H1: De verbintenis: begrip, kenmerken en soorten
Een rechtsband op grond waarvan een schuldeiser van een schuldenaar, indien nodig in rechte, de
uitvoering van een prestatie mag eisen.
1. E E N V E R BI N T EN I S C R EË E R T EE N RE C H T S B A ND T S S P E RS O N EN
Minimaal 2 betrokken personen: schuldeiser(s) en schuldenaar(s)
- Natuurlijke persoon of
- Rechtspersoon
Vorderingsrecht – schuldvordering – aanspraak
Schuldeiser (SE) Schuldenaar (SA)
Verbintenis – schuld – verplichting:
- Iets geven
- Iets doen
- Iets niet doen (nalaten)
- Iets garanderen
Vorderingsrecht = persoonlijk recht Zakelijk recht
- Slaat op de persoon - Slaat op het goed (volgrecht van het
goed)
- Relatieve werking - Absolute werking
- Numerus clausus beginsel: enkel
- Vrij invulbaar door partijen zakelijke rechten in de wet te vinden
2. E E N V E R BI N T EN I S H E EF T E E N I N G EL D W A ARD E E R B A R E A AN S PR A AK T O T
VOORWERP
MAAR dat impliceert niet dat het voorwerp van de verbintenis steeds de betaling van een geldsom moet
zijn, maar wel dat het voorwerp in geld gewaardeerd moet kunnen worden
, 3. E E N V E R BI N T EN I S I S AF D W I NG B A A R
Art. 5.1 BW: een schuldeiser mag de uitvoering eisen van een verbintenis, indien nodig in rechte! (dus
gedwongen voor de rechtbank)
<-> niet-afdwingbare toezeggingen = louter vriendschappelijke of meer morele toezeggingen zijn NIET
juridisch afdwingbaar
Voorbeeld: aanvaarden van peter- of meterschap, gentlemen’s agreement…
<-> natuurlijke verbintenissen = vertrekt vanuit een algemeen maatschappelijk aanvaard moreel
plichtsgevoel (niet afdwingbaar)
→ MAAR wanneer de schuldenaar echter vrij en bewust overgaat tot de vrijwillige uitvoering van zo’n
morele plicht, dan krijgt deze wel een juridisch bindend karakter (natuurlijke verbintenis → civiele
verbintenis)
Voorbeeld: gokschuld is een NV
1. V E R B I N T EN I S S EN O N T S T AA N U I T R E C HT S H AN D E L I NG EN
a) Meerzijdige rechtshandelingen: wilsuiting van min. 2 personen (art. 5.4 BW – art. 5.124 BW)
Voorbeeld: koopcontract, huurcontract, leningsovereenkomst…
b) Eenzijdige rechtshandeling: wilsuiting van 1 persoon is voldoende (art. 5.125 – 5.126 BW)
Voorbeeld: schenking, erfenis…
2. V E R B I N T EN I S S EN U I T R E C H T S F E I T E N
= er zijn feitelijke handelingen en toestanden waaraan het recht rechtsgevolgen verbindt, ook wanneer
die niet doelbewust beoogd werden
a) Verbintenissen uit oneigenlijke contracten: quasi-contracten (art. 5.128 – 5.137 BW)
“Geoorloofde daden waaruit een verbintenis ontstaat ten laste van de persoon die er voordeel
uit haalt zonder er recht op te hebben en, in voorkomend geval, een verbintenis van de persoon
die de daad heeft verricht jegens die persoon”
Voorbeeld: per ongeluk loon 2x uitbetaalt, mag je dat extraatje niet bijhouden (onverschuldigde betaling)
b) Verbintenissen uit onrechtmatige daad (buitencontractuele aansprakelijkheid: art. 1382-1383
oud BW)
= wanneer iemand foutief handelt en daardoor (al dan niet opzettelijk) schade berokkent
- Daarnaast kunnen personen ook kwalitatief aansprakelijk zijn voor andere personen
waarvoor zij instaan (art. 1384 - 1386 oud BW)
3. V E R B I N T EN I S S EN O N T S T AA N U I T D E WE T
,Verbintenissen Verbintenissen Verbintenissen Verbintenissen Verbintenissen
en hun bron en hun aard en hun met pluraliteit met bijzondere
