................................................................... 12
3. DE VORMING VAN DE NEDERLANDEN (LATE 14DE – LATE 16DE EEUW) ................................................................... 13
3.1. VOORGAANDE PERIODE: DE GEWESTEN (10DE – 14DE EEUW)......................................................................... 13
3.2. EENHEID .......................................................................................................................................................... 13
3.3. HET VRAAGSTUK VAN DE NEDERLANDEN ....................................................................................................... 13
3.4. VLAANDEREN IN DE 13DE EEUW ...................................................................................................................... 13
3.4.1. DE OORLOG MET FRANKRIJK EN HAAR GEVOLG ..................................................................................... 14
3.5. VLAANDEREN IN DE 14DE EEUW ...................................................................................................................... 15
3.5.1. HET HUWELIJK VAN 1369 = NIEUWE PERSONELE UNIE .......................................................................... 16
, 3.5.2. BOURGONDISCHE DYNASTIE ................................................................................................................... 16
3.6. THE CRITICAL DECADE (1419-1429) ................................................................................................................ 16
3.7. IMPERIAL OVERSTRETCH EN NIEUWE ALLIANTIES (15DE EEUW) ..................................................................... 17
3.8. KAREL V: CONSOLIDATIE.................................................................................................................................. 18
3.8.1. DE NEDERLANDEN IN HET HABSBURGSE IMPERIUM VAN KAREL V........................................................ 19
3.8.2. DE INSTITUTIONELE CONSOLIDATIE VAN DE NIEUWE UNIE ................................................................... 19
3.8.3. DE TERRITORIALE CONSOLIDATIE VAN DE NIEUWE UNIE ....................................................................... 20
3.9. EEN REUS OP LEMEN VOETEN ........................................................................................................................ 21
4. SOCIAAL-ECONOMISCHE & RELIGIEUZE ONTWIKKELINGEN (14DE – 16DE EEUW) ................................................... 22
4.1. DE NEDERLANDEN: EEN NIEUWE UNIE ........................................................................................................... 22
4.2. VERSTEDELIJKING (11DE – 13DE EEUW) ............................................................................................................ 22
4.3. PERIODE VAN SOCIAALECONOMISCHE INNOVATIE EN DIFFERENTIATIE (14DE – 15DE EEUW) ......................... 22
4.4. INTENSIVERING VAN DE HANDEL EN NIJVERHEID IN DE LAATMIDDELEEUWSE NEDERLANDEN ................... 23
4.4.1. DEMOGRAFISCHE EN FISCALE CIJFERS IN DE NEDERLANDEN................................................................. 24
4.5. EEN ECONOMISCHE RECONVERSIE ................................................................................................................. 24
4.6. DE RELOCATIE VAN DE STAPELFUNCTIE IN DE NEDERLANDEN ....................................................................... 25
4.7. EEN VERANDERENDE SAMENLEVING ............................................................................................................. 26
4.8. RELIGIEUZE SPANNINGEN (15DE – 16DE EEUW)................................................................................................ 26
4.9. DE OPKOMST VAN HET PROTESTANTISME (16DE EEUW) ................................................................................. 27
4.9.1. DE VORSTELIJKE REPRESSIE: DE VERVOLGINGEN .................................................................................... 28
4.10. DE OPBLOEI VAN HET CALVINISME ............................................................................................................. 29
5. DE OPSTAND ............................................................................................................................................................ 30
5.1. DE OPSTAND: EEN BREEKPUNT ....................................................................................................................... 30
5.2. DE AANLOOP ................................................................................................................................................... 30
5.2.1. DE IJKPUNTEN ......................................................................................................................................... 30
5.2.2. DE EERSTE OPENLIJKE BOTSINGEN OVER CENTRALISATIE- EN RELIGIEBELEID ....................................... 31
5.3. DE CRISIS VAN 1566 ........................................................................................................................................ 32
5.4. DE REPRESSIE VAN 1567-1574 ........................................................................................................................ 33
5.5. HET KEERPUNT VAN 1572-1574 ...................................................................................................................... 34
5.6. VERDERE CHAOS EN RADICALISERING VAN 1576 – 1578 ............................................................................... 34
