BASISBEGRIPPEN VAN RECHT
STUDYETTE
2023-2024
UGENT
Deel: Gerd Verschelden
,Wat is recht? .................................................................................................................................................. 4
Hoofdstuk 1: Het recht als een geheel van gedragsregels .................................................................................. 4
Rechtstheorie................................................................................................................................................. 4
Recht- Centrale elementen ............................................................................................................................ 4
Hoofdstuk 2: De relativiteit van deze benadering............................................................................................... 5
Basisbegrippen ............................................................................................................................................... 6
Bronnen van Belgisch privaatrecht (art. 1.1 BW) ............................................................................................... 6
Vervaging van klassieke onderscheiden ............................................................................................................. 6
HOOFDSTUK 1: RECHTSUBJECTEN ...................................................................................................................... 6
AFDEling 1: Begrippen ................................................................................................................................... 6
Staat (L’ÉTAT) van de persoon ............................................................................................................................. 7
Bezit van staat (LA POSSESSION D’ÉTAT) (= ABSOLUTE grond van niet-ontvankelijkheid van de vordering) .......... 9
Bekwaamheid (LA CAPACITÉ) .............................................................................................................................. 11
Soorten rechtssubjecten ................................................................................................................................... 11
Afdeling 2: Natuurlijke personen ................................................................................................................. 11
Levende en levensvatbare geboorte ....................................................................................................... 12
Einde van de juridische persoonlijkheid ...................................................................................................... 13
Afdeling 3: Rechtspersonen ......................................................................................................................... 13
Begrip en bestaansreden ........................................................................................................................ 13
Rechtspersonen versus feitelijke samenwerkingsverbanden (L’ACCORD DE COOPÉRATION) zonder
rechtspersoonlijkheid ............................................................................................................................. 14
Soorten rechtspersonen ......................................................................................................................... 14
Aansprakelijkheid van rechtspersonen ................................................................................................... 16
Ontstaan van de rechts(persoonlijkheid) (INTER PARTES) ...................................................................... 17
Einde van de rechtspersoonlijkheid ........................................................................................................ 17
Tegenwerpelijkheid (L’OPPOSABILITÉ ) van het bestaan van de rechtspersoon aan derden .................... 17
HOOFDSTUK 2: BEKWAAMHEID ....................................................................................................................... 18
afdeling 1: BEGRIPPEN ................................................................................................................................. 18
Afdeling 2: De bekwaamheid van natuurlijke personen .............................................................................. 18
Rechtsbekwaamheid ............................................................................................................................... 18
Handelingsbekwaamheid ........................................................................................................................ 20
Sanctieregeling van het stellen van rechtshandelingen bij onbekwamheid ........................................... 22
afdeling 3: De bekwaamheid van rechtspersonen....................................................................................... 25
Genotsbekwaamheid .............................................................................................................................. 25
Handelingsbekwaamheid ........................................................................................................................ 26
Hoofdstuk 3: rechtshandelingen ....................................................................................................................... 27
afdeling 1: inleiding...................................................................................................................................... 27
afdeling 2: Geldigheid van rechtshandelingen............................................................................................. 28
Geldigheidsvereisten............................................................................................................................... 28
Conformiteit van de rechtshandeling met dwingende rechtsregelingen, onderscheid tussen dwingend
en aanvullend recht ................................................................................................................................ 31
Organisatie van de controle op de geldigheid van de rechtshandeling .................................................. 31
Afdeling 3: Nietigheid van rechtshandelingen ............................................................................................. 32
De nietige rechtshandeling bestaat tot zolang ze niet werd vernietigd ................................................. 32
, Gevolgen van de nietigverklaring............................................................................................................ 32
Afdeling 4: Tegenwerpelijkheid van rechtshandelingen .............................................................................. 34
Beginsel v/d relativiteit v/d rechtshandelingen ...................................................................................... 34
Relativering op drie niveaus:................................................................................................................... 35
Bijkomende voorwaarden voor de tegenwerpelijkheid: diverse publiciteitsvoorschriften .................... 37
Registratie in een centraal register ......................................................................................................... 37
Publicatie in (de bijlagen bij) het belgisch staatsblad ............................................................................. 38
Mededeling van een akte bij aangetekende brief................................................................................... 39
Betekening van een akte of vonnis ......................................................................................................... 39
Overschrijving van een akte op het bevoegde kantoor van de AAPD ..................................................... 40
Afdeling 5: Vertegenwoordiging bij rechtshandelingen .............................................................................. 41
Maatschappelijke functie. Begrippen ..................................................................................................... 41