voorwerp van subjecten modaliteiten
Verbintenis uit Verbintenis met Verbintenis om Deelbare Verbintenis onder
een economisch of iets te doen, iets verbintenis voorwaarde
rechtshandeling burgerlijk karakter niet te doen, iets (opschortende of
Hoofdelijke
te geven, ontbindende)
verbintenis
Verbintenis uit Verbintenis met garanderen
een rechtsfeit persoonsgebonden Ondeelbare Verbintenis met
karakter Inspannings- en verbintenis tijdsbepaling
resultaatsverbinte (opschortende of
Verbintenis in
nis uitdovende)
Solidum
Deelbare en
ondeelbare
verbintenis
Verbintenis met
pluraliteit van
voorwerpen
*cumulatief,
alternatief,
subsidiar
Hoofdverbintenis
Secundaire
verbintenis
1. V E R B I N T EN I S S EN EN DE B R O N WA A RU I T Z I JN O NT ST A AN
Contractuele vs. buitencontractuele aansprakelijkheid
- Contractuele aansprakelijkheid: algemeen contractenrecht
- Buitencontractuele aansprakelijkheid: onrechtmatige daden
Naast deze 2 bronnen zijn er nog 2 andere bronnen die erkend zijn als bronnen van verbintenissen:
, - Oneigenlijke contracten: zaakwaarneming, onverschuldigde betaling en ongerechtvaardigde
verrijking
- Eenzijdige rechtshandelingen
2. V E R B I N T EN I S S EN EN HU N A A R D
(1) Verbintenissen met een economisch karakter – burgerlijk karakter
Om te weten om welke verbintenis het hier gaat: kijken naar hoedanigheid persoon die verbintenis is
aangegaan
- Onderneming gaat verbintenis aan: verbintenis met economisch karakter
- Niet- onderneming gaat verbintenis aan: verbintenis met een burgerlijk karakter
Voorbeeld van belang bij bewijsrecht: tegen een onderneming heeft men vrij bewijs in ondernemingszaken, tegen niet-
onderneming kan slechts bewezen worden adhv gereglementeerd bewijs in burgerlijke zaken
Consument= hoedanigheid die ook van belang is (consument krijgt grotere bescherming)
→ Consument krijgt bescherming dat een niet-consument niet krijgt
(2) Verbintenissen met een persoonsgebonden karakter (intuitu personae)
Uitzondering op het principe: art. 5.196 BW: verbintenissen kunnen in principe door om het even wie
uitgevoerd worden)
Uitzondering: art. 5.196, tweede lid BW: verbintenissen intuitu personae kunnen enkel uitgevoerd
worden door de wettelijk of contractueel daartoe aangewezen persoon
• Wanneer persoonsgebonden: wnr de identiteit of persoonlijke hoedanigheid van de partij
die ze moet uitvoeren bepalend was om de overeenkomst te sluiten
→ Blijkt uit de aard van de verbintenis OF bedoeling van partijen
EINDE: bij overlijden schuldenaar (art. 5.265 BW) → Zorgt voor ontbinding contract (art. 5.100 BW)
Voorbeeld: schilderij Rubens, specifieke chirurg, overeengekomen in contract…
3. V E R B I N T EN I S S EN EN HU N V O O R W E RP
(1) Verbintenissen om iets te doen, om iets niet te doen, om iets te geven of om iets te
garanderen
• Om iets te doen: bepaalde feitelijke handeling of rechtshandeling
Voorbeeld: architect moet plan van woning ontwerpen
• Om iets niet te doen: zich onthouden van bepaalde feitelijk handeling of
rechtshandeling
Voorbeeld: niet-concurrentiebeding
• Om iets te geven: overdracht van een recht of vestiging van een zakelijk recht
Voorbeeld: eigendom van een goed overdragen aan koper
• Om iets te garanderen
Een rechtsband op grond waarvan een schuldeiser van een schuldenaar, indien nodig in rechte, de
uitvoering van een prestatie mag eisen.