5.7. NAAR EEN CONSOLIDATIE IN 1578 – 1581 ...................................................................................................... 35
5.8. NAAR EEN NIEUWE GRENS ............................................................................................................................. 36
5.8.1. DE JAREN 1580 ........................................................................................................................................ 36
5.8.2. 1590-1609 ............................................................................................................................................... 37
5.9. DE SCHEIDING DER NEDERLANDEN ................................................................................................................ 38
6. DE GRONDSLAGEN VAN DE REPUBLIEK .................................................................................................................. 39
6.1. HISTORIOGRAFIE ............................................................................................................................................. 39
6.2. HET STEDELIJK NETWERK IN DE VROEGMODERNE NEDERLANDEN ............................................................... 39
6.3. DE STAATSINRICHTING VAN DE REPUBLIEK ..................................................................................................... 39
, 6.3.1. DE REPRESENTATIEVE INSTELLINGEN VAN DE ZEVEN PROVINCIËN EN DE GEDEELDE UNIE................... 39
6.4. DE ELITE VAN DE REPUBLIEK ........................................................................................................................... 41
6.5. DE RELIGIEUZE INRICHTING VAN DE REPUBLEIK ............................................................................................. 41
6.5.1. HET CONFLICT OVER INVULLING VAN CALVINISME ................................................................................ 42
6.5.2. HET CONFLICT OVER DE OMGANG MET RELIGIEUZE MINDERHEDEN .................................................... 43
7. DE GOUDEN EEUW VAN DE REPUBLIEK (1580-1670) ............................................................................................. 44
7.1. KUNSTGESCHIEDENIS VAN DE GOUDEN EEUW............................................................................................... 44
7.2. DE KERNTHEMA’S ............................................................................................................................................ 44
7.3. DE INTERNATIONALE CONTEXT: DE GOUDEN EEUW ALS ANOMALIE ............................................................. 44
7.4. DE SOCIAAL-ECONOMISCHE BASIS: DE COMMERCIËLE ECONOMIE VAN HOLLAND ...................................... 45
7.5. DE NEDERLANDSE OPSTAND ALS KATALYSATOR VAN DE GROEI ..................................................................... 46
7.6. DE POLITIEKE ECONOMIE ................................................................................................................................ 47
7.6.1. DE VERSTRENGELING VAN DE HANDEL EN MACHTSUITOEFENING ........................................................ 47
7.7. INTERNE SPANNINGEN & INTERNATIONALE BELEIDSKEUZES ......................................................................... 49
7.7.1. TOT 1648 ................................................................................................................................................. 49
7.7.2. 1648-1672 ............................................................................................................................................... 50
7.7.3. 1672-1714 ............................................................................................................................................... 51
8. DE ZUIDELIJKE NEDERLANDEN IN DE ZEVENTIENDE EEUW .................................................................................... 53
8.1. DE KRACHTLIJNEN ........................................................................................................................................... 53
8.2. DE SPAANSE NEDERLANDEN ........................................................................................................................... 53
8.3. DE CONTRAREFORMATIE = RESTAURATIE/HERSTEL VAN HET KATHOLICISME ................................................ 53
8.3.1. DE VERNIEUWDE KERK ............................................................................................................................ 54
8.4. ONGELUKSEEUW OF HERSTEL ......................................................................................................................... 54
8.4.1. DE LANDBOUWINTENSIVERING IN DE ZUIDELIJKE NEDERLANDEN ........................................................ 55
8.5. DE POLITIEK-MILITAIRE CRISIS VAN DE LATE 17DE EN VROEGE 18DE EEUW ..................................................... 56
8.5.1. DE VORMING VAN DE GRENZEN NA ELKE OORLOG ................................................................................ 57
8.6. DE ECONOMISCHE GEVOLGEN ........................................................................................................................ 57
8.7. DE JANSENISTISCHE CONTROVERSE ................................................................................................................ 58
9. DE REPUBLIEK IN DE ACHTTIENDE EEUW ............................................................................................................... 59
