Samenvatting Socialezekerheidsrecht - cijfer 8,5 - master

HC Socialezekerheidsrecht
Hoorcollege 1: Introductie

 Begrip sociale zekerheid
- Wat verstaan we onder sociale zekerheid?
 ‘Het geheel van regelingen die vormgeven aan de solidariteit met
personen die geconfronteerd worden met (de dreiging van) een
gebrek aan inkomen uit arbeid of met bijzondere kosten.’
- Belangrijkste kenmerken:
 Solidariteit (bij onvoldoende solidariteit is er geen sprake van een
sociale zekerheid  dan eerder een privé verzekering)
 Sociaal risico (veelal verlies van inkomen of kosten dekken)

 Begrip sociale zekerheid
1. Zich voordoen van een sociaal risico
- Sociale risico’s?
 IAO Conventie 102 (minimumstandaarden sociale zekerheid) =
moederconventie in het internationale socialezekerheidsrecht  NL
is daarbij partij
 Omvat niet sociale bijstand!  = Geen sociaal risico voor deze
conventie
 Uit rechtsvergelijking socialezekerheidsstelsels
 Ouderdom (pensioengerechtigde leeftijd behaald)
 Overlijden
 Arbeidsongeschiktheid (ziekte, invaliditeit, moederschap,
arbeidsongevallen, beroepsziekten)
 Werkloosheid (ook wanneer je geen werk kan vinden, terwijl je
daarvoor wel beschikbaar bent)
 Gezondheidzorg (bv. het betaalbaar maken van de
gezondheidszorg voor iedereen)
 Zorg (langdurige zorg)
 Gezinslast (bv. vader die thuis blijft nadat vrouw is bevallen,
kinderalimentatie, etc.)
 Behoeftigheid (armoede)
 (Overlijden van partner die inkomen verwerft?  Dit staat onder
druk. In sommige landen wordt deze nabestaanden premie
afgeschaft omdat er steeds meer 2 kostwinners zijn in een
gezin/relatie.)

 Begrip sociale zekerheid
- Risico?
 Verlies arbeidsinkomen (bv. ouderdom, overlijden, werkloosheid,
arbeidsongeschiktheid, overlijden van partner die inkomen verwerft)
 Bijzondere kosten (bv. opvoeden kinderen, nood opvang
gezondheidszorg- en zorgkosten)
+ Toestand van ‘behoeftigheid’ (armoede) = residuair/opvang
- Erkende sociale risico’s: wanneer te maken met sociale risico’s?
 Gemeenschap beslist welke risico’s gesolidariseerd worden
 Gevolg?
 Evolutie van het begrip sociaal risico
 Bv. risico van overlijden in vraag
 Bv. zorgafhankelijkheid nieuw sociaal risico



1

,  Begrip sociale zekerheid
2. Het begrip solidariteit
- Verschillende vormen van solidariteit
 Inter (tussen generaties (bv. de werkenden betalen premies voor de
AOW van de ouderen) - en intragenerationeel (bv. …)
 Horizontaal – verticaal
- Verplicht karakter?
 Om solidariteit te genereren moet de socialezekerheidsregeling
verplicht worden opgelegd
 Uitzonderen (sommige verzekeringen zijn vrijwillig) – vaak in een
omvangrijk verplicht stelsel (bv. Duitsland: zelfstandigen)
 Bemerking: link met voorafbetaalde premies/bijdragen?
- Onderscheid (solidariteit) particuliere/private verzekeringen

 Begrip sociale zekerheid
Inkomensvervangende regelingen – NL
- Ouderdom
 AOW/Aanvullend pensioen?
 In NL is dit gekoppeld aan burgerschap (niet aan arbeidsjaren); je
jaren van wonen in NL zijn van belang voor deze AOW-uitkering
 AOW = Volksverzekering
 Aanvullend pensioen = dit is geen sociale zekerheid
- Overlijden
 Anw: onderdeel van de sociale zekerheid
 De groep die hiervan kan genieten is kleiner geworden -> sinds de
tweeverdieners bestaan in een gezin
- Arbeidsongeschiktheid
 Loondoorbetaling? ZW/WAZO/Wet WIA
 Eerste 2 jaar ziekte wordt door de WG aan WN in NL betaald: dit is
geen sociale zekerheid, het is arbeidsrecht (dit is van belang
wanneer je WG bv. in Nederland is gevestigd, maar je in Duitsland
woont -> zo wordt de Duitse sociale zekerheid niet belast).
 Wet WIA: dit is sociale zekerheid
 Arbeidsongeval/beroepsziekte?  Hiervoor hebben wij geen aparte
regeling in NL -> NL wilde niet discrimineren tussen wel/niet werken
- Werkloosheid
 WW