Grondslagen van vertegenwoordigingsbevoegdheid ............................................................................. 42
De Wet .............................................................................................................................................................. 43
Toerekening van rechtsgevolgen bij vertegenwoordiging ...................................................................... 43
Tegenstrijdige belangen bij vertegenwoordiging ............................................................................................. 46
Afdelling 6: De vorm van rechtshandelingen ............................................................................................... 47
Het beginsel van het consensualisme versus het formalisme ................................................................ 47
Soorten wilsuiting ................................................................................................................................... 48
Soorten vormen ...................................................................................................................................... 49
Functies van de vormvereisten ............................................................................................................... 53
Afdeling 7: soorten rechtshandelingen........................................................................................................ 56
Hoofdstuk 4: Aansprakelijkheid ........................................................................................................................ 62
Afdeling 1: begrip en situering ..................................................................................................................... 62
Afdeling 2: soorten aansprakelijkheid ......................................................................................................... 63
Onderscheid strafrechtelijke en burgerrechtelijke aansprakelijkheid .................................................... 64
Onderscheid contractuele en buitencontractuele aansprakelijkheid ..................................................... 64
Onderscheid enkelvoudige en samengestelde aansprakelijkheid .......................................................... 66
Onderscheid schuldaansprakelijkheid en objectieve aansprakelijkheid ................................................. 67
Afdeling 3: Grondslagen van extracontractuele aansprakelijkheid ............................................................. 67
Schuldaansprakelijkheid.......................................................................................................................... 68
Schuldaansprakelijkheid.......................................................................................................................... 70
Objectieve (of foutloze) aansprakelijkheid ............................................................................................. 80
Afdeling 4: schade ........................................................................................................................................ 86
Afdeling 5: Causaal verband ........................................................................................................................ 88
Equivalentieleer versis theorie van de adequate oorzaak ...................................................................... 88
Samenloop van oorzaken ........................................................................................................................ 90
Gevolgen van buitencontractuele aansprakelijkheid .................................................................................. 93
Rechtsmisbruik.................................................................................................................................................. 94
Afdeling 1: BEperking van de uitoefening van subjectieve rechten............................................................. 94
Subjectieve rechten........................................................................................................................................... 97
Afdeling 1: Begrip en nut ............................................................................................................................. 97
Afdeling 2: indeling van de subjectieve rechten volgens het rechtsobject.................................................. 98
Vorderingsrechten (LES DROITS D’ACTION) .............................................................................................. 110
Zakelijke rechten versus vorderingsrechten ......................................................................................... 110
Intellectuele rechten (LES DROITS INTÉLLECTUELS) ................................................................................... 111
Extrapatrimoniale rechten .................................................................................................................... 112
, Hoofdstuk 7: Duurzame ontwikkeling............................................................................................................. 114
Afdeling 1: Internationaal kader ................................................................................................................ 114
Afdeling 2: Federaal juridisch kader .......................................................................................................... 116
A. Federale beleidsvisie op lange termijn ........................................................................................ 116
B. Actoren op federaal niveau ......................................................................................................... 117
C. Federale plannen en rapporten inzake duurzame ontwikkeling ................................................ 117
D. Duurzame ontwikkelingsbeoordeling via voorafgaande regelgevings-analyse ........................... 118
Afdeling 3: Vlaams juridisch kader ............................................................................................................. 118
Afdeling 4: organisaties en burgers procederen voor het klimaat: De klimaatzaken als voorbeeld ......... 119
Afdeling 5: duurzaamheid aan de ugent en in de rechtenopleiding .......................................................... 121
DEEL III: Professionele actoren in het recht ................................................................................................. 124
Hoofdstuk 1: De magistraat............................................................................................................................ 124
Hoofdstuk 2: Het gerechtspersoneel............................................................................................................... 127
Afdeling 1: De griffier (LE GREFFIER) ............................................................................................................ 127
Afdeling 2: De referendaris (LE RÉFÉRENDAIRE ) ........................................................................................... 127
Afdeling 3: De parketjurist (LE JURISTE DE PARQUET) .................................................................................... 128
Hoofdstuk 3: De advocaat (L’AVOCAT) ............................................................................................................. 128
Hoofdstuk 4: De gerechtsdeurwaarder (LES HUISSIERS DE JUSTICE ) ................................................................... 130
Hoofdstuk 5: De notaris (LE NOTAIRE) .............................................................................................................. 131
Hoofdstuk 6: De bedrijfsjurist (LE JURISTE D ’ENTREPRISE) .................................................................................. 132
Hoofdstuk 7: De overheidsjurist (LE JURISTE DU GOUVERNEMENT) ...................................................................... 133
Hoofdstuk 8: De jurist in academia (LE JURISTE ACADÉMIQUE) .......................................................................... 133