9.1. DE KRACHTLIJNEN ........................................................................................................................................... 59
9.2. ECONOMISCH VERVAL..................................................................................................................................... 59
9.2.1. FACTOREN ............................................................................................................................................... 59
9.2.2. GEVOLGEN............................................................................................................................................... 59
9.3. EEN GROEIEND POLITIEK ONGENOEGEN ........................................................................................................ 60
9.4. HET TIJDPERK VAN WILLEM IV EN V................................................................................................................ 60
9.5. NOORD-NEDERLANDSE VERLICHTINGSCULTUUR ........................................................................................... 61
9.6. DE PATRIOTTENTIJD ......................................................................................................................................... 61
10. DE ZUIDELIJKE NEDERLANDEN IN DE ACHTTIENDE EEUW.................................................................................. 63
10.1. HET BEGIN VAN DE OOSTENRIJKSE PERIODE .............................................................................................. 63
, 10.2. HET THERESIAANSE COMPROMIS ............................................................................................................... 64
10.3. NAAR VERLICHT DESPOTISME: DE HERVORMINGEN VAN JOZEF II (1780-1789) ........................................ 65
10.4. DE BRABANTSE OMWENTELING ................................................................................................................. 66
11. ZUID EN NOORD IN DE FRANSE PERIODE ........................................................................................................... 68
12. HET VERENIGD KONINKRIJK DER NEDERLANDEN ............................................................................................... 72
12.1. KRACHTLIJNEN ............................................................................................................................................ 72
12.2. DE GEDEELDE ERFENIS VAN DE REVOLUTIONAIRE PERIODE: REORGANISATIE EN CENTRALISATIE ............ 72
12.3. DE DEMOGRAFISCHE EN ECONOMISCHE STRUCTUREN BIJ DE EENMAKING ............................................. 73
12.4. DE POLITIEKE INRICHTING ........................................................................................................................... 73
12.5. HET ECONOMISCH BELEID........................................................................................................................... 74
12.6. HET TAAL- EN RELIGIEBELEID ...................................................................................................................... 76
12.7. DE BELGISCHE AFSCHEIDING ....................................................................................................................... 78
12.7.1. DE AUGUSTUSDAGEN VAN 1830 ......................................................................................................... 78
12.7.2. EEN EUROPEES VRAAGSTUK ............................................................................................................... 79
12.7.3. EINDSPEL IN LONDEN: CONFERENTIE VAN LONDEN ........................................................................... 79
,1. INLEIDING
1.1. HET STUDIEOBJECT
‘De Nederlanden’ → waar: Be, NL, Lux, N-Fr // wnr: voor ontstaan natiestaten
VERSCHEIDENHEID EENHEID
1* vndg = verschillende staten 1* pol grenzen omvatten NLden op bep momenten
- Bv: Bourgondische eenmaking (15e e) // VKDN
2* historische grenzen lopen dr NLden
(1815-1830)
- Bv: Schelde= scheiding tss Fr & Dui gebied
2* sterke verbondenheid
3* taalkundige verschillen
- Bv: Gouden eeuw in N-NL gestuurd dr Z-NL
- Bv: Fr, Nl, dialecten
immigratie
4* religieuze verschillen
3* laaggelegen gebied met rivieren
- Protestantisme in N >< katholicisme in Z
- Permanente strijd met water
- Contact tss gebieden = gemakkelijk
- Economische complementariteit
o Versch gronden→versch eco activiteiten
van de Venne, De zielenvisserij, 1614
WAT: mensen w uit rivier gevist → religieuze connotatie
- Linkeroever: bloeiende natuur, zonlicht → protestanten
- Rechteroever: kale boom, priesters dwingen mensen op boot te
komen → katholieken
MAAR schilderij = symbool vr VERBINTENIS tss N & Z-NL
- Beiden zitten in water; zijn bezig met eigen religieuze ideeën
- Worden verenigd dr regenboog op achtergrond
RELEVANTIE vd STUDIE vd LAGE LANDEN: belangrijk referentiepunt in Eu gesch
- Verstedelijking: vanaf late ME
- Eco ontwikkeling
o Verbonden met verstedelijking
o Producten in internationale handel
- Globalisering (bv: VOC in ZO-Az)
- Stabiliteit
o Ondanks verscheidenheid & pol machtswisselingen toch stabiliteit in regio
- Pol ontwikkeling
o Theorie vd ATLANTIC REVOLUTIONS
▪ 1566: Nederlandse opstand tgn Habsburgers = 1ste rev
▪ 1698: Glorious Revolution
▪ 1776: Amerikaanse revolutie
▪ 1789: FR
▪ GEVOLG: nieuwe representatieve organen ipv despotische Ko
- Cult ontwikkeling (bv: Rembrandt, Rubens)
1
, 1.2. WAAROM GESCHIEDENIS VAN DE NEDERLANDEN?