 Begrip sociale zekerheid
Kostencompensatie NL
- Gezondheidszorg
 Zorgverzekeringswet Zvw (bv. zorgtoeslag voor personen die de
zorgpremie niet kunnen betalen)
 Verplichting om je individueel te verzekeren; je kan zelf je
verzekeraar elk jaar uitkiezen
- Zorg
 (AWBZ)/Wlz/Wmo
- Gezinslasten
 AKW
Behoeftigheid/armoede NL
- Sociale voorzieningen
 Participatiewet, IOAW, IOAZ, TW, (Wajong)…

 Begrip sociale zekerheid

2

, - Socialezekerheidsrecht: focus op gelduitkeringen
 Vs. uitkeringen in natura/diensten
 Uitzonderingen:
 Gezondheidszorg
 Zorgafhankelijkheid
 Kunnen zowel ‘geld’ als ‘in natura’ uitkeringen bevatten
- Publiekrechtelijk karakter sociale zekerheid
 Quid private/particuliere actoren?

 Begrip sociale zekerheid
Technieken van socialezekerheidsvorming
- Sociale verzekeringen vs. sociale bijstand
- Sociale verzekering: voornamelijk inkomensvervanging (deze proberen
levensstandaarden te verzekeren -> daarom niet zozeer een
middelentoets).
 Voornamelijk gefinancierd door premies
- Sociale bijstand: voornamelijk kostencompensatie
 Voornamelijk gefinancierd door het budget (overheid/belastinggeld)
 3 punten om na te gaan of er sprake is van een sociale verzekering
of bijstand;
 1. Toestand van behoeftigheid – middelentoets? (Heb je wel nood
aan middelen?)
 Wijst in de richting van sociale bijstand
 Middelentoets: spaargeld, arbeidsinkomen, partner, etc.
 2. Discretionaire bevoegdheid?
 Sociale bijstand
 Een bijstand was voorheen niet verplicht, nu is dat wel als je
voldoet aan de voorwaarden.
 3. Bijdragenfinanciering?
 Wijst in richting sociale verzekeringen
 Niet het beste criterium (vgl. universele stelsels in Noordse
landen)
 Probleem: in rechtsvergelijkend perspectief
 Geen duidelijk onderscheid meer:
 Sociale verzekeringen met middelentoets
 Sociale bijstand zonder discretionaire bevoegdheden
(subjectief recht)
- Demogrant?

 Begrip sociale zekerheid
Technieken van socialezekerheidsvorming
- ‘Drie pijlers’
1. Basis wettelijke socialezekerheidsstelsels
2. Aanvullend particulier/groepsverzekeringen
3. Aanvullend individuele verzekeringen
- Financiering: reparitie/kapitalisatie

 Begrip sociale zekerheid
Oorsprong sociale zekerheid
- Otto van Bismarck (eerste sociale verzekeringen)
 Verzekeringen gebaseerd op arbeid/beroepsgroep
 Gefinancierd door bijdragen gekoppeld aan arbeid
 Uitkeringen zijn gekoppeld aan voorverdiend beroepsinkomen (bv.
60% van het laatste loon)

3

,  Administratie en beheer: werkgevers EN werknemers (NIET
overheid)
 Bijdragen door WG en WN (artificieel) ter rechtvaardiging paritair
beheer
 De WW in NL is vooral Bismarck-model
- Lord Beveridge (Rapport in reactie op Bismarck-systeem)
 Ingezetenen (dus niet zozeer enkel de arbeiders), vrij van sociale
noden, sociale zekerheid als mensenrecht  universele dekking
 Gefinancierd uit budget -> uit belastinggelden
 Fortfaitaire uitkeringen -> niet gekoppeld aan het arbeidsinkomen,
een vaste uitkering voor iedereen (niet gekoppeld aan inkomen van
je partner)
 Administratie: overheid
- De zorg in NL is beide niet
- NL is een mengeling van beide modellen

 Begrip sociale zekerheid




 Aantekeningen
- Ziekte is vaak tijdelijk arbeidsongeschiktheid (bv. bevalling van
moeder), is de ziekte definitief, dan wordt er gesproken over
invaliditeit.
- De premie van je verzekering is afhankelijk van het risicoprofiel (bv. je
leeftijd bij een levensverzekering  hierdoor wordt o.a. het risico
bepaald).
- De premie wordt vastgesteld door de wet om de solidariteit te
waarborgen  de druk ligt zo op de gehele samenleving. =
Publiekrechtelijk
- Solidariteit is horizontaal en verticaal
 Bij privé verzekeringen is deze lijn enkel horizontaal (bv. verzekering
tegen de brand van je huis)

Hoorcollege 2: Personele werkingssfeer (werknemersverzekeringen)

 Agenda vandaag
- SZ-stelsel in NL
- Centraal begrip bij werkingssfeer
- Privaatrechtelijke dienstbetrekking/werknemersbegrip
- Uitbreiding van het werknemersbegrip
- Beperking van het werknemersbegrip
- De zzp’er
- Casus
- Rechtsmiddelen in de SZ
- Tot slot


4