1. E E N V E R BI N T EN I S C R EË E R T EE N RE C H T S B A ND T S S P E RS O N EN
Minimaal 2 betrokken personen: schuldeiser(s) en schuldenaar(s)
- Natuurlijke persoon of
- Rechtspersoon
Vorderingsrecht – schuldvordering – aanspraak
Schuldeiser (SE) Schuldenaar (SA)
Verbintenis – schuld – verplichting:
- Iets geven
- Iets doen
- Iets niet doen (nalaten)
- Iets garanderen
Vorderingsrecht = persoonlijk recht Zakelijk recht
- Slaat op de persoon - Slaat op het goed (volgrecht van het
goed)
- Relatieve werking - Absolute werking
- Numerus clausus beginsel: enkel
- Vrij invulbaar door partijen zakelijke rechten in de wet te vinden
2. E E N V E R BI N T EN I S H E EF T E E N I N G EL D W A ARD E E R B A R E A AN S PR A AK T O T
VOORWERP
MAAR dat impliceert niet dat het voorwerp van de verbintenis steeds de betaling van een geldsom moet
zijn, maar wel dat het voorwerp in geld gewaardeerd moet kunnen worden
, 3. E E N V E R BI N T EN I S I S AF D W I NG B A A R
Art. 5.1 BW: een schuldeiser mag de uitvoering eisen van een verbintenis, indien nodig in rechte! (dus
gedwongen voor de rechtbank)
<-> niet-afdwingbare toezeggingen = louter vriendschappelijke of meer morele toezeggingen zijn NIET
juridisch afdwingbaar
Voorbeeld: aanvaarden van peter- of meterschap, gentlemen’s agreement…
<-> natuurlijke verbintenissen = vertrekt vanuit een algemeen maatschappelijk aanvaard moreel
plichtsgevoel (niet afdwingbaar)
→ MAAR wanneer de schuldenaar echter vrij en bewust overgaat tot de vrijwillige uitvoering van zo’n
morele plicht, dan krijgt deze wel een juridisch bindend karakter (natuurlijke verbintenis → civiele
verbintenis)
Voorbeeld: gokschuld is een NV
1. V E R B I N T EN I S S EN O N T S T AA N U I T R E C HT S H AN D E L I NG EN
a) Meerzijdige rechtshandelingen: wilsuiting van min. 2 personen (art. 5.4 BW – art. 5.124 BW)
Voorbeeld: koopcontract, huurcontract, leningsovereenkomst…
b) Eenzijdige rechtshandeling: wilsuiting van 1 persoon is voldoende (art. 5.125 – 5.126 BW)
Voorbeeld: schenking, erfenis…
2. V E R B I N T EN I S S EN U I T R E C H T S F E I T E N
= er zijn feitelijke handelingen en toestanden waaraan het recht rechtsgevolgen verbindt, ook wanneer
die niet doelbewust beoogd werden
a) Verbintenissen uit oneigenlijke contracten: quasi-contracten (art. 5.128 – 5.137 BW)
“Geoorloofde daden waaruit een verbintenis ontstaat ten laste van de persoon die er voordeel
uit haalt zonder er recht op te hebben en, in voorkomend geval, een verbintenis van de persoon
die de daad heeft verricht jegens die persoon”
Voorbeeld: per ongeluk loon 2x uitbetaalt, mag je dat extraatje niet bijhouden (onverschuldigde betaling)
b) Verbintenissen uit onrechtmatige daad (buitencontractuele aansprakelijkheid: art. 1382-1383
oud BW)
= wanneer iemand foutief handelt en daardoor (al dan niet opzettelijk) schade berokkent
- Daarnaast kunnen personen ook kwalitatief aansprakelijk zijn voor andere personen
waarvoor zij instaan (art. 1384 - 1386 oud BW)
3. V E R B I N T EN I S S EN O N T S T AA N U I T D E WE T
,Verbintenissen Verbintenissen Verbintenissen Verbintenissen Verbintenissen
en hun bron en hun aard en hun met pluraliteit met bijzondere