Keuze v studieobject = NIET NEUTRAAL → gevolg v keuzes, aannames …
‘De NLden’ vr 1800 bestuderen als VOORGESCHIEDENIS v BE & NL
- = in paradigme vd natiestaat
- TELEOLOGISCH PROBLEEM: creatie v BE & NL moest voortvloeien uit deze gebeurtenissen
o Noties ‘Be’, ‘NL’, ‘VL’, ‘Wa’ w geprojecteerd op verleden
▪ MAAR zijn HISTORISCHE CONSTRUCTIES
o = ANACHRONISTISCH → tijdgenoten gebruikten termen niet
▪ Kunnen we idee vd natie projecteren nr tijd waarin deze termen gn betekenis hadden?
PARADIGMA VAN DE NATIESTAAT
- Natie = samenhorigheidsgevoel tss inwoners ve regio
o Bv: Vlaanderen, Zweden
- Natiestaten = idee dat naties eigen soevereine staat krijgen
o Bv: Zweden hft eigen staat; VL niet volledig
NATIESTATEN = GEEN NATUURLIJK GEGEVEN
- = historische constructie v 18de-19de-eeuwse intellectuele cultuur
- “nationale identiteit” → voor 18de-19de eeuw: andere organisatie
o Vorst regeerde over inwoners zonder onderlinge affiniteit
o Legitimatie = wil v God
- “staten” → voor 18de-19de eeuw: andere grenzen
OPM: was wel identiteitsgevoel → anders georiënteerd
- Bv: Schotland had proto-nationalisme dr antagonisme tgn Eng
- MAAR NA 1800: natiegevoel veel belangrijker
1.3. MODERN NATIONALISME
de
19 eeuw: ESSENTIALISME of RISORGIMENTO-NATIONALISME (Risorgimento = eenmaking v Italië in 19de eeuw)
- = idee dat naties LOGISCH VOORTVLOEIEN uit gedeelde taal & cultuur
o Naties ontstaan uit zichzelf & bevrijden zich op dit moment
20ste eeuw: CONSTRUCTIVISME
B. Anderson – Imagined Communities (1983): modern nationalisme = hist product v 19de e + breuk met AR
- 19de e: elite voerde ACTIEVE CULTUUR POLITIEK
o Verklaringen
▪ Verzwakking v andere factoren die identiteit vormden
• Bv: religie
▪ Drukpers & toenemend handelsverkeer
• Informatie in volkstaal op grote schaal verspreidden
• GEVOLG: creatie v gemeenschappen die dezelfde teksten lezen
2
Inhoud
1. INLEIDING .................................................................................................................................................................. 1
1.1. HET STUDIEOBJECT............................................................................................................................................ 1
1.2. WAAROM GESCHIEDENIS VAN DE NEDERLANDEN? ......................................................................................... 2
1.3. MODERN NATIONALISME.................................................................................................................................. 2
1.4. STAATSNATIONALISTISCHE GESCHIEDSCHRIJVING ............................................................................................ 3
1.4.1. THEODORE JUSTE (1818-1888) ................................................................................................................. 3
1.4.2. HENDRIK CONSCIENCE (1812-1883) ......................................................................................................... 3
1.4.3. NIEUWE STAAT LEGITIMEREN ................................................................................................................... 4
1.5. PROFESSIONALISERING VAN DE GESCHIEDSCHRIJVING (1870-1930) ............................................................... 4
1.6. GROOT-NEDERLANDSE GESCHIEDSCHRIJVING.................................................................................................. 4
1.6.1. PETER GEYL (1887-1966) ........................................................................................................................... 4
1.7. NAOORLOGSE ONDERZOEKSTRADITIE .............................................................................................................. 5
1.8. POLITIEK PERSPECTIEF: GRENZEN EN GRENSBELEVING.................................................................................... 5
1.9. SOCIAALECONOMISCH EN GEOGRAFISCH PERSPECTIEF ................................................................................... 5
1.10. ALGEMENE PERIODISERING .......................................................................................................................... 6
2. VAN DE ROMEINEN TOT DE VROEGE MIDDELEEUWEN ............................................................................................ 7
2.1. TAAL................................................................................................................................................................... 7
2.1.1. ROME EN DE TAALGRENS .......................................................................................................................... 7
2.2. RELIGIE: HET CHRISTENDOM............................................................................................................................. 7
2.2.1. DE EERSTE KERSTENING ............................................................................................................................ 7