STUDYETTE
2023-2024
UGENT
Deel: Gerd Verschelden
,Wat is recht? .................................................................................................................................................. 4
Hoofdstuk 1: Het recht als een geheel van gedragsregels .................................................................................. 4
Rechtstheorie................................................................................................................................................. 4
Recht- Centrale elementen ............................................................................................................................ 4
Hoofdstuk 2: De relativiteit van deze benadering............................................................................................... 5
Basisbegrippen ............................................................................................................................................... 6
Bronnen van Belgisch privaatrecht (art. 1.1 BW) ............................................................................................... 6
Vervaging van klassieke onderscheiden ............................................................................................................. 6
HOOFDSTUK 1: RECHTSUBJECTEN ...................................................................................................................... 6
AFDEling 1: Begrippen ................................................................................................................................... 6
Staat (L’ÉTAT) van de persoon ............................................................................................................................. 7
Bezit van staat (LA POSSESSION D’ÉTAT) (= ABSOLUTE grond van niet-ontvankelijkheid van de vordering) .......... 9
Bekwaamheid (LA CAPACITÉ) .............................................................................................................................. 11
Soorten rechtssubjecten ................................................................................................................................... 11
Afdeling 2: Natuurlijke personen ................................................................................................................. 11
Levende en levensvatbare geboorte ....................................................................................................... 12
Einde van de juridische persoonlijkheid ...................................................................................................... 13
Afdeling 3: Rechtspersonen ......................................................................................................................... 13
Begrip en bestaansreden ........................................................................................................................ 13
Rechtspersonen versus feitelijke samenwerkingsverbanden (L’ACCORD DE COOPÉRATION) zonder
rechtspersoonlijkheid ............................................................................................................................. 14
Soorten rechtspersonen ......................................................................................................................... 14
Aansprakelijkheid van rechtspersonen ................................................................................................... 16
Ontstaan van de rechts(persoonlijkheid) (INTER PARTES) ...................................................................... 17
Einde van de rechtspersoonlijkheid ........................................................................................................ 17
Tegenwerpelijkheid (L’OPPOSABILITÉ ) van het bestaan van de rechtspersoon aan derden .................... 17
HOOFDSTUK 2: BEKWAAMHEID ....................................................................................................................... 18
afdeling 1: BEGRIPPEN ................................................................................................................................. 18
Afdeling 2: De bekwaamheid van natuurlijke personen .............................................................................. 18
Rechtsbekwaamheid ............................................................................................................................... 18
Handelingsbekwaamheid ........................................................................................................................ 20
Sanctieregeling van het stellen van rechtshandelingen bij onbekwamheid ........................................... 22
afdeling 3: De bekwaamheid van rechtspersonen....................................................................................... 25
Genotsbekwaamheid .............................................................................................................................. 25
Handelingsbekwaamheid ........................................................................................................................ 26
Hoofdstuk 3: rechtshandelingen ....................................................................................................................... 27
afdeling 1: inleiding...................................................................................................................................... 27
afdeling 2: Geldigheid van rechtshandelingen............................................................................................. 28
Geldigheidsvereisten............................................................................................................................... 28
Conformiteit van de rechtshandeling met dwingende rechtsregelingen, onderscheid tussen dwingend
en aanvullend recht ................................................................................................................................ 31
Organisatie van de controle op de geldigheid van de rechtshandeling .................................................. 31
Afdeling 3: Nietigheid van rechtshandelingen ............................................................................................. 32
De nietige rechtshandeling bestaat tot zolang ze niet werd vernietigd ................................................. 32
, Gevolgen van de nietigverklaring............................................................................................................ 32
Afdeling 4: Tegenwerpelijkheid van rechtshandelingen .............................................................................. 34
Beginsel v/d relativiteit v/d rechtshandelingen ...................................................................................... 34
Relativering op drie niveaus:................................................................................................................... 35
Bijkomende voorwaarden voor de tegenwerpelijkheid: diverse publiciteitsvoorschriften .................... 37
Registratie in een centraal register ......................................................................................................... 37
Publicatie in (de bijlagen bij) het belgisch staatsblad ............................................................................. 38
Mededeling van een akte bij aangetekende brief................................................................................... 39
Betekening van een akte of vonnis ......................................................................................................... 39
Overschrijving van een akte op het bevoegde kantoor van de AAPD ..................................................... 40
Afdeling 5: Vertegenwoordiging bij rechtshandelingen .............................................................................. 41
Maatschappelijke functie. Begrippen ..................................................................................................... 41