voorwerp van subjecten modaliteiten
Verbintenis uit Verbintenis met Verbintenis om Deelbare Verbintenis onder
een economisch of iets te doen, iets verbintenis voorwaarde
rechtshandeling burgerlijk karakter niet te doen, iets (opschortende of
Hoofdelijke
te geven, ontbindende)
verbintenis
Verbintenis uit Verbintenis met garanderen
een rechtsfeit persoonsgebonden Ondeelbare Verbintenis met
karakter Inspannings- en verbintenis tijdsbepaling
resultaatsverbinte (opschortende of
Verbintenis in
nis uitdovende)
Solidum
Deelbare en
ondeelbare
verbintenis
Verbintenis met
pluraliteit van
voorwerpen
*cumulatief,
alternatief,
subsidiar
Hoofdverbintenis
Secundaire
verbintenis
1. V E R B I N T EN I S S EN EN DE B R O N WA A RU I T Z I JN O NT ST A AN
Contractuele vs. buitencontractuele aansprakelijkheid
- Contractuele aansprakelijkheid: algemeen contractenrecht
- Buitencontractuele aansprakelijkheid: onrechtmatige daden
Naast deze 2 bronnen zijn er nog 2 andere bronnen die erkend zijn als bronnen van verbintenissen:
, - Oneigenlijke contracten: zaakwaarneming, onverschuldigde betaling en ongerechtvaardigde
verrijking
- Eenzijdige rechtshandelingen
2. V E R B I N T EN I S S EN EN HU N A A R D
(1) Verbintenissen met een economisch karakter – burgerlijk karakter
Om te weten om welke verbintenis het hier gaat: kijken naar hoedanigheid persoon die verbintenis is
aangegaan
- Onderneming gaat verbintenis aan: verbintenis met economisch karakter
- Niet- onderneming gaat verbintenis aan: verbintenis met een burgerlijk karakter
Voorbeeld van belang bij bewijsrecht: tegen een onderneming heeft men vrij bewijs in ondernemingszaken, tegen niet-
onderneming kan slechts bewezen worden adhv gereglementeerd bewijs in burgerlijke zaken
Consument= hoedanigheid die ook van belang is (consument krijgt grotere bescherming)
→ Consument krijgt bescherming dat een niet-consument niet krijgt
(2) Verbintenissen met een persoonsgebonden karakter (intuitu personae)
Uitzondering op het principe: art. 5.196 BW: verbintenissen kunnen in principe door om het even wie
uitgevoerd worden)
Uitzondering: art. 5.196, tweede lid BW: verbintenissen intuitu personae kunnen enkel uitgevoerd
worden door de wettelijk of contractueel daartoe aangewezen persoon
• Wanneer persoonsgebonden: wnr de identiteit of persoonlijke hoedanigheid van de partij
die ze moet uitvoeren bepalend was om de overeenkomst te sluiten
→ Blijkt uit de aard van de verbintenis OF bedoeling van partijen
EINDE: bij overlijden schuldenaar (art. 5.265 BW) → Zorgt voor ontbinding contract (art. 5.100 BW)
Voorbeeld: schilderij Rubens, specifieke chirurg, overeengekomen in contract…
3. V E R B I N T EN I S S EN EN HU N V O O R W E RP
(1) Verbintenissen om iets te doen, om iets niet te doen, om iets te geven of om iets te
garanderen
• Om iets te doen: bepaalde feitelijke handeling of rechtshandeling
Voorbeeld: architect moet plan van woning ontwerpen
• Om iets niet te doen: zich onthouden van bepaalde feitelijk handeling of
rechtshandeling
Voorbeeld: niet-concurrentiebeding
• Om iets te geven: overdracht van een recht of vestiging van een zakelijk recht
Voorbeeld: eigendom van een goed overdragen aan koper
• Om iets te garanderen