2.2.2. DE TWEEDE KERSTENING .......................................................................................................................... 8
2.3. GRENZEN ........................................................................................................................................................... 8
2.3.1. SOUVEREINITEITSGRENZEN ...................................................................................................................... 8
2.3.2. DE VORMING VAN LANDSHEERLIJKHEDEN ............................................................................................... 9
2.3.3. DE VORMING VAN HEERLIJKHEDEN ........................................................................................................ 11
2.4. VERSTEDELIJKING IN DE NEDERLANDEN ......................................................................................................... 11
2.4.1. BEVOLKINGSAANTALLEN IN STEDEN (> 10 000 INWONERS) ................................................................... 12
2.4.2. DE STEDEN ALS POLITIEKE FACTOR ......................................................................................................... 12
3. DE VORMING VAN DE NEDERLANDEN (LATE 14DE – LATE 16DE EEUW) ................................................................... 13
3.1. VOORGAANDE PERIODE: DE GEWESTEN (10DE – 14DE EEUW)......................................................................... 13
3.2. EENHEID .......................................................................................................................................................... 13
3.3. HET VRAAGSTUK VAN DE NEDERLANDEN ....................................................................................................... 13
3.4. VLAANDEREN IN DE 13DE EEUW ...................................................................................................................... 13
3.4.1. DE OORLOG MET FRANKRIJK EN HAAR GEVOLG ..................................................................................... 14
3.5. VLAANDEREN IN DE 14DE EEUW ...................................................................................................................... 15
3.5.1. HET HUWELIJK VAN 1369 = NIEUWE PERSONELE UNIE .......................................................................... 16
, 3.5.2. BOURGONDISCHE DYNASTIE ................................................................................................................... 16
3.6. THE CRITICAL DECADE (1419-1429) ................................................................................................................ 16
3.7. IMPERIAL OVERSTRETCH EN NIEUWE ALLIANTIES (15DE EEUW) ..................................................................... 17
3.8. KAREL V: CONSOLIDATIE.................................................................................................................................. 18
3.8.1. DE NEDERLANDEN IN HET HABSBURGSE IMPERIUM VAN KAREL V........................................................ 19
3.8.2. DE INSTITUTIONELE CONSOLIDATIE VAN DE NIEUWE UNIE ................................................................... 19
3.8.3. DE TERRITORIALE CONSOLIDATIE VAN DE NIEUWE UNIE ....................................................................... 20
3.9. EEN REUS OP LEMEN VOETEN ........................................................................................................................ 21
4. SOCIAAL-ECONOMISCHE & RELIGIEUZE ONTWIKKELINGEN (14DE – 16DE EEUW) ................................................... 22
4.1. DE NEDERLANDEN: EEN NIEUWE UNIE ........................................................................................................... 22
4.2. VERSTEDELIJKING (11DE – 13DE EEUW) ............................................................................................................ 22
4.3. PERIODE VAN SOCIAALECONOMISCHE INNOVATIE EN DIFFERENTIATIE (14DE – 15DE EEUW) ......................... 22
4.4. INTENSIVERING VAN DE HANDEL EN NIJVERHEID IN DE LAATMIDDELEEUWSE NEDERLANDEN ................... 23
4.4.1. DEMOGRAFISCHE EN FISCALE CIJFERS IN DE NEDERLANDEN................................................................. 24
4.5. EEN ECONOMISCHE RECONVERSIE ................................................................................................................. 24
4.6. DE RELOCATIE VAN DE STAPELFUNCTIE IN DE NEDERLANDEN ....................................................................... 25
4.7. EEN VERANDERENDE SAMENLEVING ............................................................................................................. 26
4.8. RELIGIEUZE SPANNINGEN (15DE – 16DE EEUW)................................................................................................ 26