Grondslagen van vertegenwoordigingsbevoegdheid ............................................................................. 42
De Wet .............................................................................................................................................................. 43
Toerekening van rechtsgevolgen bij vertegenwoordiging ...................................................................... 43
Tegenstrijdige belangen bij vertegenwoordiging ............................................................................................. 46
Afdelling 6: De vorm van rechtshandelingen ............................................................................................... 47
Het beginsel van het consensualisme versus het formalisme ................................................................ 47
Soorten wilsuiting ................................................................................................................................... 48
Soorten vormen ...................................................................................................................................... 49
Functies van de vormvereisten ............................................................................................................... 53
Afdeling 7: soorten rechtshandelingen........................................................................................................ 56
Hoofdstuk 4: Aansprakelijkheid ........................................................................................................................ 62
Afdeling 1: begrip en situering ..................................................................................................................... 62
Afdeling 2: soorten aansprakelijkheid ......................................................................................................... 63
Onderscheid strafrechtelijke en burgerrechtelijke aansprakelijkheid .................................................... 64
Onderscheid contractuele en buitencontractuele aansprakelijkheid ..................................................... 64
Onderscheid enkelvoudige en samengestelde aansprakelijkheid .......................................................... 66
Onderscheid schuldaansprakelijkheid en objectieve aansprakelijkheid ................................................. 67
Afdeling 3: Grondslagen van extracontractuele aansprakelijkheid ............................................................. 67
Schuldaansprakelijkheid.......................................................................................................................... 68
Schuldaansprakelijkheid.......................................................................................................................... 70
Objectieve (of foutloze) aansprakelijkheid ............................................................................................. 80
Afdeling 4: schade ........................................................................................................................................ 86
Afdeling 5: Causaal verband ........................................................................................................................ 88
Equivalentieleer versis theorie van de adequate oorzaak ...................................................................... 88
Samenloop van oorzaken ........................................................................................................................ 90
Gevolgen van buitencontractuele aansprakelijkheid .................................................................................. 93
Rechtsmisbruik.................................................................................................................................................. 94
Afdeling 1: BEperking van de uitoefening van subjectieve rechten............................................................. 94
Subjectieve rechten........................................................................................................................................... 97
Afdeling 1: Begrip en nut ............................................................................................................................. 97
Afdeling 2: indeling van de subjectieve rechten volgens het rechtsobject.................................................. 98
Vorderingsrechten (LES DROITS D’ACTION) .............................................................................................. 110
Zakelijke rechten versus vorderingsrechten ......................................................................................... 110
Intellectuele rechten (LES DROITS INTÉLLECTUELS) ................................................................................... 111
Extrapatrimoniale rechten .................................................................................................................... 112
, Hoofdstuk 7: Duurzame ontwikkeling............................................................................................................. 114
Afdeling 1: Internationaal kader ................................................................................................................ 114
Afdeling 2: Federaal juridisch kader .......................................................................................................... 116
A. Federale beleidsvisie op lange termijn ........................................................................................ 116
B. Actoren op federaal niveau ......................................................................................................... 117
C. Federale plannen en rapporten inzake duurzame ontwikkeling ................................................ 117
D. Duurzame ontwikkelingsbeoordeling via voorafgaande regelgevings-analyse ........................... 118
Afdeling 3: Vlaams juridisch kader ............................................................................................................. 118
Afdeling 4: organisaties en burgers procederen voor het klimaat: De klimaatzaken als voorbeeld ......... 119
Afdeling 5: duurzaamheid aan de ugent en in de rechtenopleiding .......................................................... 121
DEEL III: Professionele actoren in het recht ................................................................................................. 124
Hoofdstuk 1: De magistraat............................................................................................................................ 124
Hoofdstuk 2: Het gerechtspersoneel............................................................................................................... 127
Afdeling 1: De griffier (LE GREFFIER) ............................................................................................................ 127
Afdeling 2: De referendaris (LE RÉFÉRENDAIRE ) ........................................................................................... 127
Afdeling 3: De parketjurist (LE JURISTE DE PARQUET) .................................................................................... 128
Hoofdstuk 3: De advocaat (L’AVOCAT) ............................................................................................................. 128
Hoofdstuk 4: De gerechtsdeurwaarder (LES HUISSIERS DE JUSTICE ) ................................................................... 130
Hoofdstuk 5: De notaris (LE NOTAIRE) .............................................................................................................. 131
Hoofdstuk 6: De bedrijfsjurist (LE JURISTE D ’ENTREPRISE) .................................................................................. 132
Hoofdstuk 7: De overheidsjurist (LE JURISTE DU GOUVERNEMENT) ...................................................................... 133
Hoofdstuk 8: De jurist in academia (LE JURISTE ACADÉMIQUE) .......................................................................... 133