4.9. DE OPKOMST VAN HET PROTESTANTISME (16DE EEUW) ................................................................................. 27
4.9.1. DE VORSTELIJKE REPRESSIE: DE VERVOLGINGEN .................................................................................... 28
4.10. DE OPBLOEI VAN HET CALVINISME ............................................................................................................. 29
5. DE OPSTAND ............................................................................................................................................................ 30
5.1. DE OPSTAND: EEN BREEKPUNT ....................................................................................................................... 30
5.2. DE AANLOOP ................................................................................................................................................... 30
5.2.1. DE IJKPUNTEN ......................................................................................................................................... 30
5.2.2. DE EERSTE OPENLIJKE BOTSINGEN OVER CENTRALISATIE- EN RELIGIEBELEID ....................................... 31
5.3. DE CRISIS VAN 1566 ........................................................................................................................................ 32
5.4. DE REPRESSIE VAN 1567-1574 ........................................................................................................................ 33
5.5. HET KEERPUNT VAN 1572-1574 ...................................................................................................................... 34
5.6. VERDERE CHAOS EN RADICALISERING VAN 1576 – 1578 ............................................................................... 34
5.7. NAAR EEN CONSOLIDATIE IN 1578 – 1581 ...................................................................................................... 35
5.8. NAAR EEN NIEUWE GRENS ............................................................................................................................. 36
5.8.1. DE JAREN 1580 ........................................................................................................................................ 36
5.8.2. 1590-1609 ............................................................................................................................................... 37
5.9. DE SCHEIDING DER NEDERLANDEN ................................................................................................................ 38
6. DE GRONDSLAGEN VAN DE REPUBLIEK .................................................................................................................. 39
6.1. HISTORIOGRAFIE ............................................................................................................................................. 39
6.2. HET STEDELIJK NETWERK IN DE VROEGMODERNE NEDERLANDEN ............................................................... 39
6.3. DE STAATSINRICHTING VAN DE REPUBLIEK ..................................................................................................... 39
, 6.3.1. DE REPRESENTATIEVE INSTELLINGEN VAN DE ZEVEN PROVINCIËN EN DE GEDEELDE UNIE................... 39
6.4. DE ELITE VAN DE REPUBLIEK ........................................................................................................................... 41
6.5. DE RELIGIEUZE INRICHTING VAN DE REPUBLEIK ............................................................................................. 41
6.5.1. HET CONFLICT OVER INVULLING VAN CALVINISME ................................................................................ 42
6.5.2. HET CONFLICT OVER DE OMGANG MET RELIGIEUZE MINDERHEDEN .................................................... 43
7. DE GOUDEN EEUW VAN DE REPUBLIEK (1580-1670) ............................................................................................. 44
7.1. KUNSTGESCHIEDENIS VAN DE GOUDEN EEUW............................................................................................... 44
7.2. DE KERNTHEMA’S ............................................................................................................................................ 44
7.3. DE INTERNATIONALE CONTEXT: DE GOUDEN EEUW ALS ANOMALIE ............................................................. 44
7.4. DE SOCIAAL-ECONOMISCHE BASIS: DE COMMERCIËLE ECONOMIE VAN HOLLAND ...................................... 45
7.5. DE NEDERLANDSE OPSTAND ALS KATALYSATOR VAN DE GROEI ..................................................................... 46
7.6. DE POLITIEKE ECONOMIE ................................................................................................................................ 47
7.6.1. DE VERSTRENGELING VAN DE HANDEL EN MACHTSUITOEFENING ........................................................ 47
7.7. INTERNE SPANNINGEN & INTERNATIONALE BELEIDSKEUZES ......................................................................... 49
7.7.1. TOT 1648 ................................................................................................................................................. 49
7.7.2. 1648-1672 ............................................................................................................................................... 50
7.7.3. 1672-1714 ............................................................................................................................................... 51
8. DE ZUIDELIJKE NEDERLANDEN IN DE ZEVENTIENDE EEUW .................................................................................... 53
8.1. DE KRACHTLIJNEN ........................................................................................................................................... 53
8.2. DE SPAANSE NEDERLANDEN ........................................................................................................................... 53
8.3. DE CONTRAREFORMATIE = RESTAURATIE/HERSTEL VAN HET KATHOLICISME ................................................ 53
8.3.1. DE VERNIEUWDE KERK ............................................................................................................................ 54
8.4. ONGELUKSEEUW OF HERSTEL ......................................................................................................................... 54
8.4.1. DE LANDBOUWINTENSIVERING IN DE ZUIDELIJKE NEDERLANDEN ........................................................ 55
8.5. DE POLITIEK-MILITAIRE CRISIS VAN DE LATE 17DE EN VROEGE 18DE EEUW ..................................................... 56
8.5.1. DE VORMING VAN DE GRENZEN NA ELKE OORLOG ................................................................................ 57
8.6. DE ECONOMISCHE GEVOLGEN ........................................................................................................................ 57
8.7. DE JANSENISTISCHE CONTROVERSE ................................................................................................................ 58
9. DE REPUBLIEK IN DE ACHTTIENDE EEUW ............................................................................................................... 59
9.1. DE KRACHTLIJNEN ........................................................................................................................................... 59
9.2. ECONOMISCH VERVAL..................................................................................................................................... 59
9.2.1. FACTOREN ............................................................................................................................................... 59
9.2.2. GEVOLGEN............................................................................................................................................... 59
9.3. EEN GROEIEND POLITIEK ONGENOEGEN ........................................................................................................ 60
9.4. HET TIJDPERK VAN WILLEM IV EN V................................................................................................................ 60
9.5. NOORD-NEDERLANDSE VERLICHTINGSCULTUUR ........................................................................................... 61
9.6. DE PATRIOTTENTIJD ......................................................................................................................................... 61
10. DE ZUIDELIJKE NEDERLANDEN IN DE ACHTTIENDE EEUW.................................................................................. 63
10.1. HET BEGIN VAN DE OOSTENRIJKSE PERIODE .............................................................................................. 63
, 10.2. HET THERESIAANSE COMPROMIS ............................................................................................................... 64
10.3. NAAR VERLICHT DESPOTISME: DE HERVORMINGEN VAN JOZEF II (1780-1789) ........................................ 65
10.4. DE BRABANTSE OMWENTELING ................................................................................................................. 66
11. ZUID EN NOORD IN DE FRANSE PERIODE ........................................................................................................... 68
12. HET VERENIGD KONINKRIJK DER NEDERLANDEN ............................................................................................... 72
12.1. KRACHTLIJNEN ............................................................................................................................................ 72
12.2. DE GEDEELDE ERFENIS VAN DE REVOLUTIONAIRE PERIODE: REORGANISATIE EN CENTRALISATIE ............ 72
12.3. DE DEMOGRAFISCHE EN ECONOMISCHE STRUCTUREN BIJ DE EENMAKING ............................................. 73
12.4. DE POLITIEKE INRICHTING ........................................................................................................................... 73
12.5. HET ECONOMISCH BELEID........................................................................................................................... 74
12.6. HET TAAL- EN RELIGIEBELEID ...................................................................................................................... 76
12.7. DE BELGISCHE AFSCHEIDING ....................................................................................................................... 78
12.7.1. DE AUGUSTUSDAGEN VAN 1830 ......................................................................................................... 78
12.7.2. EEN EUROPEES VRAAGSTUK ............................................................................................................... 79
12.7.3. EINDSPEL IN LONDEN: CONFERENTIE VAN LONDEN ........................................................................... 79
,1. INLEIDING
1.1. HET STUDIEOBJECT
‘De Nederlanden’ → waar: Be, NL, Lux, N-Fr // wnr: voor ontstaan natiestaten
VERSCHEIDENHEID EENHEID
1* vndg = verschillende staten 1* pol grenzen omvatten NLden op bep momenten
- Bv: Bourgondische eenmaking (15e e) // VKDN
2* historische grenzen lopen dr NLden
(1815-1830)
- Bv: Schelde= scheiding tss Fr & Dui gebied
2* sterke verbondenheid
3* taalkundige verschillen
- Bv: Gouden eeuw in N-NL gestuurd dr Z-NL
- Bv: Fr, Nl, dialecten
immigratie
4* religieuze verschillen
3* laaggelegen gebied met rivieren
- Protestantisme in N >< katholicisme in Z
- Permanente strijd met water
- Contact tss gebieden = gemakkelijk
- Economische complementariteit
o Versch gronden→versch eco activiteiten
van de Venne, De zielenvisserij, 1614
WAT: mensen w uit rivier gevist → religieuze connotatie
- Linkeroever: bloeiende natuur, zonlicht → protestanten
- Rechteroever: kale boom, priesters dwingen mensen op boot te
komen → katholieken
MAAR schilderij = symbool vr VERBINTENIS tss N & Z-NL
- Beiden zitten in water; zijn bezig met eigen religieuze ideeën
- Worden verenigd dr regenboog op achtergrond
RELEVANTIE vd STUDIE vd LAGE LANDEN: belangrijk referentiepunt in Eu gesch
- Verstedelijking: vanaf late ME
- Eco ontwikkeling
o Verbonden met verstedelijking
o Producten in internationale handel
- Globalisering (bv: VOC in ZO-Az)
- Stabiliteit
o Ondanks verscheidenheid & pol machtswisselingen toch stabiliteit in regio
- Pol ontwikkeling
o Theorie vd ATLANTIC REVOLUTIONS
▪ 1566: Nederlandse opstand tgn Habsburgers = 1ste rev
▪ 1698: Glorious Revolution
▪ 1776: Amerikaanse revolutie
▪ 1789: FR
▪ GEVOLG: nieuwe representatieve organen ipv despotische Ko
- Cult ontwikkeling (bv: Rembrandt, Rubens)
1
, 1.2. WAAROM GESCHIEDENIS VAN DE NEDERLANDEN?
Keuze v studieobject = NIET NEUTRAAL → gevolg v keuzes, aannames …
‘De NLden’ vr 1800 bestuderen als VOORGESCHIEDENIS v BE & NL
- = in paradigme vd natiestaat
- TELEOLOGISCH PROBLEEM: creatie v BE & NL moest voortvloeien uit deze gebeurtenissen
o Noties ‘Be’, ‘NL’, ‘VL’, ‘Wa’ w geprojecteerd op verleden
▪ MAAR zijn HISTORISCHE CONSTRUCTIES
o = ANACHRONISTISCH → tijdgenoten gebruikten termen niet
▪ Kunnen we idee vd natie projecteren nr tijd waarin deze termen gn betekenis hadden?
PARADIGMA VAN DE NATIESTAAT
- Natie = samenhorigheidsgevoel tss inwoners ve regio
o Bv: Vlaanderen, Zweden
- Natiestaten = idee dat naties eigen soevereine staat krijgen
o Bv: Zweden hft eigen staat; VL niet volledig
NATIESTATEN = GEEN NATUURLIJK GEGEVEN
- = historische constructie v 18de-19de-eeuwse intellectuele cultuur
- “nationale identiteit” → voor 18de-19de eeuw: andere organisatie
o Vorst regeerde over inwoners zonder onderlinge affiniteit
o Legitimatie = wil v God
- “staten” → voor 18de-19de eeuw: andere grenzen
OPM: was wel identiteitsgevoel → anders georiënteerd
- Bv: Schotland had proto-nationalisme dr antagonisme tgn Eng
- MAAR NA 1800: natiegevoel veel belangrijker
1.3. MODERN NATIONALISME
de
19 eeuw: ESSENTIALISME of RISORGIMENTO-NATIONALISME (Risorgimento = eenmaking v Italië in 19de eeuw)
- = idee dat naties LOGISCH VOORTVLOEIEN uit gedeelde taal & cultuur
o Naties ontstaan uit zichzelf & bevrijden zich op dit moment
20ste eeuw: CONSTRUCTIVISME
B. Anderson – Imagined Communities (1983): modern nationalisme = hist product v 19de e + breuk met AR
- 19de e: elite voerde ACTIEVE CULTUUR POLITIEK
o Verklaringen
▪ Verzwakking v andere factoren die identiteit vormden
• Bv: religie
▪ Drukpers & toenemend handelsverkeer
• Informatie in volkstaal op grote schaal verspreidden
• GEVOLG: creatie v gemeenschappen die dezelfde teksten lezen
2
